เลา-เลา ๆ (๔ มกราคม ๒๕๕๑)

เลา-เลา ๆ

          คำว่า เลา มีหลายความหมาย

          ความหมายแรก เลาคือไม้ล้มลุกประเภทหญ้าหรือต้นอ้อ ดอกสีขาวเงิน เป็นมัน  ผมที่หงอกขาวและมีสีดำแซมอยู่บ้าง จึงเปรียบเทียบว่าเป็น “ผมสีดอกเลา

          ความหมายที่ ๒ เลาคือไม้ลองในหรือกระบอกสำหรับสอดเพลาในดุมเกวียน

          ความหมายที่ ๓ เลาคือลักษณนาม ใช้เรียกเครื่องเป่าที่มีลักษณะยาวตรงและกลมอย่างปี่ และ ขลุ่ยของไทย เช่น ขลุ่ย ๑ เลา. ปี่เลานี้เป่าแล้วมีเสียงเพราะ.

          คำว่า เลา ถ้าเติมไม้ยมก เป็น เลา ๆ หมายความว่า พอเป็นรูปเค้า เช่น นึกได้เลา ๆ ว่าเคยได้ยินเรื่องนี้มาก่อน. เขียนพอเป็นเลา ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศาสตราจารย์คลินิก (๑๔ มกราคม ๒๕๕๒)

ศาสตราจารย์คลินิก

          ศาสตราจารย์คลินิก เป็นตำแหน่งทางวิชาการที่สภามหาวิทยาลัยของแต่ละมหาวิทยาลัยแต่งตั้งบุคคลที่ทำหน้าที่สอนและบริการทางการแพทย์ ทันตแพทย์ และสัตวแพทย์

          ผู้ที่ได้รับแต่งตั้งให้เป็น ศาสตราจารย์คลินิก ต้องมีคุณสมบัติตามที่มหาวิทยาลัยกำหนด เช่น จะต้องมีอายุตั้งแต่ ๕๕ ปีขึ้นไป สอนและให้บริการทางวิชาการเป็นผลดีติดต่อกันมาแล้วไม่น้อยกว่า ๑๐ ปี มีคุณธรรมและประพฤติตามจรรยาบรรณของอาจารย์ มีภาระงานสอนและปฏิบัติการทางคลินิกตามข้อกำหนด มีผลการสอนระดับเชี่ยวชาญ มีเอกสารการสอนหรือสื่อการสอน อย่างน้อย ๑ หัวข้อในระดับดีมาก และงานปฏิบัติการทางคลินิกที่ทำเป็นประจำในมหาวิทยาลัยเป็นผลดีมาก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิทยานิพนธ์ (๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

วิทยานิพนธ์

          คำว่า วิทยานิพนธ์ ประกอบด้วยคำว่า วิทยา กับ นิพนธ์. คำว่า วิทยา ในที่นี้ใช้หมายถึง วิชาการ คือ ความรู้ที่เป็นศาสตร์ในสาขาใด ๆ ที่มีการศึกษากัน โดยเฉพาะในระดับบัณฑิตศึกษา. คำว่า นิพนธ์ แปลว่า แต่งหนังสือ. คำว่า วิทยานิพนธ์ จึงแปลว่า หนังสือที่แต่งเรื่องทางวิชาการ. ใช้เรียกผลงานของนักศึกษาระดับปริญญาโทหรือเอก ที่เขียนขึ้นเพื่อแสดงความรู้ที่ค้นคว้ามาได้ใหม่ เช่น นักศึกษาระดับปริญญาโทหรือปริญญาเอกต้องศึกษาค้นคว้าความรู้เรื่องใดเรื่องหนึ่งอย่างลึกซึ้ง เมื่อได้ความรู้ใหม่แล้วจึงเสนอเป็นวิทยานิพนธ์เพื่อขอรับปริญญามหาบัณฑิตหรือดุษฎีบัณฑิต

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขนทรายเข้าวัด (๓ มกราคม ๒๕๕๒)

ขนทรายเข้าวัด

          ประเพณีขนทรายเข้าวัดในช่วงเทศกาลสงกรานต์เป็นประเพณีที่มีมาแต่โบราณ โดยสมมติว่าบริเวณรอบ ๆ  พระวิหารเป็นเสมือนหนึ่งสีทันดรสมุทร ที่ปูลาดด้วยทรายขาว  ตรงกลางมีเขาพระสุเมรุ คือพระวิหารซึ่งเป็นที่ประทับขององค์พระศาสดาคือพระประธาน

          บางท่านกล่าวว่าการที่คนเดินเข้าไปในวัด เมื่อออกมาอาจมีเศษทรายติดเท้ามาด้วย   จึงต้องขนทรายเข้าวัดด้วยการนำมาก่อเป็นพระเจดีย์ในเทศกาลสงกรานต์เพื่อเป็นการทดแทน บางวัดก็ให้แต่ละคนสร้างเป็นเจดีย์ขนาดเล็กไปทั่วบริเวณวัด  บางวัดก็ให้รวมกันสร้างเป็นเจดีย์ขนาดใหญ่เพียงองค์เดียว ซึ่งก็ถือว่าเป็นกุศโลบายอีกอย่างหนึ่งที่จะให้พระสามารถนำทรายไปใช้ประโยชน์ต่าง ๆ ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขรม (๒๔ มกราคม ๒๕๕๒)

ขรม

          ขรม (อ่านว่า ขะ-หฺรม) แปลว่า เอ็ดอึง. เป็นคำที่ใช้บอกลักษณะของเสียงที่ดังเอ็ดอึง มักเป็นเสียงหลาย ๆ เสียง และเป็นคำที่ใช้ขยายคำที่เกี่ยวกับเสียง อย่าง เสียงทะเลาะวิวาทที่ดังเอ็ดอึง แต่ฟังไม่ได้ชัดว่าพูดว่าอะไรบ้าง เสียงโต้แย้งกันทุ่มเถียงกัน เสียงด่ากัน หรือเสียงสุนัขเห่า เป็นต้น เช่น เกิดเรื่องอะไรหรือจึงมาเรียกเสียงขรมตกใจกันไปทั้งบ้าน. ชาวบ้านทะเลาะกันเสียงขรม ไม่มีใครฟังใคร. คนแปลกหน้าเข้ามาในบ้าน สุนัขก็เห่าเสียงขรมกลบเสียงพูดที่โต้ตอบกัน.

          คำว่า ขรม ไม่มีรูปสระอะ จึงออกเสียงเป็นอักษรนำ และไม่ใช่อักษรควบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศาสตราจารย์กิตติคุณ-ศาสตราจารย์เกียรติคุณ (๑๓ มกราคม ๒๕๕๒)

ศาสตราจารย์กิตติคุณ-ศาสตราจารย์เกียรติคุณ

          ศาสตราจารย์กิตติคุณ และ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ เป็น ตำแหน่งที่ตั้งผู้ที่เคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัย ซึ่งมีความรู้ ความสามารถและความชำนาญเป็นพิเศษและเกษียณหรือลาออกไปโดยไม่มีความผิด และได้ทำคุณประโยชน์แก่มหาวิทยาลัยต่อไป. จะได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้เป็นศาสตราจารย์กิตติคุณหรือศาสตราจารย์เกียรติคุณในสาขาวิชาที่ศาสตราจารย์นั้นมีความเชี่ยวชาญเพื่อเป็นเกียรติยศได้

          การเรียกชื่อศาสตราจารย์กิตติคุณหรือศาสตราจารย์เกียรติคุณนั้นขึ้นอยู่กับพระราชบัญญัติของแต่ละมหาวิทยาลัย เช่น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เรียกว่า ศาสตราจารย์กิตติคุณ. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์  มหาวิทยาลัยศิลปากร เรียกว่า ศาสตราจารย์เกียรติคุณ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แกงบวด-บวชชี (๒ มกราคม ๒๕๕๒)

แกงบวด-บวชชี

          แกง เป็นชื่ออาหารประเภทของคาว แต่เมื่อประกอบกับคำว่า บวด เป็นคำว่าแกงบวด เป็นชื่อของหวานที่ใช้เผือก มัน ฟักทอง กล้วยห่าม หรือสาเก ต้มกับน้ำตาลและกะทิ. น้ำตาลที่ใช้คือน้ำตาลมะพร้าว หรือน้ำตาลโตนด (อ่านว่า ตะ-โหฺนด) ก็ได้ จึงทำให้สีออกไปทางน้ำตาล 

          ส่วน บวชชี เป็นแกงบวดอีกชนิดหนึ่ง มักจะใช้กล้วยน้ำว้า กล้วยไข่ ทำ  น้ำตาลที่ใช้ก็เป็นน้ำตาลทราย บางคนอาจจะผสมน้ำตาลมะพร้าวหรือน้ำตาลโตนดบ้างเล็กน้อยก็ได้  น้ำจึงมีลักษณะขาวข้น  คล้ายกับสีเครื่องแต่งกายของแม่ชี   ด้วยเหตุนี้จึงมีผู้ตั้งชื่อให้ใหม่เพื่อความไพเราะว่า “นารีจำศีล”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.