วิสัย (๒๗ มกราคม ๒๕๕๒)

วิสัย

          วิสัย เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีว่า วิสย (อ่านว่า วิ-สะ-ยะ) แปลว่า ความสามารถ เช่น ทัศนวิสัย หมายถึง ความสามารถที่จะมองเห็นไปได้ไกลเพียงใด และมักหมายถึงขอบเขตของการมองว่าไปไกลหรือไม่ เช่น วันนี้หมอกลงจัด ทัศนวิสัยไกลเพียง ๓๐ เมตร. วิสัย จึงมีนัยความหมายถึง ขอบเขตของความสามารถนั้น ๆ ด้วย เช่น เขามีรายได้อยู่ในวิสัยที่จะเลี้ยงครอบครัวได้. การงานอย่างนี้เหลือวิสัยที่เขาจะทำได้เพียงลำพัง.

          คนเรามีความสามารถไม่เท่ากัน บางคนมีความสามารถมาก บางคนมีความสามารถน้อย วิสัยจึงใช้หมายถึงความสามารถในลักษณะที่เป็นปรกติประจำตัวของมนุษย์และสัตว์ และหมายถึงลักษณะของมนุษย์หรือสัตว์โดยทั่วไป เช่น เขาเป็นคนมีความโหดร้ายผิดวิสัยมนุษย์. ความอดทนของเขาเกินวิสัยมนุษย์ปรกติ. วิสัยสัตว์ย่อมจะต้องเอาตัวรอดเมื่อมีภัย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แม่รับ (๒๖ ธันวาคม ๒๕๕๑)

แม่รับ

          แม่รับ คือ ช้างพังที่คอยช่วยเหลือแม่ช้างในเวลาตกลูก. ในธรรมชาติที่ช้างอยู่กันเป็นฝูงหรือผู้เลี้ยงช้างมีช้างหลายเชือก แม่ช้างที่ท้องแก่ใกล้ออกลูกจะหาเพื่อนช้างพังที่สนิทไว้คอยช่วยเหลือเวลาที่จะตกลูก. ลูกช้างที่ออกมาจะมีถุงเป็นเยื่อบาง ๆ หุ้มอยู่ แม่รับจะเข้าไปช่วยฉีกถุงหุ้มออกจากตัวลูกช้าง และคอยดูแลลูกช้างจนลูกช้างลุกขึ้นเดินได้ แม่รับจะประคับประคองลูกช้างให้เดินไปหาแม่ช้างเพื่อให้ลูกช้างกินนม แม่ช้างบางตัวยังไม่มีสัญชาตญาณรักลูกเพราะยังเจ็บปวดกับการออกลูก ก็อาจจะทำร้ายลูกช้างจนตายได้ แม่รับจะคอยกันลูกช้างไม่ให้เข้าใกล้แม่จนเห็นว่าปลอดภัย จึงให้ลูกช้างเข้าไปกินนมแม่ได้. แม่รับบางตัวเอาใจใส่ดูแลลูกช้างมากกว่าแม่ช้าง โดยจะคอยช่วยดูแลและพาไปหัดกินหญ้าอ่อน คอยป้องกันอันตรายอื่น ๆ เช่น ไม่ให้ถูกงูกัดหรือถูกไม้กลิ้งทับ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กิตติเมธี (๑๖ มกราคม ๒๕๕๒)

กิตติเมธี

          กิตติเมธี หมายถึง ศาสตราจารย์ที่มีความเชี่ยวชาญยิ่งในศาสตร์เฉพาะสาขา ซึ่งมหาวิทยาลัยเชิญมาทำงานวิจัยและพัฒนาบุคลากรในศาสตร์สาขานั้น เป็นตำแหน่งที่กำหนดระยะเวลาและค่าตอบแทน ซึ่งส่วนใหญ่หรือทั้งหมดมาจากกองทุนมหาวิทยาลัย ในประเทศไทยเป็นตำแหน่งที่มหาวิทยาลัยแต่งตั้งผู้ทรงคุณวุฒิภายนอกมาปฏิบัติงานวิจัยและบริการวิชาการที่นอกเหนือและสูงกว่างานของศาสตราจารย์ประจำ เช่น ศ. คุณหญิงแม้นมาส  ชวลิต ได้รับแต่งตั้งเป็นกิตติเมธีของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.