อารยะขัดขืน (๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๑)

อารยะขัดขืน

          คำว่า อารยะขัดขืน เป็นคำที่ รศ. ดร.ชัยวัฒน์  สถาอานันท์ คิดขึ้นให้ตรงกับคำว่า civil disobedience เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๘. เดิมคำนี้ใช้ว่า ดื้อแพ่งทางการเมือง หมายถึงรูปแบบการต่อต้านทางการเมืองอย่างสงบ เป็นวิธีกดดันให้รัฐบาลเปลี่ยนแปลงสถานภาพทางการเมืองที่เป็นอยู่. วิธีการที่ใช้มีหลายแบบ เช่น ปฏิเสธที่จะทำตามกฎหมาย ปฏิเสธที่จะทำตามคำสั่งหรือระเบียบของรัฐ. วิธีการต่าง ๆ นี้ อาจเรียกตามศัพท์ที่มหาตมะคานธี (อ่านว่า มะ-หาด-ตะ-มะ  คาน-ที) ใช้ว่า อหิงสา แปลว่า ไม่เบียดเบียน ไม่ทำร้าย.

          ผู้กระทำอารยะขัดขืนจะแสดงอาการดื้อแพ่ง เพื่อกดดันรัฐบาลที่ปฏิบัติอย่างไม่ชอบธรรม จนขาดสิทธิที่จะปกครองประเทศต่อไป. มหาตมะคานธีใช้วิธีการดังกล่าวเพื่อกดดันให้รัฐบาลอังกฤษยินยอมให้เอกราชแก่อินเดียเป็นผลสำเร็จ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สารบรรณ (๒๑ มกราคม ๒๕๕๒)

สารบรรณ

          คำว่า สารบรรณ (อ่านว่า สา-ระ-บัน) ประกอบด้วยคำว่า สาร (อ่านว่า สา-ระ) แปลว่า  เนื้อความ หนังสือ.  กับคำว่า บรรณ (อ่านว่า บัน-นะ)  แปลว่า แผ่น หนังสือ. เมื่อรวมเป็น สารบรรณ  ใช้แปลว่า  หนังสือที่เป็นหลักฐาน.  เป็นคำที่ใช้เรียกหน่วยงานที่เกี่ยวกับการจัดการเอกสาร  จดหมายหรือหนังสือสำคัญทางราชการซึ่งหน่วยงานทุกแห่งจำเป็นต้องมี เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปด้วยความเรียบร้อย ชัดเจน แน่นอน.  เจ้าหน้าที่สารบรรณมีหน้าที่จัดทำ รับ ส่ง และเก็บรักษาเอกสารที่ใช้ในการปฏิบัติงานและการดำเนินงานขององค์กร ตลอดจนสืบค้น และบริการให้แก่ผู้ต้องการใช้เอกสารนั้นๆด้วย. งานสารบรรณต้องมีระเบียบปฏิบัติที่เป็นระบบ งานสารบรรณของสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นต้นแบบของการจัดงานสารบรรณของทุกกระทรวง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สภาพคล่อง คือสภาพอะไร (๓๑ มกราคม ๒๕๕๒)

สภาพคล่อง คือสภาพอะไร

          สภาพคล่อง เป็นคำที่ใช้เสมอ ๆ ในทางเศรษฐศาสตร์และการธนาคาร. พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ทรงบัญญัติขึ้นเพื่อให้ตรงกับคำภาษาอังกฤษ liquidity ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๕

          สภาพคล่อง หมายถึง ความสามารถที่ทรัพย์สินใด ๆ จะเปลี่ยนสภาพเป็นเงินสด. ทรัพย์สินใดที่สามารถเปลี่ยนเป็นเงินสดได้ง่ายและรวดเร็ว ถือว่าทรัพย์สินนั้นมีสภาพคล่องสูง. ดังนั้นกิจการหรือสถาบันใดที่มีทรัพย์สินที่สามารถเปลี่ยนเป็นเงินสดได้ง่ายเป็นจำนวนมาก กิจการหรือสถาบันการเงินนั้นจะมีสภาพคล่องสูง เช่น ผลกระทบจากการขาดสภาพคล่องของระบบสถาบันการเงินและระบบการเงินโลก อาจมีผลกระทบต่อสภาพคล่องของประเทศอื่น. ระบบการเงินไทยยังไม่ขาดสภาพคล่อง เพราะเงินบาทในตลาดมีจำนวนมาก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บริขาร (๒๐ มกราคม ๒๕๕๒)

บริขาร

          คำว่า บริขาร เป็นคำเรียกเครื่องใช้สอยของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา  มี ๘ อย่าง  ได้แก่ สบงคือผ้านุ่ง  จีวร คือผ้าสำหรับห่ม  สังฆาฎิคือผ้าทาบ เป็นจีวรสำรองอีกผืนหนึ่ง  บาตร  มีดโกนพร้อมทั้งหินลับมีด เข็มพร้อมทั้งกล่องเข็มและด้าย  ประคดเอวคือผ้าคาดเอว และกระบอกกรองน้ำ.   เครื่องใช้ ๘ อย่างนี้จัดเป็นของจำเป็นขั้นพื้นฐานสำหรับพระภิกษุ.  ด้วยเหตุที่เป็นของใช้ ๘ อย่าง จึงเรียกว่า อัฐบริขาร (อ่านว่า อัด-ถะ-บอ-ริ-ขาน) ก็ได้    และด้วยเหตุที่เป็นของใช้สำหรับสมณะ จึงเรียกว่า สมณบริขาร (สะมะ-นะ บอ-ริ-ขาน)   ด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มงคล (๑๕ มีนาคม ๒๕๕๒)

มงคล

          คำว่า มงคล เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีว่า มงฺคล (อ่านว่า มัง-คะ-ละ) แปลว่า ซึ่งทำให้มีโชคดี มีความสำเร็จและมีความเจริญ. การกระทำสิ่งใดที่เป็นความดี ความเจริญ ถูกต้องเหมาะสม ล้วนแต่จัดว่าเป็นมงคลทั้งสิ้น ดังปรากฏใน มงคลสูตร ซึ่งเป็นพระสูตรคือหลักธรรมในพระสุตตันตปิฎก (อ่านว่า สุด-ตัน-ตะ-ปิ-ดก) ที่กล่าวถึงสิ่งที่เป็นมงคล ๓๘ ประการ เช่น การคบกับบัณฑิตผู้มีวิชาความรู้ ซึ่งจะทำให้คนได้รับความรู้ การไม่คบกับคนชั่วคนพาลซึ่งอาจพาตนไปสู่ทางชั่วอันเป็นเหตุให้ได้รับความเดือดร้อน.

          ในมงคล ๓๘ ประการ นั้น ไม่มีข้อใดที่กล่าวถึงการถือเครื่องรางของขลังว่าเป็นมงคล. การทำให้ชีวิตมีมงคล อยู่ที่การประพฤติตนอยู่ในทำนองคลองธรรม คิดดี พูดดี ทำดี เท่านั้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขัดสมาธิ (๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ขัดสมาธิ

          ขัดสมาธิ (อ่านว่า ขัด-สะ-หฺมาด) คำว่า สมาธิ (อ่านว่า สะ-หฺมาด)  ขัดสมาธิ เป็นท่านั่งพับขาทั้งสองข้างให้แบะออกราบกับพื้น ให้ปลายเท้าสอดไขว้กันอยู่ใต้หัวเข่า. ท่านั่งขัดสมาธิ อาจพับขาได้หลายแบบ มีชื่อเรียกต่างกัน เช่น ถ้าให้ขาข้างใดข้างหนึ่งทับอยู่บนขาอีกข้างหนึ่ง ไม่ให้สอดไขว้กัน เรียกว่า ขัดสมาธิสองชั้น. ถ้าให้ขาขวาทับขาซ้าย เรียกอีกอย่างหนึ่งได้ว่า ขัดสมาธิราบ. ถ้านั่งขัดสมาธิราบแล้วยกเท้าที่อยู่ด้านล่างขัดขึ้นมาซ้อนข้างบน เห็นฝ่าเท้าทั้งสองหงายอยู่บนเข่า เรียกว่า ขัดสมาธิเพชร. คำว่า ขัดสมาธิ ในภาษาพูดอาจจะเพี้ยนเป็น ขัดตะหมาด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อีสุกอีใส (๓ มีนาคม ๒๕๕๒)

อีสุกอีใส

          อีสุกอีใส ภาษาอังกฤษเรียกว่า chickenpox เป็นโรคติดต่อ เกิดจากเชื้อไวรัส ติดต่อได้ทางการสัมผัสและทางระบบการหายใจ. อาการเริ่มจากมีไข้เล็กน้อยแล้วเกิดตุ่มพองใสกระจายห่าง ๆ ตามผิวหนัง ตุ่มนั้นต่อมาเปลี่ยนเป็นตุ่มหนอง แตกง่าย. อีสุกอีใสมักเป็นกับเด็ก และจะมีอาการไม่รุนแรงนัก แต่ถ้าเกิดกับผู้ใหญ่จะมีอาการรุนแรงกว่า และอาจมีโรคแทรกซ้อนตามมา เช่น ปอดบวมหรือสมองอักเสบ. เมื่อหายแล้ว เชื้อไวรัสนี้ยังหลบซ่อนอยู่ในปมประสาทรับความรู้สึก และเป็นสาเหตุให้ผู้ใหญ่บางรายเป็น งูสวัด ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วัดกันมาตุยาราม (๒๕ มีนาคม ๒๕๕๒)

วัดกันมาตุยาราม

          วัดกันมาตุยาราม เป็นวัดราษฎรสายธรรมยุติกนิกาย (อ่านว่า ทัม-มะ-ยุด-ติก-กะ-นิ-กาย) ตั้งอยู่ที่เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร

          คำว่า กัน ในชื่อวัด เป็นชื่อของนายกัน สาครวาสี (อ่านว่า สา-คอน-วา-สี) มหาดเล็กในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระดรุณรักษา (อ่านว่า ดะ-รุน-รัก-สา)

          วัดนี้ นางกลีบ  สาครวาสี ซึ่งเป็นมารดาของนายกัน ได้อุทิศสวนดอกไม้สร้างเป็นวัดขึ้น เมื่อสร้างวัดเสร็จแล้ว นางกลีบได้น้อมเกล้าฯ ถวาย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า วัดกันมาตุยาราม แปลว่า วัดของมารดานายกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.