ตาบอด-ตาบอดตาใส-ตาบอดสี (๑ มกราคม ๒๕๕๒)

ตาบอด-ตาบอดตาใส-ตาบอดสี

          ตาบอด หมายถึง ตาที่มองไม่เห็นและยังหมายถึงตาที่มองเห็นผิดปรกติหรือมองเห็นเลือนรางจนบอกไม่ได้ว่าเห็นอะไรด้วย

          ตาบอดตาใส หมายถึง ตาที่มองไม่เห็น ทั้ง ๆ ที่มีลักษณะเหมือนตาปรกติ เกิดจากหลายสาเหตุ เช่น จากเซลล์รับแสงที่จอตาเสื่อมลงเรื่อย ๆ ค่อย ๆ บอดลง จนบอดสนิท หรือเกิดจากประสาทสมองที่มาจากตาไม่ทำงานเพราะถูกขัดขวางหรือทำลาย หรือเกิดจากสมองใหญ่ส่วนท้ายทอยซึ่งมีหน้าที่แปลผลของการมองเห็นนั้น ไม่ทำงาน

          ตาบอดสี หมายถึง ตามองเห็นสีผิดไปจากสีที่เป็นจริง เนื่องจากเซลล์รับสีในจอตาพิการ หรือเจริญไม่เต็มที่ อาจบอดบางสี เช่น บอดสีเขียวซึ่งมักเกิดพร้อมกับบอดสีแดง หรือบอดสีเหลืองพร้อมกับบอดสีน้ำเงิน หรืออาจบอดหมดทุกสี. เวลาดูสี ตาที่บอดสีจะมองเห็นเป็นสีเทา คนที่ตาบอดสีต้องจดจำหรือใช้ความชำนาญในการบอกว่าสีที่เห็นเป็นสีใด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สารบบ (๒๒ มกราคม ๒๕๕๒)

สารบบ

          คำว่า สารบบ (อ่านว่า สา-ระ-บบ) มีความหมายว่า คำบอกเรื่อง บัญชีเรื่อง.  ในภาษาไทยมักใช้หมายถึง  ประมวลเรื่องราวที่ได้รวบรวมไว้  เช่น  เรื่องแม่ผัวยอมรับใช้ลูกสะใภ้อย่างนี้ไม่มีในสารบบนิยายไทย.  สารบบ แปลว่า แบบแผนที่เคยปฏิบัติมา เช่น คุณพ่อมีระบบการทำงานที่เป็นระเบียบมาก  การทำงานค้างคาอย่างนี้ไม่อยู่ในสารบบของคุณปู่.    เธอไปยุ่งกับเรื่องนอกสารบบอย่างนั้นระวังจะถูกฟ้องว่าทำผิดต่อการปฏิบัติหน้าที่นะ.

          คำว่า สารบบ อาจเพี้ยนมาจากคำว่า สารบับ สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นคำเดียวกับ สารบรรพ (อ่านว่า สา-ระ-บับ) แปลว่า หมวด ตอน  ภาค  ส่วนที่เป็นเนื้อหาสาระ. หรืออาจมาจากคำว่า สาร (อ่านว่า สาระ) กับ ระบบ ก็ได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศาสตราจารย์พิเศษ (๑๑ มกราคม ๒๕๕๒)

ศาสตราจารย์พิเศษ

          ศาสตราจารย์พิเศษ เป็นตำแหน่งที่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม แต่งตั้งตามคำกราบบังคมทูลของสภามหาวิทยาลัย จากผู้ซึ่งไม่ได้เป็นอาจารย์ประจำของมหาวิทยาลัย แต่เป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่มีประสบการณ์ทางวิชาการสูง และเป็นอาจารย์พิเศษของมหาวิทยาลัยมานาน หรือแต่งตั้งผู้ที่เคยดำรงตำแหน่งรองศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยที่เกษียณอายุราชการและเป็นอาจารย์พิเศษของมหาวิทยาลัย คุณสมบัติของศาสตราจารย์พิเศษเป็นไปตามข้อบังคับของสภามหาวิทยาลัย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อารยะขัดขืน (๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๑)

อารยะขัดขืน

          คำว่า อารยะขัดขืน เป็นคำที่ รศ. ดร.ชัยวัฒน์  สถาอานันท์ คิดขึ้นให้ตรงกับคำว่า civil disobedience เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๘. เดิมคำนี้ใช้ว่า ดื้อแพ่งทางการเมือง หมายถึงรูปแบบการต่อต้านทางการเมืองอย่างสงบ เป็นวิธีกดดันให้รัฐบาลเปลี่ยนแปลงสถานภาพทางการเมืองที่เป็นอยู่. วิธีการที่ใช้มีหลายแบบ เช่น ปฏิเสธที่จะทำตามกฎหมาย ปฏิเสธที่จะทำตามคำสั่งหรือระเบียบของรัฐ. วิธีการต่าง ๆ นี้ อาจเรียกตามศัพท์ที่มหาตมะคานธี (อ่านว่า มะ-หาด-ตะ-มะ  คาน-ที) ใช้ว่า อหิงสา แปลว่า ไม่เบียดเบียน ไม่ทำร้าย.

          ผู้กระทำอารยะขัดขืนจะแสดงอาการดื้อแพ่ง เพื่อกดดันรัฐบาลที่ปฏิบัติอย่างไม่ชอบธรรม จนขาดสิทธิที่จะปกครองประเทศต่อไป. มหาตมะคานธีใช้วิธีการดังกล่าวเพื่อกดดันให้รัฐบาลอังกฤษยินยอมให้เอกราชแก่อินเดียเป็นผลสำเร็จ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เรือนเครื่องสับ (๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

เรือนเครื่องสับ

          เรือนเครื่องสับ หรือ เรือนฝากระดาน เป็นเรือนที่สร้างด้วยไม้จริง เช่น ไม้สัก ไม้ประดู่ ไม้ยาง. ที่เรียก เรือนฝากระดาน ว่า เรือนเครื่องสับ ก็เนื่องจากวิธีการสร้างเรือนไม้จริง ใช้วิธีบากหรือสับไม้ให้เป็นร่องหรือช่องลึก. เพื่อให้รับตัวไม้อีกชิ้นหนึ่งที่จะเข้ามาต่อหรือเชื่อมเข้าด้วยกัน ด้วยวิธีการซึ่งเรียกว่า การเข้าปากไม้. การเข้าปากไม้ หมายถึงการต่อไม้ส่วนต่าง ๆ ของเรือนให้ผนึกแนบแน่นเข้าด้วยกัน ซึ่งอาจทำด้วยการสอด สับ หรือประกอบ อย่างใดอย่างหนึ่ง. แต่โบราณมาเรือนไทยไม่ใช้ตะปู. ตัวไม้ที่จะสอด สับ หรือประกอบกันแนบสนิทได้ต้องอาศัยฝีมือ ความสามารถ และความประณีต. การสร้างเรือนไทยจึงเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ของช่างไทยที่ควรยกย่องและสืบสานต่อไปชั่วลูกชั่วหลาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กรัณฑ์ (๑๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

กรัณฑ์

          คำว่า กรัณฑ์ (อ่านว่า กะ-รัน)  แปลว่า ตลับ ผอบ (อ่านว่า ผะ-อบ) หรือ หีบ เช่น คำว่า รัตนกรัณฑ์ แปลว่า ตลับเพชร. กรัณฑ์ แปลว่า หม้อใส่น้ำ ก็ได้ เช่น หม้อใส่น้ำทิพย์ที่ใช้ในพระราชพิธีสรงมูรธาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เรียกว่า พระกรัณฑ์.

          กรัณฑ์ เป็นภาชนะที่มีฝาปิด ใช้ใส่หรือบรรจุสิ่งที่สำคัญมาก ๆ เช่น ที่ยอดธงชัยเฉลิมพลซึ่งทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์เชิญนำขบวนในพิธีสวนสนาม เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา มีพระกรัณฑ์บรรจุเส้นพระเจ้าของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

          คำนี้อ่านว่า [กะ-รัน] ไม่ใช่ [กฺรัน]

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.