กลไก (๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

กลไก

          กลไก (อ่านว่า กน-ไก)  หมายถึง ตัวจักรต่าง ๆ ที่ทำงานประสานสอดคล้องกันเพื่อให้เครื่องจักร เครื่องกล หรือเครื่องยนต์ทำงานได้สำเร็จ กลไกอาจจะซับซ้อนหรือไม่ซับซ้อนก็ได้ เช่น ตุ๊กตามีกลไกภายในทำให้เคลื่อนไหวได้. กลไกในเครื่องรถยนต์ทำให้รถวิ่งไปได้. หุ่นยนต์มีกลไกหลายอย่าง.

          กลไกอาจรับพลังงานจากสิ่งอื่นอย่างเครื่องกำเนิดไฟฟ้าหรือพลังงานกลอย่างอื่น. นอกจากจะหมายถึงตัวจักรต่าง ๆ ของเครื่องจักรเครื่องกลเครื่องยนต์แล้ว คำว่า กลไก ยังใช้หมายความถึง กระบวนการต่อเนื่องที่ก่อให้เกิดปฏิกิริยาบางอย่าง เช่น กลไกการย่อยอาหาร. กลไกการสร้างอาหารของพืชโดยการสังเคราะห์แสง. และยังหมายถึงบุคคลผู้เป็นเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานในองค์กร ทำให้งานขององค์กรดำเนินไปได้ด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

การอ่านคำที่มีรูป ฯ (ไปยาลน้อย) (๑๘ มีนาคม ๒๕๕๒)

การอ่านคำที่มีรูป ฯ (ไปยาลน้อย)

          เครื่องหมายไปยาลน้อย เป็นรูปอักษรคล้ายเลข 9 ของตัวเลขอารบิก. ใช้เขียนติดท้ายคำเพื่อแสดงว่า ได้ตัดบางส่วนของคำนั้นออกไปและใช้รูปไปยาลน้อยแทน เนื่องจากคำที่ตัดออกไปนั้นยาวเกินไป หรือคำที่จะใช้เครื่องหมายไปยาลน้อยแทน เป็นคำย่อที่รู้จักกันดีแล้ว

          มีหลักการอ่านที่กำหนดไว้ว่า ให้อ่านคำเต็มที่ย่อไว้นั้นด้วย เช่น โปรดเกล้าฯ (อ่านว่า โปรดเกล้าไปยาลน้อย) ให้อ่านว่า โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม. เทพหัสดินฯ (อ่านว่า เทบ-หัด-สะ-ดิน ไปยาลน้อย) ให้อ่านว่า เทพหัสดิน ณ อยุธยา. ส่วนคำย่อชื่อที่มีความยาวมาก เช่นชื่อ กรุงเทพฯ (อ่านว่า กรุงเทพไปยาลน้อย) ให้อ่านเพียงวรรคแรกว่า กรุงเทพมหานคร ไม่ต้องอ่านชื่อทั้งหมดเพราะจะกินเวลามากเกินไป

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตายรัง (๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ตายรัง

          คำว่า ตายรัง เป็นสำนวน มีความหมายว่า ในที่สุดก็หวนกลับมาอยู่กับครอบครัวตามเดิม เป็นคำที่ใช้กับ ชายผู้เป็นสามีที่ไม่ซื่อสัตย์ต่อภรรยา ไปมีภรรยาน้อยไว้ที่อื่น จึงไปอยู่กับภรรยาน้อย ไม่ได้อยู่กับภรรยาหลวง แต่เมื่อประสบความลำบาก หรือแก่ตัวลงและเจ็บป่วย ภรรยาน้อยไม่ดูแล จึงต้องหวนกลับมาหาภรรยาหลวง. อาการที่หวนกลับมาอยู่กับภรรยาหลวงและครอบครัวตามเดิมนี้ เปรียบว่าเหมือนนกที่บินกลับรัง และอยู่ที่รังของตนไปจนสิ้นชีวิต เรียกว่า กลับมาตายรัง เช่น เขาเป็นคนเจ้าชู้ เที่ยวได้เมียไปเรื่อย ๆ แต่ในที่สุดก็ต้องกลับมาตายรัง.

          ปัจจุบันคำว่า ตายรัง มีความหมายขยาย หมายถึง เคยทำงานอยู่ที่ใดที่หนึ่งมาพอสมควร แล้วย้ายไปอยู่ที่อื่นโดยคาดว่าจะดีกว่า แต่ต้องกลับมาอยู่ที่เดิม เช่น เขาทำงานอยู่ที่เดิมดี ๆ  ย้ายไปอยู่บริษัทใหม่ พอไปไม่รอดก็กลับมาตายรัง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ร้อนใน (๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

ร้อนใน

          ร้อนใน (apthous ulcer) มี ๒ ลักษณะ อย่างหนึ่ง จะมีน้ำย่อยในกระเพาะอาหารย้อนกลับขึ้นไปในหลอดอาหาร เกิดอาการปวดแสบ ซึ่งปัจจุบันเรียกว่า อาการกรดไหลย้อนกลับ อีกอย่างหนึ่ง เป็นแผลตื้นของเยื่อบุในช่องปาก บริเวณกระพุ้งแก้ม ลิ้นด้านล่าง เหงือก ด้านในของริมฝีปาก. แผลร้อนใน เกิดขึ้นเอง หรือเกิดบริเวณที่ถูกฟันกัด มักเกิดขึ้นเมื่อร่างกายอ่อนแอ พักผ่อนไม่เพียงพอ อาหารไม่ย่อย ท้องอืด อึดอัดในท้อง. เดิมแพทย์เชื่อว่าแผลร้อนในเกิดจากเชื้อไวรัส แต่ปัจจุบันเชื่อว่าแผลดังกล่าวเกิดจากระบบภูมิคุ้มกันผิดปรกติ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ถนนเขียวไข่กา (๒๘ มีนาคม ๒๕๕๒)

ถนนเขียวไข่กา

          ถนนเขียวไข่กา เป็นถนนสายสั้น ๆ ที่เริ่มจากแม่น้ำเจ้าพระยาจนถึงถนนสามเสน อยู่ในเขตดุสิต กรุงเทพมหานคร. ที่ต้นถนนนี้มีท่าน้ำและท่าเรือโดยสารด้วย

          ถนนเขียวไข่กาสร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๗  โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า ถนนเขียวไข่กา ซึ่งมาจากชื่อเครื่องโต๊ะจีน เช่นเดียวกับชื่อถนนลก ถนนสังคโลก ถนนทับทิม. เขียวไข่กา เป็นสีเขียวอมฟ้าหรือครามอ่อน ๆ เป็นชื่อเครื่องเคลือบของจีนซึ่งเป็นภาชนะที่ใช้ตกแต่งโต๊ะจีน

          ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถนนเขียวไข่กาเป็นถนนที่มีรถรางเดินไปถึงสุดปลายถนน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ช้างเผือก (๑๗ มีนาคม ๒๕๕๒)

ช้างเผือก

          คนไทยถือว่าช้างเป็นสัตว์พิเศษคู่บ้านคู่เมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช้างเผือก ซึ่งจัดเป็นเครื่องเสริมพระบารมีของพระมหากษัตริย์. ช้างเผือกมักเกิดในป่า มีลักษณะหลายประการที่ถือว่าดี เป็นมงคลตามตำราคชลักษณ์ เมื่อพาเข้ามาอยู่ในกรุงจะได้รับใช้พระเจ้าแผ่นดิน และเชื่อว่านำความเจริญมาสู่บ้านเมือง. คำว่า ช้างเผือก จึงนำมาใช้เรียกบุคคลที่อยู่ในชนบท แต่มีความสามารถมีสติปัญญาดีเยี่ยม สมควรที่จะได้รับการศึกษาอบรมขั้นสูงเพื่อให้สามารถทำงานเป็นประโยชน์แก่ประเทศต่อไป เช่น นักเรียน นักศึกษา นักกีฬา ในต่างจังหวัดหลายคน เป็นช้างเผือกที่ได้รับทุนมาศึกษาในมหาวิทยาลัยชั้นนำในกรุงเทพฯ.  นอกจากนี้ ผู้มีความสามารถดีเด่นเป็นพิเศษ ก็เรียกว่า ช้างเผือก ด้วย เช่น สมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยคัดเลือกนักเรียนช้างเผือกมาอบรม เพื่อเป็นผู้แทนเยาวชนไทยไปแข่งขันโอลิมปิกวิชาการ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เริม (๕ มีนาคม ๒๕๕๒)

เริม

           เริม (herpes) ชื่อกลุ่มโรคผิวหนังอักเสบจากเชื้อไวรัส โดยเกิดตุ่มพุพองใสเป็นกลุ่ม แตกง่าย ปวดและแสบ มีทั้งชนิดที่เกิดแล้วไม่กลับมาเกิดอีกกับชนิดที่เกิดแล้วเกิดขึ้นได้อีก. เริมชนิดที่เกิดขึ้นตามแนวเส้นประสาท เมื่อเกิดแล้วมักไม่กลับมาเกิดอีก เช่น งูสวัด (herpes zoster). ส่วนชนิดที่เกิดแล้วเกิดขึ้นได้อีก เช่น เริมที่ริมฝีปาก (herpes simplex type I) และเริมที่พบบริเวณอวัยวะเพศ (herpes simplex type II) รวมทั้งเริมที่พบตามนิ้วมือ เริมติดต่อได้โดยกายสัมผัส

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.