ขรม (๒๔ มกราคม ๒๕๕๒)

ขรม

          ขรม (อ่านว่า ขะ-หฺรม) แปลว่า เอ็ดอึง. เป็นคำที่ใช้บอกลักษณะของเสียงที่ดังเอ็ดอึง มักเป็นเสียงหลาย ๆ เสียง และเป็นคำที่ใช้ขยายคำที่เกี่ยวกับเสียง อย่าง เสียงทะเลาะวิวาทที่ดังเอ็ดอึง แต่ฟังไม่ได้ชัดว่าพูดว่าอะไรบ้าง เสียงโต้แย้งกันทุ่มเถียงกัน เสียงด่ากัน หรือเสียงสุนัขเห่า เป็นต้น เช่น เกิดเรื่องอะไรหรือจึงมาเรียกเสียงขรมตกใจกันไปทั้งบ้าน. ชาวบ้านทะเลาะกันเสียงขรม ไม่มีใครฟังใคร. คนแปลกหน้าเข้ามาในบ้าน สุนัขก็เห่าเสียงขรมกลบเสียงพูดที่โต้ตอบกัน.

          คำว่า ขรม ไม่มีรูปสระอะ จึงออกเสียงเป็นอักษรนำ และไม่ใช่อักษรควบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศาสตราจารย์กิตติคุณ-ศาสตราจารย์เกียรติคุณ (๑๓ มกราคม ๒๕๕๒)

ศาสตราจารย์กิตติคุณ-ศาสตราจารย์เกียรติคุณ

          ศาสตราจารย์กิตติคุณ และ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ เป็น ตำแหน่งที่ตั้งผู้ที่เคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัย ซึ่งมีความรู้ ความสามารถและความชำนาญเป็นพิเศษและเกษียณหรือลาออกไปโดยไม่มีความผิด และได้ทำคุณประโยชน์แก่มหาวิทยาลัยต่อไป. จะได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้เป็นศาสตราจารย์กิตติคุณหรือศาสตราจารย์เกียรติคุณในสาขาวิชาที่ศาสตราจารย์นั้นมีความเชี่ยวชาญเพื่อเป็นเกียรติยศได้

          การเรียกชื่อศาสตราจารย์กิตติคุณหรือศาสตราจารย์เกียรติคุณนั้นขึ้นอยู่กับพระราชบัญญัติของแต่ละมหาวิทยาลัย เช่น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เรียกว่า ศาสตราจารย์กิตติคุณ. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์  มหาวิทยาลัยศิลปากร เรียกว่า ศาสตราจารย์เกียรติคุณ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แกงบวด-บวชชี (๒ มกราคม ๒๕๕๒)

แกงบวด-บวชชี

          แกง เป็นชื่ออาหารประเภทของคาว แต่เมื่อประกอบกับคำว่า บวด เป็นคำว่าแกงบวด เป็นชื่อของหวานที่ใช้เผือก มัน ฟักทอง กล้วยห่าม หรือสาเก ต้มกับน้ำตาลและกะทิ. น้ำตาลที่ใช้คือน้ำตาลมะพร้าว หรือน้ำตาลโตนด (อ่านว่า ตะ-โหฺนด) ก็ได้ จึงทำให้สีออกไปทางน้ำตาล 

          ส่วน บวชชี เป็นแกงบวดอีกชนิดหนึ่ง มักจะใช้กล้วยน้ำว้า กล้วยไข่ ทำ  น้ำตาลที่ใช้ก็เป็นน้ำตาลทราย บางคนอาจจะผสมน้ำตาลมะพร้าวหรือน้ำตาลโตนดบ้างเล็กน้อยก็ได้  น้ำจึงมีลักษณะขาวข้น  คล้ายกับสีเครื่องแต่งกายของแม่ชี   ด้วยเหตุนี้จึงมีผู้ตั้งชื่อให้ใหม่เพื่อความไพเราะว่า “นารีจำศีล”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขมุกขมัว-ขะมุกขะมอม (๒๓ มกราคม ๒๕๕๒)

ขมุกขมัว-ขะมุกขะมอม

          เวลาเย็นใกล้จะค่ำ ท้องฟ้าเริ่มจะมืดเพราะตะวันตกดินไปแล้ว แต่ยังมีแสงสะท้อนอยู่บ้าง ทำให้มองเห็นสิ่งต่าง ๆ ได้ไม่ชัด. ในภาษาไทยใช้คำอธิบายว่า  อากาศขมุกขมัว  (อ่านว่า ขะ-หฺมุก-ขะ-หฺมัว) ท้องฟ้าขมุกขมัว  เป็นเวลาขมุกขมัวมืดมัวเต็มที.  คำว่า ขมุกขมัว ออกเสียงเป็นอักษรนำทั้ง ๒  พยางค์ ว่า [ขะ-หฺมุก-ขะ-หฺมัว].  มีคำที่มีเสียงคล้ายกัน คือ ขะมุกขะมอม (อ่านว่า ขะ-มุก-ขะ-มอม) หมายความว่า เปรอะเปื้อนมอซอ เลอะเทอะมอมแมม. พยัญชนะต้นในคำว่า ขะมุกขะมอม ไม่ใช่อักษรนำ. เขียน  ขะ  ทั้ง ๒ พยางค์    จึงออกเสียงว่า [ขะ-มุก-ขะ-มอม].  ส่วนพยัญชนะต้นในคำว่า ขมุกขมัว ออกเสียงเป็นอักษรนำ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์ (๑๒ มกราคม ๒๕๕๒)

ศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์

          ศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์ หมายถึงตำแหน่งเกียรติยศที่มหาวิทยาลัยแต่งตั้งบุคคลผู้มีความเชี่ยวชาญและทำประโยชน์อย่างยิ่งให้แก่มหาวิทยาลัยและสังคม เช่น มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีฮาร์บิน ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายตำแหน่งศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์แด่ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ด้วยทรงเชี่ยวชาญศาสตร์หลายสาขา ทรงใช้ความรู้แขนงต่าง ๆ ช่วยพัฒนาประเทศ และทรงมีคุณูปการใหญ่หลวงต่อการเสริมสร้างความสัมพันธ์ระหว่างราชอาณาจักรไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน

          คำว่า กิตติมศักดิ์ หมายถึง ยกย่องเพื่อเป็นเกียรติยศ ใช้เป็นคำประกอบตำแหน่งต่าง ๆ นอกจาก ศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์แล้ว ยังมี  ราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์. ที่ปรึกษากิตติมศักดิ์. ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์. เป็นต้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ร้อนใน (๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

ร้อนใน

          ร้อนใน (apthous ulcer) มี ๒ ลักษณะ อย่างหนึ่ง จะมีน้ำย่อยในกระเพาะอาหารย้อนกลับขึ้นไปในหลอดอาหาร เกิดอาการปวดแสบ ซึ่งปัจจุบันเรียกว่า อาการกรดไหลย้อนกลับ อีกอย่างหนึ่ง เป็นแผลตื้นของเยื่อบุในช่องปาก บริเวณกระพุ้งแก้ม ลิ้นด้านล่าง เหงือก ด้านในของริมฝีปาก. แผลร้อนใน เกิดขึ้นเอง หรือเกิดบริเวณที่ถูกฟันกัด มักเกิดขึ้นเมื่อร่างกายอ่อนแอ พักผ่อนไม่เพียงพอ อาหารไม่ย่อย ท้องอืด อึดอัดในท้อง. เดิมแพทย์เชื่อว่าแผลร้อนในเกิดจากเชื้อไวรัส แต่ปัจจุบันเชื่อว่าแผลดังกล่าวเกิดจากระบบภูมิคุ้มกันผิดปรกติ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ถนนเขียวไข่กา (๒๘ มีนาคม ๒๕๕๒)

ถนนเขียวไข่กา

          ถนนเขียวไข่กา เป็นถนนสายสั้น ๆ ที่เริ่มจากแม่น้ำเจ้าพระยาจนถึงถนนสามเสน อยู่ในเขตดุสิต กรุงเทพมหานคร. ที่ต้นถนนนี้มีท่าน้ำและท่าเรือโดยสารด้วย

          ถนนเขียวไข่กาสร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๗  โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า ถนนเขียวไข่กา ซึ่งมาจากชื่อเครื่องโต๊ะจีน เช่นเดียวกับชื่อถนนลก ถนนสังคโลก ถนนทับทิม. เขียวไข่กา เป็นสีเขียวอมฟ้าหรือครามอ่อน ๆ เป็นชื่อเครื่องเคลือบของจีนซึ่งเป็นภาชนะที่ใช้ตกแต่งโต๊ะจีน

          ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถนนเขียวไข่กาเป็นถนนที่มีรถรางเดินไปถึงสุดปลายถนน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ช้างเผือก (๑๗ มีนาคม ๒๕๕๒)

ช้างเผือก

          คนไทยถือว่าช้างเป็นสัตว์พิเศษคู่บ้านคู่เมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช้างเผือก ซึ่งจัดเป็นเครื่องเสริมพระบารมีของพระมหากษัตริย์. ช้างเผือกมักเกิดในป่า มีลักษณะหลายประการที่ถือว่าดี เป็นมงคลตามตำราคชลักษณ์ เมื่อพาเข้ามาอยู่ในกรุงจะได้รับใช้พระเจ้าแผ่นดิน และเชื่อว่านำความเจริญมาสู่บ้านเมือง. คำว่า ช้างเผือก จึงนำมาใช้เรียกบุคคลที่อยู่ในชนบท แต่มีความสามารถมีสติปัญญาดีเยี่ยม สมควรที่จะได้รับการศึกษาอบรมขั้นสูงเพื่อให้สามารถทำงานเป็นประโยชน์แก่ประเทศต่อไป เช่น นักเรียน นักศึกษา นักกีฬา ในต่างจังหวัดหลายคน เป็นช้างเผือกที่ได้รับทุนมาศึกษาในมหาวิทยาลัยชั้นนำในกรุงเทพฯ.  นอกจากนี้ ผู้มีความสามารถดีเด่นเป็นพิเศษ ก็เรียกว่า ช้างเผือก ด้วย เช่น สมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยคัดเลือกนักเรียนช้างเผือกมาอบรม เพื่อเป็นผู้แทนเยาวชนไทยไปแข่งขันโอลิมปิกวิชาการ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.