สัมภเวสี (๒ มีนาคม ๒๕๕๒)

สัมภเวสี 

          คำว่า สัมภเวสี มาจากภาษาบาลี แปลว่า ผู้แสวงหาที่เกิด ใช้หมายถึงปุถุชนและภิกษุที่ยังไม่ได้เป็นพระอรหันต์ สัตว์ที่ยังอยู่ในครรภ์ และสัตว์ที่ยังอยู่ในไข่ไม่ฟักออกมาเป็นตัว. ในทางศาสนาพราหมณ์ คนที่ตายแล้ววิญญาณกำลังแสวงหาที่เกิด แต่ยังไม่ได้เกิดในกำเนิดใดกำเนิดหนึ่ง ก็เรียกว่า สัมภเวสี เช่น ตอนที่เกิดน้ำท่วมใหญ่นั้น เขายังเป็นสัมภเวสีอยู่ที่ไหนก็ไม่รู้

          คำว่า สัมภเวสี มีผู้นำมาใช้เรียกผู้ที่ต้องเร่ร่อน ไม่มีแผ่นดินอยู่ ความหมายของคำเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เช่น นักการเมืองที่โกงบ้านกินเมือง วันหนึ่งข้างหน้าอาจจะต้องถูกขับออกนอกประเทศ กลายเป็นสัมภเวสี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ต้อลม-ต้อเนื้อ (๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ต้อลม-ต้อเนื้อ

          ต้อลม (pinguecula หรือ pinguicula) มีลักษณะเป็นปุ่มหรือแผ่นสีเหลืองจาง ปกคลุมตาขาวด้านหัวตาใกล้ตาดำ เกิดจากเยื่อหุ้มตาหนาตัวขึ้น พบมากในผู้สูงอายุ เชื่อว่าเกิดจากการที่ตาระคายเคืองเพราะตาถูกแดดถูกลมมาก. ถ้าเป็นนาน ๆ ต้อลมอาจจะขยายตัวหนาและกว้างขึ้น มีหลอดเลือดมาหล่อเลี้ยงมากขึ้น สีแดงมากขึ้น ถ้าลุกลามไปเริ่มคลุมตาดำจะเรียกว่า ต้อเนื้อ (pterygium) รักษาได้โดยการผ่าตัดลอกเอาต้อเนื้อออก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตะกรุม-ตะกราม (๑๒ มีนาคม ๒๕๕๒)

ตะกรุม-ตะกราม

          ตะกรุม และ ตะกราม เป็นนกกระสา ๒ ชนิด นกตะกราม เป็นนกกระสาที่ตัวใหญ่ที่สุด ตัวสีเทา หัวตลอดจนถึงลำคอมีสีแดงไม่มีขน ปากใหญ่ปลายแหลมตรง มีถุงลมสีส้มห้อยอยู่ด้านหน้าลำคอ และมีพู่ขนสีขาวรอบฐานคอ ขายาว กินปลาและสัตว์น้ำขนาดเล็ก. ส่วนนกตะกรุมรูปร่างคล้ายนกตะกราม แต่มีขนาดเล็กกว่า และไม่มีถุงลมและพู่ขนสีขาวที่คอ หัวและคอสีเหลืองและไม่มีขน

          ทั้งนกตะกรุมและนกตะกราม เมื่อคาบเหยื่อที่เป็นอาหารได้ จะรีบขยอกและกลืนกินเข้าไปอย่างรวดเร็ว เพราะกลัวนกตัวอื่นจะแย่งเอาอาหารไป ในภาษาไทยนำชื่อนก ๒ ตัวนี้ ที่มีพฤติกรรมรีบกลืนกินเหยื่อ มาเปรียบเทียบกับกิริยาในการบริโภคอาหารอย่างผลีผลาม รีบร้อน ขาดการพิจารณา เช่น แกงกำลังร้อน ถ้าขืนตะกรุมตะกรามกินเข้าไป ปากคอจะพอง. เด็ก ๆ ค่อยกินก็ได้ อาหารมีพอสำหรับทุกคน ไม่ต้องตะกรุมตะกรามหรอก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พอลิเมอร์ (Polymer) (๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

พอลิเมอร์ (Polymer)

          พอลิเมอร์ เป็นคำทับศัพท์จากภาษาอังกฤษที่เขียน Polymer ซึ่งแปลตามรูปศัพท์ว่าหลายส่วนหรือหลายหน่วย. พอลิเมอร์เป็นสารเคมีโมเลกุลใหญ่มาก สังเคราะห์ขึ้นได้ด้วยสิ่งที่มีชีวิตในธรรมชาติหรือในห้องทดลอง จากการนำเอาสารประกอบที่มีโมเลกุลขนาดเล็กหลายโมเลกุล ซึ่งเป็นชนิดเดียวกันหรือต่างชนิดกันมาต่อกัน เช่น แป้งเป็นพอลิเมอร์ที่พืชสังเคราะห์ขึ้นจากการนำเอาโมเลกุลของน้ำตาลกลูโคสมาต่อกัน. โพลีไวนิลคลอไรด์ (polyvinyl chloride)  หรือ PVC เป็นพอลิเมอร์ที่สังเคราะห์ขึ้นในห้องทดลอง โดยนำไวนิลคลอไรด์หลาย ๆ โมเลกุลมาต่อกัน. โปรตีนเป็นพอลิเมอร์ที่ร่างกายสร้างขึ้นโดยต่อกรดอะมิโนชนิดต่าง ๆ เข้าด้วยกัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.