ดับเครื่องชน (๒๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ดับเครื่องชน

          ดับเครื่องชน เป็นสำนวน หมายความว่า สู้อย่างยอมตาย เช่น ถ้าเขามารังแกน้องฉันละก็ ฉันจะดับเครื่องชนเลยทีเดียว. สำนวน ดับเครื่องชน เกิดในช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๒   เมื่อนักบินญี่ปุ่นขับเครื่องบินไปโจมตีกองทัพอเมริกัน แต่เนื่องจากนักบินญี่ปุ่นมีไม่พอ การที่จะให้นักบินขับเครื่องบินไปทิ้งระเบิดเรือรบอเมริกัน อาจจะทิ้งได้ไม่ตรงเป้า และอาจจะถูกปืนเรืออเมริกันยิงตกเปล่า ๆ. นักบินญี่ปุ่นทุกคนยอมสละชีวิตเพื่อชาติ ญี่ปุ่นจึงใช้วิธี ดับเครื่องชน หมายถึงการขับเครื่องบินบรรทุกระเบิดไปถึงเรืออเมริกัน แล้วดับเครื่องให้เครื่องบินตกลงสู่เป้าหมายคือเรือรบอเมริกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สำปั้น (๑๙ มีนาคม ๒๕๕๒)

สำปั้น

          คำว่า สำปั้น เป็นชื่อเรือต่อชนิดหนึ่ง หัวท้ายเชิด. สมัยธนบุรีเรียกเรือสำปั้นว่า สามป้าน   คำว่า สำปั้น หรือ สามป้าน นี้ น่าจะตรงกับคำว่า ซำปัน (sampan)ในภาษามลายู ซึ่งหมายถึง เรือแจวหรือเรือพาย สำหรับใช้ในแม่น้ำลำคลอง และ ซำปั้ง ในภาษาจีนแต้จิ๋ว ซึ่งแปลตามตัวอักษรว่า ไม้กระดาน ๓ แผ่น หมายถึงเรือขนาดเล็กชนิดหนึ่ง  มีคำอธิบายว่าเหตุที่เรียกเช่นนี้เพราะใช้กระดาน ๓ แผ่น มาต่อประกอบเข้าเป็นเรือ

          ในสมัยโบราณ เรือสำปั้นสั่งตรงมาจากประเทศจีน. เรือสำปั้นของจีนมีขนาดเล็ก แต่เรือสำปั้นที่ใช้ในประเทศไทยมีหลายขนาด ขนาดใหญ่มักใช้สำหรับพักอาศัยและขายสินค้า ขนาดกลางใช้เป็นเรือจ้างรับส่งผู้โดยสาร ขนาดเล็กใช้สำหรับพายขายสินค้าพวกพืชผักผลไม้และอาหาร

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เรือผีหลอก (๗ มีนาคม ๒๕๕๒)

เรือผีหลอก

          เรือผีหลอก เป็นเรือที่มักใช้หาปลาในเวลากลางคืน. สาเหตุที่เรียกว่าผีหลอก น่าจะเป็นเพราะหลอกให้ปลากระโดดลงในเรือ. ลักษณะของเรือผีหลอกคือท้องเรือค่อนข้างแบน เมื่อลอยอยู่ในน้ำกราบเรือจะสูงกว่าระดับน้ำไม่มาก แคมเรือด้านหนึ่งติดแผ่นกระดานทาสีขาว และวางให้เอียงลาดลงน้ำ แคมเรืออีกด้านหนึ่งขึงตาข่ายเป็นแนวยาวตลอดลำเรือ. ชาวประมงจะแจวหรือพายเรือตามริมตลิ่งในเวลากลางคืน แล้วโคลงเรือไปมา ปลาเห็นแผ่นกระดานสีขาวท่ามกลางความมืด จะตกใจและกระโดดขึ้นพ้นน้ำ ปลาจึงตกลงมาในท้องเรือ แต่ถ้ากระโดดไกลออกไปจะถูกตาข่ายกั้นไว้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วัดคณิกาผล (๒๙ มีนาคม ๒๕๕๒)

วัดคณิกาผล

          วัดคณิกาผล เป็นวัดราษฎร์ ตั้งอยู่ที่เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร

          วัดคณิกาผลสร้างในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ใน พ.ศ. ๒๓๗๖ เดิมเรียกว่า วัดใหม่ยายแฟง ตามชื่อยายแฟงซึ่งเป็นผู้สร้างวัด ยายแฟงเป็นเจ้าสำนักหญิงงามเมืองในตรอกเต๊า และได้ร่วมกับหญิงงามเมืองในสำนักสร้างวัดขึ้นบริเวณตรอกโคก ซึ่งปัจจุบันคือถนนพลับพลาไชย.  ต่อมาบุตรหลานของยายแฟงได้บูรณปฏิสังขรณ์วัดใหม่ยายแฟง และได้กราบบังคมทูลขอพระราชทานนามใหม่.  พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า วัดคณิกาผล ซึ่งหมายถึงวัดที่สร้างขึ้นจากผลประโยชน์ของนางคณิกา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลไก (๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

กลไก

          กลไก (อ่านว่า กน-ไก)  หมายถึง ตัวจักรต่าง ๆ ที่ทำงานประสานสอดคล้องกันเพื่อให้เครื่องจักร เครื่องกล หรือเครื่องยนต์ทำงานได้สำเร็จ กลไกอาจจะซับซ้อนหรือไม่ซับซ้อนก็ได้ เช่น ตุ๊กตามีกลไกภายในทำให้เคลื่อนไหวได้. กลไกในเครื่องรถยนต์ทำให้รถวิ่งไปได้. หุ่นยนต์มีกลไกหลายอย่าง.

          กลไกอาจรับพลังงานจากสิ่งอื่นอย่างเครื่องกำเนิดไฟฟ้าหรือพลังงานกลอย่างอื่น. นอกจากจะหมายถึงตัวจักรต่าง ๆ ของเครื่องจักรเครื่องกลเครื่องยนต์แล้ว คำว่า กลไก ยังใช้หมายความถึง กระบวนการต่อเนื่องที่ก่อให้เกิดปฏิกิริยาบางอย่าง เช่น กลไกการย่อยอาหาร. กลไกการสร้างอาหารของพืชโดยการสังเคราะห์แสง. และยังหมายถึงบุคคลผู้เป็นเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานในองค์กร ทำให้งานขององค์กรดำเนินไปได้ด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

การอ่านคำที่มีรูป ฯ (ไปยาลน้อย) (๑๘ มีนาคม ๒๕๕๒)

การอ่านคำที่มีรูป ฯ (ไปยาลน้อย)

          เครื่องหมายไปยาลน้อย เป็นรูปอักษรคล้ายเลข 9 ของตัวเลขอารบิก. ใช้เขียนติดท้ายคำเพื่อแสดงว่า ได้ตัดบางส่วนของคำนั้นออกไปและใช้รูปไปยาลน้อยแทน เนื่องจากคำที่ตัดออกไปนั้นยาวเกินไป หรือคำที่จะใช้เครื่องหมายไปยาลน้อยแทน เป็นคำย่อที่รู้จักกันดีแล้ว

          มีหลักการอ่านที่กำหนดไว้ว่า ให้อ่านคำเต็มที่ย่อไว้นั้นด้วย เช่น โปรดเกล้าฯ (อ่านว่า โปรดเกล้าไปยาลน้อย) ให้อ่านว่า โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม. เทพหัสดินฯ (อ่านว่า เทบ-หัด-สะ-ดิน ไปยาลน้อย) ให้อ่านว่า เทพหัสดิน ณ อยุธยา. ส่วนคำย่อชื่อที่มีความยาวมาก เช่นชื่อ กรุงเทพฯ (อ่านว่า กรุงเทพไปยาลน้อย) ให้อ่านเพียงวรรคแรกว่า กรุงเทพมหานคร ไม่ต้องอ่านชื่อทั้งหมดเพราะจะกินเวลามากเกินไป

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตายรัง (๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ตายรัง

          คำว่า ตายรัง เป็นสำนวน มีความหมายว่า ในที่สุดก็หวนกลับมาอยู่กับครอบครัวตามเดิม เป็นคำที่ใช้กับ ชายผู้เป็นสามีที่ไม่ซื่อสัตย์ต่อภรรยา ไปมีภรรยาน้อยไว้ที่อื่น จึงไปอยู่กับภรรยาน้อย ไม่ได้อยู่กับภรรยาหลวง แต่เมื่อประสบความลำบาก หรือแก่ตัวลงและเจ็บป่วย ภรรยาน้อยไม่ดูแล จึงต้องหวนกลับมาหาภรรยาหลวง. อาการที่หวนกลับมาอยู่กับภรรยาหลวงและครอบครัวตามเดิมนี้ เปรียบว่าเหมือนนกที่บินกลับรัง และอยู่ที่รังของตนไปจนสิ้นชีวิต เรียกว่า กลับมาตายรัง เช่น เขาเป็นคนเจ้าชู้ เที่ยวได้เมียไปเรื่อย ๆ แต่ในที่สุดก็ต้องกลับมาตายรัง.

          ปัจจุบันคำว่า ตายรัง มีความหมายขยาย หมายถึง เคยทำงานอยู่ที่ใดที่หนึ่งมาพอสมควร แล้วย้ายไปอยู่ที่อื่นโดยคาดว่าจะดีกว่า แต่ต้องกลับมาอยู่ที่เดิม เช่น เขาทำงานอยู่ที่เดิมดี ๆ  ย้ายไปอยู่บริษัทใหม่ พอไปไม่รอดก็กลับมาตายรัง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ร้อนใน (๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

ร้อนใน

          ร้อนใน (apthous ulcer) มี ๒ ลักษณะ อย่างหนึ่ง จะมีน้ำย่อยในกระเพาะอาหารย้อนกลับขึ้นไปในหลอดอาหาร เกิดอาการปวดแสบ ซึ่งปัจจุบันเรียกว่า อาการกรดไหลย้อนกลับ อีกอย่างหนึ่ง เป็นแผลตื้นของเยื่อบุในช่องปาก บริเวณกระพุ้งแก้ม ลิ้นด้านล่าง เหงือก ด้านในของริมฝีปาก. แผลร้อนใน เกิดขึ้นเอง หรือเกิดบริเวณที่ถูกฟันกัด มักเกิดขึ้นเมื่อร่างกายอ่อนแอ พักผ่อนไม่เพียงพอ อาหารไม่ย่อย ท้องอืด อึดอัดในท้อง. เดิมแพทย์เชื่อว่าแผลร้อนในเกิดจากเชื้อไวรัส แต่ปัจจุบันเชื่อว่าแผลดังกล่าวเกิดจากระบบภูมิคุ้มกันผิดปรกติ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ถนนเขียวไข่กา (๒๘ มีนาคม ๒๕๕๒)

ถนนเขียวไข่กา

          ถนนเขียวไข่กา เป็นถนนสายสั้น ๆ ที่เริ่มจากแม่น้ำเจ้าพระยาจนถึงถนนสามเสน อยู่ในเขตดุสิต กรุงเทพมหานคร. ที่ต้นถนนนี้มีท่าน้ำและท่าเรือโดยสารด้วย

          ถนนเขียวไข่กาสร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๗  โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า ถนนเขียวไข่กา ซึ่งมาจากชื่อเครื่องโต๊ะจีน เช่นเดียวกับชื่อถนนลก ถนนสังคโลก ถนนทับทิม. เขียวไข่กา เป็นสีเขียวอมฟ้าหรือครามอ่อน ๆ เป็นชื่อเครื่องเคลือบของจีนซึ่งเป็นภาชนะที่ใช้ตกแต่งโต๊ะจีน

          ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถนนเขียวไข่กาเป็นถนนที่มีรถรางเดินไปถึงสุดปลายถนน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.