สิริ-ศรี (๑๔ มีนาคม ๒๕๕๒)

สิริ-ศรี

          คำว่า สิริ (อ่านว่า สิ-หฺริ) เป็นคำที่มาจากภาษาบาลี  มีความหมายเหมือนกับคำว่า ศรี ซึ่งไทยรับมาจากภาษาสันสกฤต.

          ในภาษาไทย ใช้คำว่า สิริ หมายถึง ความรุ่งเรือง ความสว่างสุกใส ความงาม ความเจริญ มักใช้คู่กับคำว่า มงคล เช่น คู่บ่าวสาวได้รับพระราชทานน้ำสังข์ ถือเป็นสิริมงคลอย่างยิ่ง. เขาได้รับน้ำมนต์จากพระอาจารย์เป็นสิริมงคล.

          ส่วนคำว่า ศรี ใช้เป็นคำยกย่อง เช่น พระศรีรัตนตรัย พระศรีศาสดา พระศรีศากยมุนี. เมื่อใช้ว่า เป็นศรี จะมีความหมายว่า เป็นที่เชิดหน้าชูตา ทำให้เป็นที่ยกย่อง เช่น เขาเป็นคนแรกของครอบครัวที่เรียนจบปริญญา นับว่าเป็นเกียรติเป็นศรีแก่วงศ์ตระกูล.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สัมภเวสี (๒ มีนาคม ๒๕๕๒)

สัมภเวสี 

          คำว่า สัมภเวสี มาจากภาษาบาลี แปลว่า ผู้แสวงหาที่เกิด ใช้หมายถึงปุถุชนและภิกษุที่ยังไม่ได้เป็นพระอรหันต์ สัตว์ที่ยังอยู่ในครรภ์ และสัตว์ที่ยังอยู่ในไข่ไม่ฟักออกมาเป็นตัว. ในทางศาสนาพราหมณ์ คนที่ตายแล้ววิญญาณกำลังแสวงหาที่เกิด แต่ยังไม่ได้เกิดในกำเนิดใดกำเนิดหนึ่ง ก็เรียกว่า สัมภเวสี เช่น ตอนที่เกิดน้ำท่วมใหญ่นั้น เขายังเป็นสัมภเวสีอยู่ที่ไหนก็ไม่รู้

          คำว่า สัมภเวสี มีผู้นำมาใช้เรียกผู้ที่ต้องเร่ร่อน ไม่มีแผ่นดินอยู่ ความหมายของคำเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เช่น นักการเมืองที่โกงบ้านกินเมือง วันหนึ่งข้างหน้าอาจจะต้องถูกขับออกนอกประเทศ กลายเป็นสัมภเวสี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.