ช้างเผือก (๑๗ มีนาคม ๒๕๕๒)

ช้างเผือก

          คนไทยถือว่าช้างเป็นสัตว์พิเศษคู่บ้านคู่เมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช้างเผือก ซึ่งจัดเป็นเครื่องเสริมพระบารมีของพระมหากษัตริย์. ช้างเผือกมักเกิดในป่า มีลักษณะหลายประการที่ถือว่าดี เป็นมงคลตามตำราคชลักษณ์ เมื่อพาเข้ามาอยู่ในกรุงจะได้รับใช้พระเจ้าแผ่นดิน และเชื่อว่านำความเจริญมาสู่บ้านเมือง. คำว่า ช้างเผือก จึงนำมาใช้เรียกบุคคลที่อยู่ในชนบท แต่มีความสามารถมีสติปัญญาดีเยี่ยม สมควรที่จะได้รับการศึกษาอบรมขั้นสูงเพื่อให้สามารถทำงานเป็นประโยชน์แก่ประเทศต่อไป เช่น นักเรียน นักศึกษา นักกีฬา ในต่างจังหวัดหลายคน เป็นช้างเผือกที่ได้รับทุนมาศึกษาในมหาวิทยาลัยชั้นนำในกรุงเทพฯ.  นอกจากนี้ ผู้มีความสามารถดีเด่นเป็นพิเศษ ก็เรียกว่า ช้างเผือก ด้วย เช่น สมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยคัดเลือกนักเรียนช้างเผือกมาอบรม เพื่อเป็นผู้แทนเยาวชนไทยไปแข่งขันโอลิมปิกวิชาการ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เริม (๕ มีนาคม ๒๕๕๒)

เริม

           เริม (herpes) ชื่อกลุ่มโรคผิวหนังอักเสบจากเชื้อไวรัส โดยเกิดตุ่มพุพองใสเป็นกลุ่ม แตกง่าย ปวดและแสบ มีทั้งชนิดที่เกิดแล้วไม่กลับมาเกิดอีกกับชนิดที่เกิดแล้วเกิดขึ้นได้อีก. เริมชนิดที่เกิดขึ้นตามแนวเส้นประสาท เมื่อเกิดแล้วมักไม่กลับมาเกิดอีก เช่น งูสวัด (herpes zoster). ส่วนชนิดที่เกิดแล้วเกิดขึ้นได้อีก เช่น เริมที่ริมฝีปาก (herpes simplex type I) และเริมที่พบบริเวณอวัยวะเพศ (herpes simplex type II) รวมทั้งเริมที่พบตามนิ้วมือ เริมติดต่อได้โดยกายสัมผัส

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เรือนเครื่องสับ (๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

เรือนเครื่องสับ

          เรือนเครื่องสับ หรือ เรือนฝากระดาน เป็นเรือนที่สร้างด้วยไม้จริง เช่น ไม้สัก ไม้ประดู่ ไม้ยาง. ที่เรียก เรือนฝากระดาน ว่า เรือนเครื่องสับ ก็เนื่องจากวิธีการสร้างเรือนไม้จริง ใช้วิธีบากหรือสับไม้ให้เป็นร่องหรือช่องลึก. เพื่อให้รับตัวไม้อีกชิ้นหนึ่งที่จะเข้ามาต่อหรือเชื่อมเข้าด้วยกัน ด้วยวิธีการซึ่งเรียกว่า การเข้าปากไม้. การเข้าปากไม้ หมายถึงการต่อไม้ส่วนต่าง ๆ ของเรือนให้ผนึกแนบแน่นเข้าด้วยกัน ซึ่งอาจทำด้วยการสอด สับ หรือประกอบ อย่างใดอย่างหนึ่ง. แต่โบราณมาเรือนไทยไม่ใช้ตะปู. ตัวไม้ที่จะสอด สับ หรือประกอบกันแนบสนิทได้ต้องอาศัยฝีมือ ความสามารถ และความประณีต. การสร้างเรือนไทยจึงเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ของช่างไทยที่ควรยกย่องและสืบสานต่อไปชั่วลูกชั่วหลาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กรัณฑ์ (๑๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

กรัณฑ์

          คำว่า กรัณฑ์ (อ่านว่า กะ-รัน)  แปลว่า ตลับ ผอบ (อ่านว่า ผะ-อบ) หรือ หีบ เช่น คำว่า รัตนกรัณฑ์ แปลว่า ตลับเพชร. กรัณฑ์ แปลว่า หม้อใส่น้ำ ก็ได้ เช่น หม้อใส่น้ำทิพย์ที่ใช้ในพระราชพิธีสรงมูรธาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เรียกว่า พระกรัณฑ์.

          กรัณฑ์ เป็นภาชนะที่มีฝาปิด ใช้ใส่หรือบรรจุสิ่งที่สำคัญมาก ๆ เช่น ที่ยอดธงชัยเฉลิมพลซึ่งทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์เชิญนำขบวนในพิธีสวนสนาม เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา มีพระกรัณฑ์บรรจุเส้นพระเจ้าของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

          คำนี้อ่านว่า [กะ-รัน] ไม่ใช่ [กฺรัน]

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

งูสวัด (๔ มีนาคม ๒๕๕๒)

งูสวัด

          งูสวัด (herpes zoster) คำว่า สวัด ผู้ที่เป็นอีสุกอีใสเมื่อหายแล้ว เชื้อไวรัสจะยังคงหลบซ่อนอยู่ในปมประสาทรับความรู้สึก ทำให้เกิดเป็นโรคงูสวัดในภายหลัง ซึ่งเป็นโรคที่เกิดการอักเสบที่ผิวหนัง มีตุ่มพองใสเป็นหย่อมตามแนวเส้นประสาทรับความรู้สึกเส้นใดเส้นหนึ่งที่มีเชื้อซ่อนอยู่ ทำให้มีอาการปวดแสบปวดร้อนมาก ถ้าผู้มีอายุมากเป็นโรคนี้ แม้ว่าอาการอักเสบที่ผิวหนังจะหายแล้ว ก็จะมีอาการปวดเสียวอยู่เป็นเวลานาน

           ตามความเชื่อโบราณ เชื่อว่าถ้าเป็นงูสวัดรอบตัวแล้วอาจทำให้ตายได้ แต่ทางการแพทย์แผนปัจจุบันพบว่า ตุ่มพองใสจะเกิดตามแนวเส้นประสาทรับความรู้สึกเพียงซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย  ในร่างกายคนไม่มีแนวเส้นประสาทรอบตัว จึงไม่น่าจะมีคนที่ตายด้วยโรคงูสวัด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตรอกกัปตันบุช (๒๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

ตรอกกัปตันบุช

          ตรอกกัปตันบุช (อ่านว่า กับ-ตัน-บุด) ตั้งอยู่ระหว่างตรอกฮ่องกง กับที่ทำการไปรษณีย์โทรเลขกลาง ถนนเจริญกรุง มีระยะทางจากถนนเจริญกรุงไปจดแม่น้ำเจ้าพระยา

          ชื่อตรอกกัปตันบุช มาจากชื่อพระยาวิสูตรสาครดิฐ (อ่านว่า วิ-สูด-สา-คอน-ดิด) หรือกัปตันจอห์น บุช (Captain John Bush) คำว่า บุช ภาษาอังกฤษเขียน Bush ภาษาไทยเขียน บุช. กัปตันจอห์น บุช เป็นชาวอังกฤษที่เข้ามารับราชการในตำแหน่งเจ้าท่า สังกัดกรมท่า และได้มีโอกาสปฏิบัติราชการใกล้ชิดพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการตามเสด็จประพาสต่างประเทศ

          กัปตันบุชและครอบครัวพำนักอยู่ที่บ้านในตรอกเล็ก ๆ ใกล้กับที่ทำการกรมเจ้าท่า ตรอกบ้านของกัปตันบุชจึงเรียกว่าตรอกกัปตันบุชจนถึงทุกวันนี้.  ปัจจุบันตรอกกัปตันบุชมีชื่อเป็นทางการว่า ซอยเจริญกรุง ๓๐

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.