โหด (๑๘ มีนาคม ๒๕๕๐)

โหด

          ในภาษาไทยมีคำว่า โหด หมายถึง ร้าย มักใช้เป็นคำซ้อน เช่น โหดร้าย โหดเหี้ยม ถ้าใช้เป็นภาษาปาก หมายความว่า ยากมาก เช่น ข้อสอบวิชานี้โหดมาก หรือหมายความว่า เข้มงวดมาก เช่น ครูคนนี้โหดจัง  คำว่า โหด ยังมีความหมายในภาษาโบราณว่า ไร้ หรือ ไม่มี ดังปรากฏในสำนวนว่า นกไร้ไม้โหด หมายความว่า เมื่อคนเราเสื่อมอำนาจ คนที่เคยได้ประโยชน์จากเราก็มักจะตีจากไป ไม้โหด ในที่นี้หมายถึง ต้นไม้ที่ไม่มีใบไม่มีผล หมู่นกที่เคยอาศัยทำรังและได้กินผลไม้เป็นอาหารก็ไม่เห็นประโยชน์ของต้นไม้นั้นอีกต่อไป จึงพากันบินหนีไปอยู่ที่อื่น ไม้โหด จึงเปรียบได้กับคนที่หมดอำนาจวาสนา ไม่มีใครมาขออาศัยพึ่งใบบุญหรือมาพึ่งให้ได้ใช้สอย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เดือนค้างฟ้า (๙ เมษายน ๒๕๕๐)

เดือนค้างฟ้า

          ตามปรกติเราจะแลเห็นดวงจันทร์เฉพาะในเวลากลางคืน และจะเห็นชัดเจนมากในคืนเดือนหงาย แต่ก็มีบางครั้งที่เราเห็นดวงจันทร์ปรากฏบนท้องฟ้าในตอนกลางวัน โดยแลเห็นเป็นเพียงรูปรอยบาง ๆ ของดวงจันทร์   เรียกดวงจันทร์ที่มองเห็นในตอนกลางวันนั้นว่า เดือนค้างฟ้า  ในภาษาไทยมีสำนวนที่ใกล้เคียงกันสำนวนหนึ่งเรียกว่า ดาวค้างฟ้า ไม่ได้หมายถึงปรากฏการณ์ทางธรรมชาติของดวงดาว แต่ใช้หมายถึงดารา นักร้องหรือนักแสดงที่ยังมีชื่อเสียงเป็นที่นิยมอยู่นาน เปรียบเหมือนกับ ดาวที่ยังค้างฟ้าอยู่แม้ว่าจะขึ้นวันใหม่แล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เปิ๊ดสะก๊าด (๑๗ มีนาคม ๒๕๕๐)

เปิ๊ดสะก๊าด

          เปิ๊ดสะก๊าด เป็นคำที่รับมาจากภาษาอังกฤษว่า first class แต่เนื่องจากฟังภาษาอังกฤษไม่ชัดรวมทั้งไม่สามารถออกเสียงพยัญชนะสะกดในภาษาอังกฤษได้ จึงได้เพี้ยนเสียงไปเป็นคำว่า เปิ๊ดสะก๊าด นอกจากจะออกเสียงเพี้ยนไปแล้ว ความหมายก็เปลี่ยนไปด้วย คำว่า first class ในภาษาอังกฤษ แปลว่า ชั้นที่ ๑ เมื่อนำมาใช้ขยายนามใด จึงหมายความว่า เป็นชั้นที่ ๑ คือชนิดดีที่สุด แต่คำว่า เปิ๊ดสะก๊าด ในภาษาไทย ใช้หมายถึง หรูหรา ส่วนใหญ่ใช้กับการแต่งตัวที่หรูหรา ทันสมัยมาก เช่น แต่งตัวเสียเปิ๊ดสะก๊าด จะไปเที่ยวที่ไหนหรือจ๊ะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศรศิลป์ไม่กินกัน (๑๖ มีนาคม ๒๕๕๐)

ศรศิลป์ไม่กินกัน

          ในที่นี้ ศิลป์ หมายถึง คันธนู ส่วน ศร คือ ลูกธนู ศรศิลป์ไม่กินกัน หมายความว่า ลูกธนูที่แต่ละฝ่ายยิงใส่กันนั้นไม่สามารถทำอันตรายกันได้ ข้อความนี้ปรากฏในวรรณคดีเรื่องรามเกียรติ์ตอนที่พระรามต่อสู้กับพระมงกุฎซึ่งเป็นลูก โดยที่ไม่รู้ว่าเป็นพ่อลูกกัน พระรามแผลงศรเพื่อสังหารพระมงกุฎ แต่ศรนั้นกลับกลายเป็นอาหารทิพย์ตกลงหน้าพระมงกุฎ และเมื่อพระมงกุฎแผลงศรไปยังพระราม ศรก็กลายเป็นข้าวตอกดอกไม้แสดงความเคารพพระราม สำนวนนี้ แต่เดิมจึงหมายความว่า ทำร้ายกันไม่ได้ แต่ต่อมากลายความหมายไป หมายถึง การที่คน ๒ ฝ่ายไม่ถูกกันไม่ลงรอยกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

เกร็ด (๗ เมษายน ๒๕๕๐)

เกร็ด

          ที่จังหวัดนนทบุรีมีชื่อสถานที่หลายแห่งที่มีคำว่า เกร็ด ประกอบอยู่ด้วย ได้แก่ เกาะเกร็ด ปากเกร็ด  ลัดเกร็ด คำว่า เกร็ด ซึ่งมี ร เรือ เป็นอักษรควบกับ ก ไก่  หมายถึง ลำน้ำเล็กที่เป็นทางลัด เชื่อมลำน้ำใหญ่สายเดียวกันทั้ง ๒ ข้าง มักพบในกรณีที่แม่น้ำสายใดสายหนึ่งไหลคดโค้งมาก ก็อาจ ขุดคลองลัดเชื่อมตรงบริเวณที่ลำน้ำนั้นโค้งเข้าหากัน เพื่อให้สามารถเดินเรือได้สะดวกและรวดเร็วขึ้น  ลำน้ำเจ้าพระยาที่จังหวัดนนทบุรีนั้น สมเด็จพระเจ้าท้ายสระโปรดให้ขุดคลองลัดขึ้นเมื่อพุทธศักราช  ๒๒๖๕ เรียกว่า ลัดเกร็ด ปัจจุบันลัดเกร็ดได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของแม่น้ำเจ้าพระยาไปแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.