ต้อลม-ต้อเนื้อ (๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ต้อลม-ต้อเนื้อ

          ต้อลม (pinguecula หรือ pinguicula) มีลักษณะเป็นปุ่มหรือแผ่นสีเหลืองจาง ปกคลุมตาขาวด้านหัวตาใกล้ตาดำ เกิดจากเยื่อหุ้มตาหนาตัวขึ้น พบมากในผู้สูงอายุ เชื่อว่าเกิดจากการที่ตาระคายเคืองเพราะตาถูกแดดถูกลมมาก. ถ้าเป็นนาน ๆ ต้อลมอาจจะขยายตัวหนาและกว้างขึ้น มีหลอดเลือดมาหล่อเลี้ยงมากขึ้น สีแดงมากขึ้น ถ้าลุกลามไปเริ่มคลุมตาดำจะเรียกว่า ต้อเนื้อ (pterygium) รักษาได้โดยการผ่าตัดลอกเอาต้อเนื้อออก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตะกรุม-ตะกราม (๑๒ มีนาคม ๒๕๕๒)

ตะกรุม-ตะกราม

          ตะกรุม และ ตะกราม เป็นนกกระสา ๒ ชนิด นกตะกราม เป็นนกกระสาที่ตัวใหญ่ที่สุด ตัวสีเทา หัวตลอดจนถึงลำคอมีสีแดงไม่มีขน ปากใหญ่ปลายแหลมตรง มีถุงลมสีส้มห้อยอยู่ด้านหน้าลำคอ และมีพู่ขนสีขาวรอบฐานคอ ขายาว กินปลาและสัตว์น้ำขนาดเล็ก. ส่วนนกตะกรุมรูปร่างคล้ายนกตะกราม แต่มีขนาดเล็กกว่า และไม่มีถุงลมและพู่ขนสีขาวที่คอ หัวและคอสีเหลืองและไม่มีขน

          ทั้งนกตะกรุมและนกตะกราม เมื่อคาบเหยื่อที่เป็นอาหารได้ จะรีบขยอกและกลืนกินเข้าไปอย่างรวดเร็ว เพราะกลัวนกตัวอื่นจะแย่งเอาอาหารไป ในภาษาไทยนำชื่อนก ๒ ตัวนี้ ที่มีพฤติกรรมรีบกลืนกินเหยื่อ มาเปรียบเทียบกับกิริยาในการบริโภคอาหารอย่างผลีผลาม รีบร้อน ขาดการพิจารณา เช่น แกงกำลังร้อน ถ้าขืนตะกรุมตะกรามกินเข้าไป ปากคอจะพอง. เด็ก ๆ ค่อยกินก็ได้ อาหารมีพอสำหรับทุกคน ไม่ต้องตะกรุมตะกรามหรอก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พอลิเมอร์ (Polymer) (๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

พอลิเมอร์ (Polymer)

          พอลิเมอร์ เป็นคำทับศัพท์จากภาษาอังกฤษที่เขียน Polymer ซึ่งแปลตามรูปศัพท์ว่าหลายส่วนหรือหลายหน่วย. พอลิเมอร์เป็นสารเคมีโมเลกุลใหญ่มาก สังเคราะห์ขึ้นได้ด้วยสิ่งที่มีชีวิตในธรรมชาติหรือในห้องทดลอง จากการนำเอาสารประกอบที่มีโมเลกุลขนาดเล็กหลายโมเลกุล ซึ่งเป็นชนิดเดียวกันหรือต่างชนิดกันมาต่อกัน เช่น แป้งเป็นพอลิเมอร์ที่พืชสังเคราะห์ขึ้นจากการนำเอาโมเลกุลของน้ำตาลกลูโคสมาต่อกัน. โพลีไวนิลคลอไรด์ (polyvinyl chloride)  หรือ PVC เป็นพอลิเมอร์ที่สังเคราะห์ขึ้นในห้องทดลอง โดยนำไวนิลคลอไรด์หลาย ๆ โมเลกุลมาต่อกัน. โปรตีนเป็นพอลิเมอร์ที่ร่างกายสร้างขึ้นโดยต่อกรดอะมิโนชนิดต่าง ๆ เข้าด้วยกัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เด็ดขาด-เด็ดเดี่ยว (๒๒ มีนาคม ๒๕๕๒)

เด็ดขาด-เด็ดเดี่ยว

           คำว่า เด็ดขาด และ เด็ดเดี่ยว ต่างก็มีคำว่า เด็ด เป็นส่วนประกอบ จึงมีความหมายคล้ายกัน

           เด็ดขาด หมายความว่าไม่ยอมเปลี่ยนแปลง เช่น พ่อเป็นคนเด็ดขาด พูดคำไหนคำนั้น จะอ้อนวอนต่อรองไม่ได้. เขาตัดสินใจเด็ดขาดว่าจะต้องลาออก. เขาปฏิเสธเด็ดขาดว่าจะไม่ยอมให้ลูกเลี้ยงงู.

          เด็ดเดี่ยว หมายความว่า ตัดสินใจแน่วแน่ไม่เปลี่ยนแปลง มั่นคงไม่ว่าจะนานเพียงใด เช่น แม่เป็นคนเด็ดเดี่ยว แม้จะรู้ว่าไปกับพ่อจะต้องลำบาก ก็ไม่ท้อถอย. เขาไม่ย่อท้อต่อความยากลำบาก ยังคงต่อสู้ต่อไปด้วยความกล้าหาญเด็ดเดี่ยว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กระดี่ได้น้ำ (๑๐ มีนาคม ๒๕๕๒)

กระดี่ได้น้ำ

          สำนวนกระดี่ได้น้ำ ใช้เปรียบเทียบกับกิริยาของคนที่แสดงอาการดีใจหรือตื่นเต้น เช่น พวกพนักงานพอรู้ว่า ปีใหม่นี้บริษัทมีโครงการพาไปพักผ่อนที่จังหวัดภูเก็ต ก็ดีใจราวกับกระดี่ได้น้ำ.

          ปลากระดี่ เป็นปลาน้ำจืดลักษณะคล้ายปลาสลิด แต่ตัวเล็กกว่า พื้นลำตัวเป็นสีเทาเงิน มีอยู่ชุกชุมตามแหล่งน้ำที่น้ำไหลไม่แรง เช่น ลำคลอง หนอง บึง ทั่วทุกภาคของประเทศไทย. ในสมัยก่อนถ้าวิดน้ำในท้องร่องเรือกสวนไร่นา หรือแหล่งน้ำตื้น ๆ ก็มักจะได้ปลากระดี่ไปทำอาหาร. ปลากระดี่ที่ตกปลักหรือค้างอยู่ในที่น้ำน้อย เพราะน้ำแห้งลง ถ้ามีน้ำใหม่ไหลลงไปเพิ่มมากขึ้น ก็จะแสดงอาการดีใจ โดยกระโดดไปมา และด้วยลำตัวคล้ายสีเงินเมื่อกระทบกับแสงแดด ก็ทำให้เห็นพฤติกรรมชัดเจน จึงนำมาเปรียบเทียบกับอาการดีใจของคนที่ตื่นเต้นอย่างระงับไว้ไม่อยู่

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ภาคนิพนธ์ (๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ภาคนิพนธ์

          คำว่า ภาคนิพนธ์ (อ่านว่า พาก-นิ-พน) เป็นคำเรียกผลงานการศึกษาค้นคว้าในวิชาการสาขาใดสาขาหนึ่งของนักศึกษาระดับอุดมศึกษา ที่เขียนเป็นรายงานวิชาการ เพื่อฝึกฝนให้มีความสามารถในการศึกษาด้วยตนเอง โดยมีอาจารย์ผู้สอนวิชานั้นเป็นที่ปรึกษา ทำให้มีความสามารถในการเขียนงานวิชาการ. ภาคนิพนธ์มักใช้เป็นส่วนประกอบในการวัดผลร่วมกับการสอบข้อเขียน และการสอบปากเปล่า. ภาคนิพนธ์ทำให้ผู้สอนประเมินผู้เรียนได้ว่า มีความสามารถในการศึกษาหาความรู้ด้วยตนเองต่อไปหรือไม่ และผู้เรียนมีความสามารถในการประมวลความรู้ วิเคราะห์ สังเคราะห์ข้อมูลเนื้อหา รวมทั้งมีความสามารถในการเขียนบรรยายมากน้อยเพียงใดด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วัดจักรวรรดิราชาวาส (๒๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

วัดจักรวรรดิราชาวาส

          ชื่อวัดในกรุงเทพมหานครวัดหนึ่ง เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรมหาวิหาร ตั้งอยู่ที่แขวงจักรวรรดิ เขตสัมพันธวงศ์  เดิมเป็นวัดราษฎร์ ชื่อว่าวัดนางปลื้ม ต่อมาเรียกกันว่า วัดสามปลื้ม. เมื่อ พ.ศ. ๒๓๖๒ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ได้บูรณปฏิสังขรณ์ทั้งวัด และได้ถวายพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงรับไว้เป็นพระอารามหลวง และพระราชทานนามว่า วัดจักรวรรดิราชาวาส (อ่านว่า วัด-จัก-กฺระ-หฺวัด-รา-ชา-วาด). คำว่า จักรวรรดิ พยางค์หลังออกเสียงตามลักษณะอักษรนำในภาษาไทย จึงเป็น จัก-กฺระ-หฺวัด. ชื่อวัดนี้คือ วัด-จัก-กฺระ-หฺวัด-รา-ชา-วาด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.