ตายรัง (๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ตายรัง

          คำว่า ตายรัง เป็นสำนวน มีความหมายว่า ในที่สุดก็หวนกลับมาอยู่กับครอบครัวตามเดิม เป็นคำที่ใช้กับ ชายผู้เป็นสามีที่ไม่ซื่อสัตย์ต่อภรรยา ไปมีภรรยาน้อยไว้ที่อื่น จึงไปอยู่กับภรรยาน้อย ไม่ได้อยู่กับภรรยาหลวง แต่เมื่อประสบความลำบาก หรือแก่ตัวลงและเจ็บป่วย ภรรยาน้อยไม่ดูแล จึงต้องหวนกลับมาหาภรรยาหลวง. อาการที่หวนกลับมาอยู่กับภรรยาหลวงและครอบครัวตามเดิมนี้ เปรียบว่าเหมือนนกที่บินกลับรัง และอยู่ที่รังของตนไปจนสิ้นชีวิต เรียกว่า กลับมาตายรัง เช่น เขาเป็นคนเจ้าชู้ เที่ยวได้เมียไปเรื่อย ๆ แต่ในที่สุดก็ต้องกลับมาตายรัง.

          ปัจจุบันคำว่า ตายรัง มีความหมายขยาย หมายถึง เคยทำงานอยู่ที่ใดที่หนึ่งมาพอสมควร แล้วย้ายไปอยู่ที่อื่นโดยคาดว่าจะดีกว่า แต่ต้องกลับมาอยู่ที่เดิม เช่น เขาทำงานอยู่ที่เดิมดี ๆ  ย้ายไปอยู่บริษัทใหม่ พอไปไม่รอดก็กลับมาตายรัง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ร้อนใน (๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

ร้อนใน

          ร้อนใน (apthous ulcer) มี ๒ ลักษณะ อย่างหนึ่ง จะมีน้ำย่อยในกระเพาะอาหารย้อนกลับขึ้นไปในหลอดอาหาร เกิดอาการปวดแสบ ซึ่งปัจจุบันเรียกว่า อาการกรดไหลย้อนกลับ อีกอย่างหนึ่ง เป็นแผลตื้นของเยื่อบุในช่องปาก บริเวณกระพุ้งแก้ม ลิ้นด้านล่าง เหงือก ด้านในของริมฝีปาก. แผลร้อนใน เกิดขึ้นเอง หรือเกิดบริเวณที่ถูกฟันกัด มักเกิดขึ้นเมื่อร่างกายอ่อนแอ พักผ่อนไม่เพียงพอ อาหารไม่ย่อย ท้องอืด อึดอัดในท้อง. เดิมแพทย์เชื่อว่าแผลร้อนในเกิดจากเชื้อไวรัส แต่ปัจจุบันเชื่อว่าแผลดังกล่าวเกิดจากระบบภูมิคุ้มกันผิดปรกติ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ถนนเขียวไข่กา (๒๘ มีนาคม ๒๕๕๒)

ถนนเขียวไข่กา

          ถนนเขียวไข่กา เป็นถนนสายสั้น ๆ ที่เริ่มจากแม่น้ำเจ้าพระยาจนถึงถนนสามเสน อยู่ในเขตดุสิต กรุงเทพมหานคร. ที่ต้นถนนนี้มีท่าน้ำและท่าเรือโดยสารด้วย

          ถนนเขียวไข่กาสร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๗  โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า ถนนเขียวไข่กา ซึ่งมาจากชื่อเครื่องโต๊ะจีน เช่นเดียวกับชื่อถนนลก ถนนสังคโลก ถนนทับทิม. เขียวไข่กา เป็นสีเขียวอมฟ้าหรือครามอ่อน ๆ เป็นชื่อเครื่องเคลือบของจีนซึ่งเป็นภาชนะที่ใช้ตกแต่งโต๊ะจีน

          ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถนนเขียวไข่กาเป็นถนนที่มีรถรางเดินไปถึงสุดปลายถนน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ช้างเผือก (๑๗ มีนาคม ๒๕๕๒)

ช้างเผือก

          คนไทยถือว่าช้างเป็นสัตว์พิเศษคู่บ้านคู่เมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช้างเผือก ซึ่งจัดเป็นเครื่องเสริมพระบารมีของพระมหากษัตริย์. ช้างเผือกมักเกิดในป่า มีลักษณะหลายประการที่ถือว่าดี เป็นมงคลตามตำราคชลักษณ์ เมื่อพาเข้ามาอยู่ในกรุงจะได้รับใช้พระเจ้าแผ่นดิน และเชื่อว่านำความเจริญมาสู่บ้านเมือง. คำว่า ช้างเผือก จึงนำมาใช้เรียกบุคคลที่อยู่ในชนบท แต่มีความสามารถมีสติปัญญาดีเยี่ยม สมควรที่จะได้รับการศึกษาอบรมขั้นสูงเพื่อให้สามารถทำงานเป็นประโยชน์แก่ประเทศต่อไป เช่น นักเรียน นักศึกษา นักกีฬา ในต่างจังหวัดหลายคน เป็นช้างเผือกที่ได้รับทุนมาศึกษาในมหาวิทยาลัยชั้นนำในกรุงเทพฯ.  นอกจากนี้ ผู้มีความสามารถดีเด่นเป็นพิเศษ ก็เรียกว่า ช้างเผือก ด้วย เช่น สมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยคัดเลือกนักเรียนช้างเผือกมาอบรม เพื่อเป็นผู้แทนเยาวชนไทยไปแข่งขันโอลิมปิกวิชาการ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เริม (๕ มีนาคม ๒๕๕๒)

เริม

           เริม (herpes) ชื่อกลุ่มโรคผิวหนังอักเสบจากเชื้อไวรัส โดยเกิดตุ่มพุพองใสเป็นกลุ่ม แตกง่าย ปวดและแสบ มีทั้งชนิดที่เกิดแล้วไม่กลับมาเกิดอีกกับชนิดที่เกิดแล้วเกิดขึ้นได้อีก. เริมชนิดที่เกิดขึ้นตามแนวเส้นประสาท เมื่อเกิดแล้วมักไม่กลับมาเกิดอีก เช่น งูสวัด (herpes zoster). ส่วนชนิดที่เกิดแล้วเกิดขึ้นได้อีก เช่น เริมที่ริมฝีปาก (herpes simplex type I) และเริมที่พบบริเวณอวัยวะเพศ (herpes simplex type II) รวมทั้งเริมที่พบตามนิ้วมือ เริมติดต่อได้โดยกายสัมผัส

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เรือนเครื่องสับ (๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

เรือนเครื่องสับ

          เรือนเครื่องสับ หรือ เรือนฝากระดาน เป็นเรือนที่สร้างด้วยไม้จริง เช่น ไม้สัก ไม้ประดู่ ไม้ยาง. ที่เรียก เรือนฝากระดาน ว่า เรือนเครื่องสับ ก็เนื่องจากวิธีการสร้างเรือนไม้จริง ใช้วิธีบากหรือสับไม้ให้เป็นร่องหรือช่องลึก. เพื่อให้รับตัวไม้อีกชิ้นหนึ่งที่จะเข้ามาต่อหรือเชื่อมเข้าด้วยกัน ด้วยวิธีการซึ่งเรียกว่า การเข้าปากไม้. การเข้าปากไม้ หมายถึงการต่อไม้ส่วนต่าง ๆ ของเรือนให้ผนึกแนบแน่นเข้าด้วยกัน ซึ่งอาจทำด้วยการสอด สับ หรือประกอบ อย่างใดอย่างหนึ่ง. แต่โบราณมาเรือนไทยไม่ใช้ตะปู. ตัวไม้ที่จะสอด สับ หรือประกอบกันแนบสนิทได้ต้องอาศัยฝีมือ ความสามารถ และความประณีต. การสร้างเรือนไทยจึงเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ของช่างไทยที่ควรยกย่องและสืบสานต่อไปชั่วลูกชั่วหลาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กรัณฑ์ (๑๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

กรัณฑ์

          คำว่า กรัณฑ์ (อ่านว่า กะ-รัน)  แปลว่า ตลับ ผอบ (อ่านว่า ผะ-อบ) หรือ หีบ เช่น คำว่า รัตนกรัณฑ์ แปลว่า ตลับเพชร. กรัณฑ์ แปลว่า หม้อใส่น้ำ ก็ได้ เช่น หม้อใส่น้ำทิพย์ที่ใช้ในพระราชพิธีสรงมูรธาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เรียกว่า พระกรัณฑ์.

          กรัณฑ์ เป็นภาชนะที่มีฝาปิด ใช้ใส่หรือบรรจุสิ่งที่สำคัญมาก ๆ เช่น ที่ยอดธงชัยเฉลิมพลซึ่งทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์เชิญนำขบวนในพิธีสวนสนาม เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา มีพระกรัณฑ์บรรจุเส้นพระเจ้าของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

          คำนี้อ่านว่า [กะ-รัน] ไม่ใช่ [กฺรัน]

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.