งูสวัด (๔ มีนาคม ๒๕๕๒)

งูสวัด

          งูสวัด (herpes zoster) คำว่า สวัด ผู้ที่เป็นอีสุกอีใสเมื่อหายแล้ว เชื้อไวรัสจะยังคงหลบซ่อนอยู่ในปมประสาทรับความรู้สึก ทำให้เกิดเป็นโรคงูสวัดในภายหลัง ซึ่งเป็นโรคที่เกิดการอักเสบที่ผิวหนัง มีตุ่มพองใสเป็นหย่อมตามแนวเส้นประสาทรับความรู้สึกเส้นใดเส้นหนึ่งที่มีเชื้อซ่อนอยู่ ทำให้มีอาการปวดแสบปวดร้อนมาก ถ้าผู้มีอายุมากเป็นโรคนี้ แม้ว่าอาการอักเสบที่ผิวหนังจะหายแล้ว ก็จะมีอาการปวดเสียวอยู่เป็นเวลานาน

           ตามความเชื่อโบราณ เชื่อว่าถ้าเป็นงูสวัดรอบตัวแล้วอาจทำให้ตายได้ แต่ทางการแพทย์แผนปัจจุบันพบว่า ตุ่มพองใสจะเกิดตามแนวเส้นประสาทรับความรู้สึกเพียงซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย  ในร่างกายคนไม่มีแนวเส้นประสาทรอบตัว จึงไม่น่าจะมีคนที่ตายด้วยโรคงูสวัด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตรอกกัปตันบุช (๒๖ มีนาคม ๒๕๕๒)

ตรอกกัปตันบุช

          ตรอกกัปตันบุช (อ่านว่า กับ-ตัน-บุด) ตั้งอยู่ระหว่างตรอกฮ่องกง กับที่ทำการไปรษณีย์โทรเลขกลาง ถนนเจริญกรุง มีระยะทางจากถนนเจริญกรุงไปจดแม่น้ำเจ้าพระยา

          ชื่อตรอกกัปตันบุช มาจากชื่อพระยาวิสูตรสาครดิฐ (อ่านว่า วิ-สูด-สา-คอน-ดิด) หรือกัปตันจอห์น บุช (Captain John Bush) คำว่า บุช ภาษาอังกฤษเขียน Bush ภาษาไทยเขียน บุช. กัปตันจอห์น บุช เป็นชาวอังกฤษที่เข้ามารับราชการในตำแหน่งเจ้าท่า สังกัดกรมท่า และได้มีโอกาสปฏิบัติราชการใกล้ชิดพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการตามเสด็จประพาสต่างประเทศ

          กัปตันบุชและครอบครัวพำนักอยู่ที่บ้านในตรอกเล็ก ๆ ใกล้กับที่ทำการกรมเจ้าท่า ตรอกบ้านของกัปตันบุชจึงเรียกว่าตรอกกัปตันบุชจนถึงทุกวันนี้.  ปัจจุบันตรอกกัปตันบุชมีชื่อเป็นทางการว่า ซอยเจริญกรุง ๓๐

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เรือน (๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

เรือน 

          เรือน หมายถึง สิ่งปลูกสร้างที่ใช้เป็นที่อยู่ที่อาศัยของคน. เรือนไทยแต่เดิมเป็นเรือนไม้ ลักษณะโดยทั่วไปของเรือนไทยเป็นเรือนชั้นเดียว มีใต้ถุนสูง มีบันไดขึ้นชั้นบน หลังคาแหลมสูง มีหน้าจั่ว. เรือนไทยมักสร้างเป็นเรือนโถงยาว ตัวเรือนกั้นส่วนหนึ่งเป็นห้องนอน มีส่วนซึ่งเป็นที่โล่ง มีระเบียง มีชานเรือนหรือนอกชานซึ่งเป็นส่วนที่ไม่มีหลังคาคลุม.

          ตัวเรือนอาจสร้างได้หลายหลังและเชื่อมต่อกันด้วยชานเรือน. เรือนไทยโบราณมีวิธีปลูกสร้างเป็น ๒ แบบ เรียกว่า เรือนเครื่องสับ ซึ่งสร้างด้วยไม้จริงแบบหนึ่ง. อีกแบบหนึ่งเรียกว่า เรือนเครื่องผูก เป็นเรือนที่สร้างด้วยไม้ไผ่. การประกอบส่วนต่าง ๆ ของเรือนเข้าด้วยกันใช้วิธีผูกด้วยหวายหรือเชือก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มงคล (๑๕ มีนาคม ๒๕๕๒)

มงคล

          คำว่า มงคล เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีว่า มงฺคล (อ่านว่า มัง-คะ-ละ) แปลว่า ซึ่งทำให้มีโชคดี มีความสำเร็จและมีความเจริญ. การกระทำสิ่งใดที่เป็นความดี ความเจริญ ถูกต้องเหมาะสม ล้วนแต่จัดว่าเป็นมงคลทั้งสิ้น ดังปรากฏใน มงคลสูตร ซึ่งเป็นพระสูตรคือหลักธรรมในพระสุตตันตปิฎก (อ่านว่า สุด-ตัน-ตะ-ปิ-ดก) ที่กล่าวถึงสิ่งที่เป็นมงคล ๓๘ ประการ เช่น การคบกับบัณฑิตผู้มีวิชาความรู้ ซึ่งจะทำให้คนได้รับความรู้ การไม่คบกับคนชั่วคนพาลซึ่งอาจพาตนไปสู่ทางชั่วอันเป็นเหตุให้ได้รับความเดือดร้อน.

          ในมงคล ๓๘ ประการ นั้น ไม่มีข้อใดที่กล่าวถึงการถือเครื่องรางของขลังว่าเป็นมงคล. การทำให้ชีวิตมีมงคล อยู่ที่การประพฤติตนอยู่ในทำนองคลองธรรม คิดดี พูดดี ทำดี เท่านั้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขัดสมาธิ (๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

ขัดสมาธิ

          ขัดสมาธิ (อ่านว่า ขัด-สะ-หฺมาด) คำว่า สมาธิ (อ่านว่า สะ-หฺมาด)  ขัดสมาธิ เป็นท่านั่งพับขาทั้งสองข้างให้แบะออกราบกับพื้น ให้ปลายเท้าสอดไขว้กันอยู่ใต้หัวเข่า. ท่านั่งขัดสมาธิ อาจพับขาได้หลายแบบ มีชื่อเรียกต่างกัน เช่น ถ้าให้ขาข้างใดข้างหนึ่งทับอยู่บนขาอีกข้างหนึ่ง ไม่ให้สอดไขว้กัน เรียกว่า ขัดสมาธิสองชั้น. ถ้าให้ขาขวาทับขาซ้าย เรียกอีกอย่างหนึ่งได้ว่า ขัดสมาธิราบ. ถ้านั่งขัดสมาธิราบแล้วยกเท้าที่อยู่ด้านล่างขัดขึ้นมาซ้อนข้างบน เห็นฝ่าเท้าทั้งสองหงายอยู่บนเข่า เรียกว่า ขัดสมาธิเพชร. คำว่า ขัดสมาธิ ในภาษาพูดอาจจะเพี้ยนเป็น ขัดตะหมาด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อีสุกอีใส (๓ มีนาคม ๒๕๕๒)

อีสุกอีใส

          อีสุกอีใส ภาษาอังกฤษเรียกว่า chickenpox เป็นโรคติดต่อ เกิดจากเชื้อไวรัส ติดต่อได้ทางการสัมผัสและทางระบบการหายใจ. อาการเริ่มจากมีไข้เล็กน้อยแล้วเกิดตุ่มพองใสกระจายห่าง ๆ ตามผิวหนัง ตุ่มนั้นต่อมาเปลี่ยนเป็นตุ่มหนอง แตกง่าย. อีสุกอีใสมักเป็นกับเด็ก และจะมีอาการไม่รุนแรงนัก แต่ถ้าเกิดกับผู้ใหญ่จะมีอาการรุนแรงกว่า และอาจมีโรคแทรกซ้อนตามมา เช่น ปอดบวมหรือสมองอักเสบ. เมื่อหายแล้ว เชื้อไวรัสนี้ยังหลบซ่อนอยู่ในปมประสาทรับความรู้สึก และเป็นสาเหตุให้ผู้ใหญ่บางรายเป็น งูสวัด ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท (๒๖ เมษายน ๒๕๕๒)

พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท

           คำว่า จักรีมหาปราสาท ประกอบด้วยคำว่า จักรี และคำว่า มหาปราสาท. คำว่า จักรี แปลว่า ผู้มีจักรเป็นอาวุธ หมายถึง พระนารายณ์. จักรี เป็นชื่อราชวงศ์ของพระมหากษัตริย์สมัยรัตนโกสินทร์. 

          พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เป็นชื่อพระที่นั่งองค์หนึ่งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างขึ้นเพื่อเป็นท้องพระโรง. ทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์เมื่อวันที่ ๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๑๙. พระที่นั่งองค์นี้เป็นแบบตะวันตก แต่มีทรงหลังคาแบบไทยเป็นรูปปราสาท ๓ ยอด. พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินไปยกยอดปราสาทใน พ.ศ. ๒๔๒๑ มีการเฉลิมพระราชมนเทียรใน พ.ศ. ๒๔๒๕ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม พระราชทานนามว่า พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กู้ (๑๕ เมษายน ๒๕๕๒)

กู้

          คำว่า กู้ ตามความหมายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป หมายถึง ยืมเงินโดยให้ดอกเบี้ย เช่น เขากู้เงินธนาคารมาซื้อบ้าน

          กู้ ยังมีความหมายอย่างอื่นอีก คือหมายถึง ยกขึ้น เช่น พ่อไปกู้เบ็ดที่ริมบึง. เขากู้เรือที่ล่ม. และมีความหมายโดยปริยายว่า ทำให้กลับคืนดี เช่น พวกเราต้องช่วยกันกู้ชาติ. พระสังข์ตีคลีชนะพระอินทร์ เป็นการกู้หน้าท้าวสามนต์ไว้. เสียงหัวเราะช่วยกู้สถานการณ์ที่กำลังตึงเครียด.

          อย่างไรก็ตาม เมื่อนำคำว่า กู้ มาใช้กับคำว่า ภัย เป็น กู้ภัย หรือใช้คู่กับคำว่า กับระเบิด เป็น กู้กับระเบิด  มิได้หมายถึงทำให้ภัยหรือกับระเบิดกลับคืนมาหรือกลับคืนดี แต่หมายถึงทำให้พ้นจากอันตรายเมื่อเกิดภัย หรือพ้นอันตรายจากกับระเบิด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.