เกล็ด (๑๙ เมษายน ๒๕๕๒)

เกล็ด

          คำว่า เกล็ด มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่งหมายถึง ส่วนที่เป็นแผ่น ๆ ซ้อนเหลื่อมกัน ห่อหุ้มตัวปลาและสัตว์เลื้อยคลานบางชนิด เช่น เกล็ดปลาช่อน. เกล็ดงู.  นอกจากนั้น เกล็ด หมายถึงสิ่งที่แข็งตัวเป็นแผ่นบาง ๆ คล้ายเกล็ดปลา เช่น เกล็ดพิมเสน.  น้ำตาลขึ้นเกล็ด.  โดยปริยายหมายถึงสิ่งที่มีลักษณะซ้อนเหลื่อมกัน เช่น เสื้อตีเกล็ด. หน้าต่างบานเกล็ด. 

          ในกรณีที่เกล็ดเป็นคำกริยา จะหมายถึงขบให้เมล็ดแตกเพื่อกินเนื้อใน เช่น เขานอนดูโทรทัศน์พลางเกล็ดเมล็ดแตงโมอย่างสบายอารมณ์.  นกชนิดหนึ่งคล้ายนกปากห่าง เป็นนกที่แทะเนื้อหอยออกมากิน จึงเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า นกเกล็ดหอย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เทียบ (๘ เมษายน ๒๕๕๒)

เทียบ

          คำว่า เทียบ เมื่อเป็นคำกริยา มีความหมายว่า นำมาชิดกัน เช่น เทียบเรือเข้าท่า. เทียบรถที่หน้าบันได. เมื่อนำสิ่งต่าง ๆ มาชิดกัน ก็จะทำให้เห็นความเหมือนหรือความต่างกันได้ เช่น เทียบสีผ้า ๒ ผืน. เทียบขนาดเด็ก ๒ คน. เทียบลักษณะของกระเป๋า ๒ ใบ.  การเทียบทำให้เห็นลักษณะที่เหมือนกันหรือต่างกันชัดเจน จึงใช้คำว่า เปรียบเทียบ.

          ในคำราชาศัพท์ มีคำว่า เทียบเครื่อง และ เทียบพระโอสถ หมายความว่า ชิมอาหารและชิมยาก่อนถวายพระเจ้าแผ่นดินและพระราชวงศ์ เพื่อพิสูจน์ว่าไม่มีสิ่งที่เป็นพิษ

          เมื่อใช้เป็นคำนาม เทียบ ใช้เป็นลักษณนามเรียกยาจีนที่จัดเป็นชุดตามตำรับยา เช่น ไปซื้อยาแก้ไข้มาเทียบหนึ่ง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กล้ำกราย (๙ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

กล้ำกราย

          กล้ำกราย หมายถึง รุกล้ำเข้าไปในเขตหวงห้าม เช่น ในสมัยก่อนไม่อนุญาตให้ใครกล้ำกรายเข้าไปในเขตพระราชฐาน.   นอกจากนี้ กล้ำกราย ยังหมายความว่า กระทบ  เข้ามาสัมผัส  เข้ามาแตะต้อง เช่น ขอให้เธอปลอดภัย อย่ามีอันตรายใด ๆ มากล้ำกราย.  ทหารของเราจะรักษาประเทศไทย มิยอมให้ศัตรูผู้ใดล่วงล้ำกล้ำกรายเข้ามาทำร้ายคนไทยได้.

          คำว่า กล้ำ มีความหมายว่า ทำให้เสียหาย เช่น ในบทโคลงเรื่องประวัติของศรีปราชญ์ มีข้อความวรรคหนึ่งว่าอันใดย้ำแก้มแม่  หมองหมาย     ยุงเหลือบฤๅริ้นพราย  ลอบกล้ำ”.  คำว่า กราย หมายความว่า เข้าไปใกล้ เช่น เฉียดกราย.   กล้ำกราย จึงมีนัยความหมายว่า เฉียดเข้าไปกระทบหรือแตะต้องเพื่อทำร้ายหรือทำอันตราย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สิทธิ์-สิทธิ (๑๙ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

สิทธิ์-สิทธิ

          คำว่า สิทธิ์ (อ่านว่า สิด) และ สิทธิ (อ่านว่า สิด-ทิ) เขียนต่างกันตรงที่มีทัณฑฆาตกับไม่มี. คำที่มีทัณฑฆาตออกเสียงว่า [สิด] ที่ไม่มีทัณฑฆาตออกเสียงว่า [สิด-ทิ].  สองคำนี้มีความหมายเหมือนกัน คือหมายถึง อำนาจที่จะทำการใด ๆ ได้ตามที่กฎหมายระบุไว้ แต่คำว่า สิทธิ์ มักใช้กับคำว่า เป็น และ มี เช่น เป็นสิทธิ์ของเธอที่จะร้องเรียนสมาคมผู้บริโภค.  คุณมีสิทธิ์ที่จะเบิกค่ารักษาพยาบาล.  เป็นสิทธิ์ของประธานกรรมการที่จะตัดสินใจว่าจะลงทุนโครงการนี้หรือไม่.  ในปัจจุบันผู้หญิงมีสิทธิ์ใช้นามสกุลเดิมหลังจากแต่งงานแล้ว.

          ส่วนคำว่า สิทธิ มักใช้ในด้านกฎหมาย เช่น รัฐบาลไม่ควรให้สิทธิพิเศษแก่บริษัทเอกชน.  กฎหมายสิทธิมนุษยชนช่วยให้คนปฏิบัติต่อกันดีขึ้น.  เมื่อขาดสิทธิขั้นพื้นฐานแล้ว ชนกลุ่มน้อยอาจไม่ได้รับความยุติธรรมในการดำรงชีวิต. 

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.