คุณธรรม (๕ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

คุณธรรม

          คุณธรรม (อ่านว่า คุน-นะ-ทัม) หมายถึง ธรรมะที่เป็นความดีซึ่งคนควรมีประจำตน ธรรมะซึ่งก่อให้เกิดประโยชน์สุขแก่มวลมนุษย์.  ในการจัดการศึกษาให้แก่เยาวชน กุลบุตรกุลธิดาของเรา จึงกำหนดหนดให้มีความรู้คู่คุณธรรม หรือให้คุณธรรมนำความรู้  คนมีความรู้หากไม่มีคุณธรรม อาจใช้ความรู้นั้นสร้างสิ่งที่สนองความต้องการของตน และเนื่องจากขาดคุณธรรม สิ่งที่กระทำนั้นจึงอาจทำลายผู้อื่นหรือทำลายชาติได้.   คุณธรรมจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะต้องปลูกฝังให้เจริญแนบแน่นแก่คนในสังคมก่อนความรู้อื่น ๆ  ควรปลูกฝังตั้งแต่อยู่ในวัยเยาว์และปลูกฝังต่อเนื่องเรื่อยไปอย่าให้ขาดตอน เช่น คนที่มีคุณธรรม  คุณธรรมก็จะควบคุมให้ประพฤติตนแต่ในทางที่ถูกต้องตามทำนองคลองธรรม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ท่วมท้น (๒๔ เมษายน ๒๕๕๒)

ท่วมท้น

          ท่วม แปลว่า ไหลบ่า หลากล้น  เช่น ที่ลุ่มต่ำน้ำจะท่วมเวลาหน้าน้ำ. ใช้กับน้ำที่ไหลล้นมากกว่าปรกติ เช่น น้ำท่วมอาจเป็นอุทกภัยถ้าท่วมมากและเร็ว.  ใช้ในความเปรียบก็ได้ เช่น เขามีความทุกข์ท่วมหัวใจ แต่ก็พยายามสู้จนสุดชีวิต.

          ท้น แปลว่า มากจนเกือบจะล้นออกมา เช่นของเหลวที่บรรจุอยู่ในภาชนะ.  น้ำที่ขึ้นสูงจนปริ่มขอบตลิ่งเกือบจะไหลเข้าท่วมบ้านเรือน เรียกว่า น้ำท้นตลิ่ง.  ลักษณะเนื้อของคนอ้วนที่นูน ๆ ออกมากจากเสื้อที่รัดตัว อย่างนูนเนื้อที่ออกมาตรงแขนเสื้อชั้นใน เรียกว่า เนื้อท้น เช่น เธออ้วนมาก จึงไม่ควรใส่เสื้อคับ ๆ เพราะเสื้อจะรัดจนทำให้เนื้อท้นออกมา ยิ่งเห็นว่าอ้วนมากยิ่งขึ้นไปอีก

          ท่วมท้น เป็นคำซ้อน หมายความว่า มากมายจนล้นเหลือ เช่น ผู้คนร่วมใจกันส่งข้าวของและเงินไปช่วยผู้ประสบพิบัติภัยอย่างท่วมท้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หวง-หวงแหน (๑๕ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

หวง-หวงแหน

          หวง หมายความว่า เก็บไว้เป็นของตน ไม่อยากให้อะไรใคร เช่น เด็กเล็ก ๆ มักจะติดแม่และหวงแม่ไปไหนก็เกาะแม่แจ. เด็กคนนี้หวงของเล่น ไม่ยอมให้ใครเล่นของเล่นของตนเลย.  หวง ใช้กับสัตว์ก็ได้ เช่น แมวมันหวงลูก ไม่ยอมให้ใครจับลูกของมัน. เชื่อกันว่าสัตว์ที่หวงลูกที่สุดคืองูจงอาง จนเกิดเป็นสำนวนเปรียบเทียบคนที่หวงลูกหรือหวงผู้ใดผู้หนึ่งมาก ๆ ว่า “ราวกับจงอางหวงไข่” เพราะเมื่องูจงอางออกไข่จะเรียงไข่ไว้เป็นกอง และมีไข่ที่งูหวงมากที่สุด คือไข่ลูกที่วางอยู่ข้างบนที่เรียกว่า ไข่ลูกยอด ถ้าใครเอาไข่ลูกยอดไปแม่จงอางจะติดตามไข่จนแม้ตัวจะตายก็ยอม.

          คำว่า หวง เมื่อใช้ซ้อนกับคำว่า แหน เป็น หวงแหน หมายถึง หวงมาก เช่น ของชิ้นนี้หายากเจ้าของหวงแหน.  คุณพ่อรักลูกสาวมาก หวงแหนไม่อยากให้ใครเข้าใกล้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สะพานช้างโรงสี (๑๓ เมษายน ๒๕๕๒)

สะพานช้างโรงสี

          สะพานช้างโรงสี เป็นสะพานข้ามคลองคูเมืองเดิม อยู่ปลายถนนบำรุงเมือง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

          คำว่า สะพานช้าง เป็นคำที่ใช้เรียกสะพานที่มีความแข็งแรงมากพอที่ช้างจะเดินข้ามได้ โดยไม่ทำให้สะพานพัง. เหตุที่ได้ชื่อว่า สะพานช้างโรงสี เนื่องจากสะพานช้างแห่งนี้ตั้งอยู่ใกล้กับโรงสีข้าวของฉางหลวงสำหรับพระนคร สร้างในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

          ต่อมาแม้จะมีการซ่อมสร้างเป็นสะพานคอนกรีตเสริมเหล็ก ก็ยังชื่อว่า สะพานช้างโรงสี. ที่เสาปลายสะพานไม่ได้มีรูปช้างแต่มีรูปสุนัขซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของปีนักษัตรของ รัตนโกสินทรศก ๑๒๙ ตรงกับ พุทธศักราช ๒๔๕๓ อันเป็นปีที่สร้างสะพานเสร็จ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตั้ง ที่ใช้กับสิ่งที่เป็นนามธรรม (๔ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

ตั้ง ที่ใช้กับสิ่งที่เป็นนามธรรม

          คำว่า ตั้ง อาจใช้ในความหมายที่เป็นนามธรรมได้ หมายความว่า ตั้งให้มีหน้าที่ตามกำหนด เช่น คณะกรรมการนี้สามารถตั้งที่ปรึกษาได้ไม่เกิน ๓ คน.  นายกราชบัณฑิตยสถานสามารถตั้งคณะกรรมการวิชาการต่าง ๆ ได้ตามกฎหมาย. 

          ตั้ง ใช้กับสิ่งที่มีลักษณะมั่นคงถาวร หมายความว่า ทำให้มีขึ้น เช่น ตั้งบ้านเรือนเป็นหลักแหล่ง.

          ตั้ง หมายความว่า สร้างขึ้น สถาปนาขึ้น เช่น พรรคการเมืองที่มีผู้แทนมากที่สุดสามารถตั้งรัฐบาลได้.

          ตั้ง หมายถึง ยกย่องบุคคลหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้มีฐานะ เกียรติยศ หรือตำแหน่งที่สูงขึ้น เช่น เราจะตั้งเขาเป็นหัวหน้า. มีประกาศตั้งผู้ใหญ่บ้านคนใหม่แล้ว. มีการตั้งพระราชาคณะในวันเฉลิมพระชนมพรรษาทุกปี.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เหนียว-ขี้เหนียว (๑๔ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

เหนียว-ขี้เหนียว

          เหนียว หรือ ขี้เหนียว หมายความว่า ไม่ยอมใช้จ่าย เช่น เงินทองเรามีมากมาย อย่าเหนียวนักเลย ทำบุญบ้างทำทานบ้างจะได้มีความสุข. คนที่จ่ายเงินยากโดยเฉพาะเพื่อช่วยเหลือจุนเจือผู้อื่น ก็เรียกว่า เหนียว. คนขี้เหนียวบางคนอาจจะใจบุญ ทำบุญได้มาก ๆ แต่จะไม่อยากใช้เงิน เช่นให้ตนเองหรือผู้อื่น.  บางคนจะขี้เหนียวเป็นบางเรื่อง เช่น แม่คนนี้ถ้าจะซื้ออะไรกินละก็เหนียวจริง ๆ แต่เรื่องแต่งตัวละเท่าไรเท่ากัน เขาคงจะถือสุภาษิตว่า “ของอยู่ในท้องไม่มีใครมองเห็น ของที่แต่งกายทำให้คนชื่นชมเชิดชู”.  นอกจากนี้ คำว่า เหนียว ใช้ในคำว่า เหนียวหนี้ หมายถึง เป็นหนี้แล้วไม่ยอมใช้คืน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.