โขกสับ (๒๒ เมษายน ๒๕๕๒)

โขกสับ

          โขกสับ ประกอบด้วยคำว่า โขก กับ สับ. โขก เป็นอาการคว่ำสิ่งที่แข็ง กระแทกลงกับพื้นอย่างแรง เช่น แม่ครัวคว่ำชามข้าวหมาแล้วโขกเอาข้าวที่ติดค้างอยู่ให้หลุดไป. อาการคว่ำหน้าเอาหน้าผากหรือศีรษะกระแทกพื้น เรียกว่า โขกพื้น. 

          คำว่า สับ เป็นอาการเอามีดโต้หรือขวานฟันสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างแรง เช่น คนขายหมูสับกระดูกหมูเป็นสองสามท่อน.  อาการสับอาจทำถี่ ๆ ทำให้สิ่งที่ถูกสับแหลกละเอียดได้ เช่น แม่สับหมูจนเป็นหมูบะช่อไว้ทำแกงจืด.

          เมื่อรวมเป็น โขกสับ จะใช้ในความเปรียบ หมายถึง ดุด่า เสียดสี กลั่นแกล้งให้เจ็บใจอยู่เสมอ เช่น นางเอกละครเรื่องนี้ต้องทนให้ว่าที่แม่สามีโขกสับอยู่เกือบตลอดเรื่อง

          คำว่า โขกสับ บางคนพูดเป็น *โขลกสับ ซึ่งไม่ถูกต้อง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตระหนี่ (๑๓ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

ตระหนี่

          ตระหนี่ หมายความว่า หวงไว้ไม่ยอมให้ใคร  สิ่งที่หวงไม่ให้ผู้อื่นอาจเป็นทรัพย์สินเงินทองหรือวิชาความรู้ก็ได้ เช่น เขาเป็นคนตระหนี่มากไม่ยอมให้อะไรใครเลย. คนที่ตระหนี่จะหวงข้าวของไปทุกอย่าง แม้สิ่งที่ตนไม่ได้ใช้ประโยชน์ก็หวง. แม้จะบริจาคทรัพย์ทำบุญหรือทำทาน คนตระหนี่ก็จะไม่ยอมหรือไม่อยากทำเพราะหวงทรัพย์สินของตน. คนที่ตระหนี่มาก ๆ อาจเรียกว่า ตระหนี่ถี่เหนียว หมายความว่า ทั้งตระหนี่ทั้งขี้เหนียว เช่น คุณยายเป็นคนตระหนี่ถี่เหนียวมาก ใครมาขอบริจาคเงินไม่เคยให้เลย.

          นอกจากตระหนี่จะมีความหมายว่าหวงทรัพย์สินเงินทองแล้ว เด็ก ๆ ที่ไม่ยอมให้ใครจับเนื้อตัวหรือไม่ยอมให้ใครอุ้มก็มักจะเรียกว่า ตระหนี่ตัว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ท้าวมาลีวราช (๑๑ เมษายน ๒๕๕๒)

ท้าวมาลีวราช

           ท้าวมาลีวราช (อ่านว่า มา-ลี-วะ-ราด) เป็นตัวละครตัวหนึ่งในเรื่องรามเกียรติ์ เรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ท้าวมาลีวัคคพรหม (อ่านว่า มา-ลี-วัก-คะ-พฺรม) เป็นผู้ที่ได้พรจากพระอิศวรให้มีวาจาสิทธิ์ ท้าวมาลีวราชเป็นญาติผู้ใหญ่ของทศกัณฐ์ เมื่อพระรามยกกองทัพมาตามนางสีดาซึ่งถูกทศกัณฑ์ลักพาตัวไป  ทศกัณฐ์เห็นว่าท้าวมาลีวราชเป็นญาติของตน คงจะเข้าข้างตน จึงขอให้ท้าวมาลีวราชมาตัดสินความให้นางสีดาอยู่กับตน  แต่ท้าวมาลีวราชเป็นผู้มีความยุติธรรม เที่ยงตรง เมื่อฟังความทั้ง ๒ ข้างแล้ว เห็นว่าทศกัณฐ์เป็นฝ่ายผิด จึงตัดสินให้ทศกัณฐ์คืนนางสีดา.  ท้าวมาลีวราชได้ชื่อว่าเป็นผู้ตัดสินคดีความที่มีความเที่ยงตรง ไม่เข้าข้างคนผิด

           คำว่า ท้าวมาลีวราช นำมาเป็นความเปรียบคนที่ต้องทำหน้าที่ตัดสินความ พิจารณาข้อพิพาทของบุคคลอื่น เช่น เด็ก ๒ คนนี้เล่นด้วยกันดี ๆ ไม่ได้หรือ ทำไมต้องทะเลาะกันให้พี่เป็นท้าวมาลีวราชอยู่เรื่อย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน (๒๑ เมษายน ๒๕๕๒)

พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน

          พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เป็นที่ประทับถาวรของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระตำหนักองค์นี้สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นที่เฉพาะส่วนพระองค์สำหรับทรงพระราชนิพนธ์หนังสือ รวมทั้งให้ข้าราชบริพารได้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทเป็นการส่วนพระองค์

          ชื่อ จิตรลดารโหฐาน ตั้งตามชื่อสวนแห่งหนึ่งของพระอินทร์ ชื่อว่า สวนจิตรลดา. คำว่า รโหฐาน แปลว่า ที่สงัด ที่เฉพาะส่วนพระองค์.  ด้วยเหตุที่พระตำหนักองค์นี้ตั้งชื่อตามสวนของพระอินทร์ จึงพระราชทานชื่อประตูทั้ง ๔ ทิศ ตามนามของพระอินทร์ พระยม พระวิรุณ พระกุเวร  และตั้งให้สอดคล้องกัน คือ พระอินทร์อยู่ชม  พระยมอยู่คุ้น  พระวิรุณอยู่เจน  พระกุเวรอยู่เฝ้า

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เม็ดเงิน (๑ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

เม็ดเงิน

          เม็ดเงิน หมายถึง ตัวเงิน หรือ จำนวนเงินที่ใช้จ่ายจริง ไม่ใช่จำนวนเงินในงบประมาณ เช่น นายกรัฐมนตรีคาดว่าเม็ดเงินจากโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจต่าง ๆ ของรัฐบาล น่าจะลงถึงมือประชาชนได้ราวต้นเดือนมีนาคม.  การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยทำนายว่าในปีนี้จะมีเม็ดเงินที่ใช้จ่ายในการท่องเที่ยวไม่ต่ำกว่าห้าแสนล้านบาท.  สื่อวิทยุกระจายเสียงเริ่มเห็นผลกระทบที่เกิดจากวิกฤตเศรษฐกิจโลกแล้ว คือเม็ดเงินโฆษณาหายไปจากระบบมากกว่า ๕๐ เปอร์เซ็นต์.

          คำว่า เม็ดเงิน เป็นคำที่ใช้ในแวดวงเศรษฐกิจและธุรกิจ ไม่ใช้ในการพูดทั่ว ๆ ไป  ในการพูดหรือการเขียนทั่วไป เราสามารถใช้คำว่า เงิน ได้ในทุกปริบท เช่น ปีที่แล้วฉันใช้เงินไปไม่ต่ำกว่าห้าหมื่นบาทกับการเที่ยวในประเทศ.  เขาส่งเงินให้พ่อแม่ทุกเดือน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กอและ (๓๐ มีนาคม ๒๕๕๒)

กอและ

          กอและ เป็นชื่อเรือประมงท้องถิ่นภาคใต้ นิยมใช้ไม้ตะเคียน เพราะเนื้อไม้แข็ง น้ำหนักเบา มีอายุนานหลายปี เรือกอและเป็นเรือที่มีลวดลายวิจิตรงดงาม และทาสีสดใสตลอดเรือ ลวดลายที่วาดมักเป็นรูปดอกไม้ ตัวละครในวรรณคดี ตำนานพื้นบ้าน หรือสัตว์ในวรรณคดี

          มีผู้เล่าถึงต้นกำเนิดของเรือกอและว่ามาจาก “กำปงตะลูแบ” ซึ่งปัจจุบันคือ อำเภอสายบุรี  จังหวัดปัตตานี แล้วแพร่หลายไปจนถึงกลันตัน ตรังกานู ในมาเลเซีย

          คำว่า กอและ น่าจะมาจากภาษามลายู kolek (อ่านว่า โก-เละ) หมายถึง เรือหาปลาชนิดหนึ่ง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.