กู้ (๑๕ เมษายน ๒๕๕๒)

กู้

          คำว่า กู้ ตามความหมายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป หมายถึง ยืมเงินโดยให้ดอกเบี้ย เช่น เขากู้เงินธนาคารมาซื้อบ้าน

          กู้ ยังมีความหมายอย่างอื่นอีก คือหมายถึง ยกขึ้น เช่น พ่อไปกู้เบ็ดที่ริมบึง. เขากู้เรือที่ล่ม. และมีความหมายโดยปริยายว่า ทำให้กลับคืนดี เช่น พวกเราต้องช่วยกันกู้ชาติ. พระสังข์ตีคลีชนะพระอินทร์ เป็นการกู้หน้าท้าวสามนต์ไว้. เสียงหัวเราะช่วยกู้สถานการณ์ที่กำลังตึงเครียด.

          อย่างไรก็ตาม เมื่อนำคำว่า กู้ มาใช้กับคำว่า ภัย เป็น กู้ภัย หรือใช้คู่กับคำว่า กับระเบิด เป็น กู้กับระเบิด  มิได้หมายถึงทำให้ภัยหรือกับระเบิดกลับคืนมาหรือกลับคืนดี แต่หมายถึงทำให้พ้นจากอันตรายเมื่อเกิดภัย หรือพ้นอันตรายจากกับระเบิด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คุณภาพ (๖ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

คุณภาพ

          คุณภาพ (อ่านว่า คุน-นะ-พาบ) หมายถึง ลักษณะที่ดีเด่นของสิ่งใด ๆ   คุณภาพของสิ่งของอาจจะมองที่ลักษณะ ประโยชน์ใช้สอย ความทนทาน ความสวยงาม หรือประสิทธิภาพในการใช้งาน เช่น เราต้องพัฒนาสินค้าของเราให้มีคุณภาพ เพื่อแข่งขันกับสินค้าของผู้อื่นในตลาดโลก.  สินค้าหัตถกรรมของเรามีคุณภาพ จึงเป็นที่ต้องการ.

          ส่วนคุณภาพของคนอาจพิจารณาจากความรู้ ความสามารถในการทำงาน ความสามารถในการบริหารหรือในการแก้ปัญหา ตลอดจนคุณธรรมและจริยธรรมของบุคคลนั้น เช่น เราควรจัดการศึกษาที่เน้นการพัฒนาคุณภาพของเด็กไทย ให้เป็นคนที่มีความสามารถ มีความรู้ มีบุคลิกภาพ และมีคุณธรรม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คุณธรรม (๕ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

คุณธรรม

          คุณธรรม (อ่านว่า คุน-นะ-ทัม) หมายถึง ธรรมะที่เป็นความดีซึ่งคนควรมีประจำตน ธรรมะซึ่งก่อให้เกิดประโยชน์สุขแก่มวลมนุษย์.  ในการจัดการศึกษาให้แก่เยาวชน กุลบุตรกุลธิดาของเรา จึงกำหนดหนดให้มีความรู้คู่คุณธรรม หรือให้คุณธรรมนำความรู้  คนมีความรู้หากไม่มีคุณธรรม อาจใช้ความรู้นั้นสร้างสิ่งที่สนองความต้องการของตน และเนื่องจากขาดคุณธรรม สิ่งที่กระทำนั้นจึงอาจทำลายผู้อื่นหรือทำลายชาติได้.   คุณธรรมจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะต้องปลูกฝังให้เจริญแนบแน่นแก่คนในสังคมก่อนความรู้อื่น ๆ  ควรปลูกฝังตั้งแต่อยู่ในวัยเยาว์และปลูกฝังต่อเนื่องเรื่อยไปอย่าให้ขาดตอน เช่น คนที่มีคุณธรรม  คุณธรรมก็จะควบคุมให้ประพฤติตนแต่ในทางที่ถูกต้องตามทำนองคลองธรรม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สะบ้า (๒๗ มิถุนายน ๒๕๕๒)

สะบ้า

          สะบ้า เป็นชื่อไม้เถาชนิดหนึ่ง มีฝักคล้ายฝักสะตอ แต่ใหญ่กว่า ข้างในมีเมล็ดกลมแบนและแข็ง  ล้อกลิ้งได้ เรียกว่า ลูกสะบ้า   โบราณใช้เล่นทอยกัน  จนเกิดเป็นการเล่นชนิดหนึ่ง.  ในช่วงเทศกาลสงกรานต์  ชนชาวไทยเชื้อสายมอญจะนำลูกสะบ้ามาเล่นแข่งกันระหว่างชายหนุ่มกับหญิงสาว ซึ่งเท่ากับเป็นการเปิดโอกาสให้หนุ่มสาวได้พบกัน รู้จักกันในที่เปิดเผย  โดยอยู่ในสายตาของผู้ใหญ่ด้วย. การเล่นสะบ้าของชาวไทยเชื้อสายมอญอาจใช้ลูกสะบ้าจริง หรือใช้สิ่งอื่นที่มีลักษณะกลมแบนกลิ้งได้ ก็ได้. การเล่นมักจะจัดที่บ้านฝ่ายหญิง  มีสาว ๆ และหนุ่ม ๆ จำนวนมากเล่นกันเป็นคู่ ตามกติกาที่ทราบกันดี. การเล่นสะบ้านี้ บางทีเรียกว่า สะบ้ามอญ. คำว่า สะบ้า นอกจากจะใช้เรียกลูกสะบ้าและการเล่นสะบ้าแล้ว ยังหมายถึง กระดูกที่อยู่หน้าข้อเข่า มีลักษณะและขนาดใกล้เคียงกับเมล็ดสะบ้า ด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สถาปนา ๒ (๒๖ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

สถาปนา ๒

          คำว่า สถาปนา มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า สฺถาปน (อ่านว่า สะ -ถา-ปะ -นะ). สถาปนา แปลว่า ตั้งขึ้น ก่อตั้งขึ้น   นอกจากจะใช้แก่การก่อตั้งหน่วยราชการหรือองค์กรสำคัญระดับชาติแล้ว ยังใช้กับการเลื่อนพระอิสริยยศของพระราชวงศ์ให้สูงขึ้นด้วย เรียกว่า สถาปนาพระอิสริยยศ เช่น สถาปนาพระอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา ขึ้นเป็นเจ้าต่างกรม.  และใช้กับการยกฐานะวัดราษฎร์เป็นวัดหลวงด้วย เช่น วัดศาลาสี่หน้าได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นวัดหลวงในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และได้รับพระราชทานชื่อว่า วัดคูหาสวรรค์วรวิหาร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.