เหนียว-ขี้เหนียว (๑๔ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

เหนียว-ขี้เหนียว

          เหนียว หรือ ขี้เหนียว หมายความว่า ไม่ยอมใช้จ่าย เช่น เงินทองเรามีมากมาย อย่าเหนียวนักเลย ทำบุญบ้างทำทานบ้างจะได้มีความสุข. คนที่จ่ายเงินยากโดยเฉพาะเพื่อช่วยเหลือจุนเจือผู้อื่น ก็เรียกว่า เหนียว. คนขี้เหนียวบางคนอาจจะใจบุญ ทำบุญได้มาก ๆ แต่จะไม่อยากใช้เงิน เช่นให้ตนเองหรือผู้อื่น.  บางคนจะขี้เหนียวเป็นบางเรื่อง เช่น แม่คนนี้ถ้าจะซื้ออะไรกินละก็เหนียวจริง ๆ แต่เรื่องแต่งตัวละเท่าไรเท่ากัน เขาคงจะถือสุภาษิตว่า “ของอยู่ในท้องไม่มีใครมองเห็น ของที่แต่งกายทำให้คนชื่นชมเชิดชู”.  นอกจากนี้ คำว่า เหนียว ใช้ในคำว่า เหนียวหนี้ หมายถึง เป็นหนี้แล้วไม่ยอมใช้คืน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตั้ง ที่ใช้กับสิ่งที่เป็นรูปธรรม (๓ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

ตั้ง ที่ใช้กับสิ่งที่เป็นรูปธรรม

          ตั้ง เป็นคำกริยา หมายความว่า อยู่ในลักษณะที่ชูขึ้น เช่น สุนัขบางชนิดหูตั้ง บางชนิดหูไม่ตั้ง.  พอรู้สึกกลัวขนจะตั้งชัน.  ตั้ง หมายความว่า วางสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้อยู่ในลักษณะชูขึ้น เช่น ตั้งเสาเอกของบ้าน. ตั้งขวด. ตั้งตุ๊กตา. ตั้งเก้าอี้ไว้รับแขก.

          ตั้ง หมายความว่า วางให้เป็นกองสูงหรือวางแล้วเป็นกองสูง เช่น เขาตั้งหนังสือเป็นกองสูง. มีหนังสืออยู่ในห้อง ๒ ตั้ง. ใบยาที่หั่นและตากแห้งแล้ว วางซ้อน ๆ กันหลายชั้น เรียกว่า ยาตั้ง

          ตั้ง หมายความว่า จัดทำขึ้น จัดและนำมาวาง เช่น ตั้งโต๊ะอาหาร. ตั้งสำหรับกับข้าวต้อนรับแขก. เขาตั้งโต๊ะบูชาในวันเฉลิมพระชนมพรรษา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โขกสับ (๒๒ เมษายน ๒๕๕๒)

โขกสับ

          โขกสับ ประกอบด้วยคำว่า โขก กับ สับ. โขก เป็นอาการคว่ำสิ่งที่แข็ง กระแทกลงกับพื้นอย่างแรง เช่น แม่ครัวคว่ำชามข้าวหมาแล้วโขกเอาข้าวที่ติดค้างอยู่ให้หลุดไป. อาการคว่ำหน้าเอาหน้าผากหรือศีรษะกระแทกพื้น เรียกว่า โขกพื้น. 

          คำว่า สับ เป็นอาการเอามีดโต้หรือขวานฟันสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างแรง เช่น คนขายหมูสับกระดูกหมูเป็นสองสามท่อน.  อาการสับอาจทำถี่ ๆ ทำให้สิ่งที่ถูกสับแหลกละเอียดได้ เช่น แม่สับหมูจนเป็นหมูบะช่อไว้ทำแกงจืด.

          เมื่อรวมเป็น โขกสับ จะใช้ในความเปรียบ หมายถึง ดุด่า เสียดสี กลั่นแกล้งให้เจ็บใจอยู่เสมอ เช่น นางเอกละครเรื่องนี้ต้องทนให้ว่าที่แม่สามีโขกสับอยู่เกือบตลอดเรื่อง

          คำว่า โขกสับ บางคนพูดเป็น *โขลกสับ ซึ่งไม่ถูกต้อง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตระหนี่ (๑๓ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

ตระหนี่

          ตระหนี่ หมายความว่า หวงไว้ไม่ยอมให้ใคร  สิ่งที่หวงไม่ให้ผู้อื่นอาจเป็นทรัพย์สินเงินทองหรือวิชาความรู้ก็ได้ เช่น เขาเป็นคนตระหนี่มากไม่ยอมให้อะไรใครเลย. คนที่ตระหนี่จะหวงข้าวของไปทุกอย่าง แม้สิ่งที่ตนไม่ได้ใช้ประโยชน์ก็หวง. แม้จะบริจาคทรัพย์ทำบุญหรือทำทาน คนตระหนี่ก็จะไม่ยอมหรือไม่อยากทำเพราะหวงทรัพย์สินของตน. คนที่ตระหนี่มาก ๆ อาจเรียกว่า ตระหนี่ถี่เหนียว หมายความว่า ทั้งตระหนี่ทั้งขี้เหนียว เช่น คุณยายเป็นคนตระหนี่ถี่เหนียวมาก ใครมาขอบริจาคเงินไม่เคยให้เลย.

          นอกจากตระหนี่จะมีความหมายว่าหวงทรัพย์สินเงินทองแล้ว เด็ก ๆ ที่ไม่ยอมให้ใครจับเนื้อตัวหรือไม่ยอมให้ใครอุ้มก็มักจะเรียกว่า ตระหนี่ตัว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ท้าวมาลีวราช (๑๑ เมษายน ๒๕๕๒)

ท้าวมาลีวราช

           ท้าวมาลีวราช (อ่านว่า มา-ลี-วะ-ราด) เป็นตัวละครตัวหนึ่งในเรื่องรามเกียรติ์ เรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ท้าวมาลีวัคคพรหม (อ่านว่า มา-ลี-วัก-คะ-พฺรม) เป็นผู้ที่ได้พรจากพระอิศวรให้มีวาจาสิทธิ์ ท้าวมาลีวราชเป็นญาติผู้ใหญ่ของทศกัณฐ์ เมื่อพระรามยกกองทัพมาตามนางสีดาซึ่งถูกทศกัณฑ์ลักพาตัวไป  ทศกัณฐ์เห็นว่าท้าวมาลีวราชเป็นญาติของตน คงจะเข้าข้างตน จึงขอให้ท้าวมาลีวราชมาตัดสินความให้นางสีดาอยู่กับตน  แต่ท้าวมาลีวราชเป็นผู้มีความยุติธรรม เที่ยงตรง เมื่อฟังความทั้ง ๒ ข้างแล้ว เห็นว่าทศกัณฐ์เป็นฝ่ายผิด จึงตัดสินให้ทศกัณฐ์คืนนางสีดา.  ท้าวมาลีวราชได้ชื่อว่าเป็นผู้ตัดสินคดีความที่มีความเที่ยงตรง ไม่เข้าข้างคนผิด

           คำว่า ท้าวมาลีวราช นำมาเป็นความเปรียบคนที่ต้องทำหน้าที่ตัดสินความ พิจารณาข้อพิพาทของบุคคลอื่น เช่น เด็ก ๒ คนนี้เล่นด้วยกันดี ๆ ไม่ได้หรือ ทำไมต้องทะเลาะกันให้พี่เป็นท้าวมาลีวราชอยู่เรื่อย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทัด (๕ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

ทัด

          ทัด  มีความหมายว่า   สอดหรือเสียบสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้ตรงซอกเหนือใบหู  เช่น  ผู้ที่รำสีนวลทัดดอกไม้ดอกโต.  เจ้าเงาะทัดดอกไม้แดง.   เนื่องจากที่ที่ทัดดอกไม้อยู่เหนือหู จึงใช้คำว่า ทัดหู ด้วย  เช่น  เอาผมทัดหูไว้จะได้ไม่รกหน้า.  คำว่า ทัด  ใช้เป็นคำเรียกทรงผมผู้หญิงในสมัยก่อนทรงหนึ่ง   ด้านหลังตัดผมสั้นแค่ท้ายทอย และตัดไล่ขึ้นข้างบนเล็กน้อย  ด้านข้างเจียนให้สั้นพอควร  แต่ไว้จอนยาว  เอาจอนนั้นไว้เกี่ยวกับดอกไม้หรือเครื่องประดับ  เรียกผมทรงนั้นว่า ผมทัด.  คำว่า ทัด ปรากฏในคำอักคำหนึ่ง คือ ทัดดอกไม้  เป็นคำเรียกส่วนอวัยวะบริเวณระหว่างหูกับขมับ  เป็นส่วนที่กะโหลกศีรษะบางกว่าส่วนอื่น และมีหลอดเลือดแดงพาดผ่าน จึงมักเป็นจุดอ่อนให้ศัตรูทำร้าย  เช่น เมื่อโจรจะเข้ามาทำร้าย เขาก็ใช้ไม้ตะพดในมือฟาดไปตรงทัดดอกไม้  โจรผู้นั้นก็ล้มลงหมดฤทธิ์ไปทันที.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.