เทิน (๑๙ มิถุนายน ๒๕๕๒)

เทิน

          คำว่า เทิน มี  ๓  ความหมาย.   ความหมายหนึ่ง  หมายถึง  เนินดินที่พูนขึ้นเป็นทางยาว  ปัจจุบันใช้เรียกเฉพาะที่ดินที่พูนสูงขึ้นตรงเชิงของป้อมปราการ.  ในสมัยโบราณ เป็นที่ที่ทหารขึ้นไปเพื่อตรวจการณ์รักษาเมือง  หรือใช้เป็นที่ต่อสู้ข้าศึกที่จะบุกข้ามกำแพงเมืองเข้ามา เรียกว่า  เชิงเทิน.

          คำว่า เทิน ความหมายที่ ๒  หมายถึง วางซ้อนกันไว้สูง  หรือวางไว้บนที่สูง  เช่น ทำไมเอาหนังสือขึ้นไปเทินไว้บนหลังตู้อย่างนั้น.   หีบห่อจำนวนมากวางเทินไว้เป็นกองสูง.

          นอกจากนี้ เทิน  แปลว่า  ยกสิ่งใดสิ่งหนึ่งขึ้นวางไว้บนศีรษะ เช่น  หญิงชาวอินโดนีเซียไปตักน้ำแล้ว เทินหม้อน้ำไว้บนศีรษะกลับไปบ้าน  หญิงชาวอินเดียเทินของไว้บนศีรษะ. แขกขายถั่วที่มักจะเทินโต๊ะขายถั่วแล้วเดินขายไปตามที่ต่าง ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เสียบ-เหน็บ (๑๐ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

เสียบ-เหน็บ

          เสียบ  หมายความว่า   ดันให้สิ่งที่แหลมทะลุผ่านสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วคาไว้  เช่น  เขาใช้ไม้เสียบลูกชิ้นแล้วปิ้ง.   ไข่ปลาหมึกเสียบไม้ปิ้งขายดีมาก.  เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งดันให้ทะลุสิ่งที่แหลมและทิ้งคาไว้  เช่น  เขาเสียบใบรับเงินไว้ที่เหล็กเสียบ.   เสียบ แปลว่า เหน็บหรือสอดใส่ในที่บังคับ ก็ได้  เช่น  เด็กส่งหนังสือพิมพ์เอาหนังสือพิมพ์เสียบไว้ที่ประตูบ้าน   เสียบ แปลว่า ปักไว้  ก็ได้  เช่น  เขาเสียบช็อกโกแล็ตแท่งหนึ่งไว้บนไอศกรีม.  เสียบ  ต่างกับ เหน็บ ตรงที่ เสียบ ใช้กับสิ่งที่แหลมแทงทะลุสิ่งที่ถูกเสียบ  หรือใช้กับสิ่งที่บางซึ่งสามารถสอดแทรกเข้าไปคาอยู่ในรอยต่อหรือรอยแยกของสิ่งที่ถูกเสียบได้.  ส่วน เหน็บ หมายถึง เสียบและหนีบไว้ในที่บังคับ เช่น เหน็บปากกาที่กระเป๋าเสื้อ. เหน็บชายกระเบนไว้กับขอบผ้าตรงบั้นเอว. เหน็บชายผ้าปูที่นอนให้แน่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มัธยัสถ์ (๘ มิถุนายน ๒๕๕๒)

มัธยัสถ์

          มัธยัสถ์ เป็นคำที่มาจากภาษาสันสกฤตว่า มธฺยสฺถ (อ่านว่า มัด-ทะ -ยัด-ถะ) แปลว่า ปานกลาง ตั้งอยู่ในท่ามกลาง  หมายความว่า ไม่ใช้จ่ายเกินพอดี แต่ต้องไม่ให้แร้นแค้น ไม่ให้ขาดแคลนจนเกินไป.  ความมัธยัสถ์ที่ใช้เฉพาะกับการใช้จ่าย หมายถึงการใช้จ่ายอย่างพอเหมาะพอดี.  บรรดาสิ่งของเครื่องใช้ เสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม ตลอดจนอาหารการกินทุกอย่างย่อมมีสิ่งที่ดีมากน้อยต่างกัน มีราคาถูกแพงต่างกัน   ถ้าเรารู้จักเลือกซื้อของใช้ของกินที่มีราคาพอเหมาะกับฐานะ พอเหมาะกับการใช้งาน ไม่ฟุ้งเฟ้อใช้สิ่งที่แพงเกินไป ก็เรียกว่ารู้จักมัธยัสถ์.  ความมัธยัสถ์ช่วยให้คนดำรงชีวิตอยู่ได้ในความพอดี ซึ่งเป็นวิถีทางที่ทำให้ชีวิตเป็นสุขอย่างยั่งยืน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ว่องไว (๑๘ มิถุนายน ๒๕๕๒)

ว่องไว

          ว่องไว เป็นคำกริยา บอกลักษณะของคนหรือสัตว์ที่กระฉับกระเฉง คล่องแคล่ว เช่น เด็กคนนี้ท่าทางว่องไวดี คงจะทำงานได้ทันใจฉัน.  ดูท่าเขาเป็นคนว่องไว แต่ให้ทำงานทำไมช้าเหลือเกิน คงจะมัวแต่คุย.

          คำว่า ว่องไว มักจะใช้เข้าคู่กับคำว่า แคล่วคล่อง เป็น แคล่วคล่องว่องไว หมายความว่า ทำได้รวดเร็วอย่างกระฉับกระเฉง เช่น เขาเรียนขับรถได้ไม่กี่วันก็ขับได้แคล่วคล่องว่องไวดี.  เด็กคนนี้ท่าทางฉลาดและแคล่วคล่องว่องไว ให้ไปทำอะไรก็ไม่ยืดยาดไม่เงอะงะ.   คำว่า ว่องไว บางทีมีความหมายเหมือนคำว่า ไว เช่น เขาทำงานไว หรือ ทำงานว่องไว.  บางทีมีความหมายคล้ายคำว่า ปราดเปรียว เช่น เสือดำเป็นสัตว์ที่ว่องไวมาก เหยื่อมักจะหนีมันไม่ใคร่พ้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.