หลังขดหลังแข็ง (๒๑ มิถุนายน ๒๕๕๒)

หลังขดหลังแข็ง

          หลังขดหลังแข็ง   เป็นสำนวน หมายความว่า  ตรากตรำจนหลังแข็ง   มีนัยความหมายว่า ไม่มีเวลาพักผ่อน  หรือไม่ได้นอนพักเลย   เช่น  เขาต้องทำงานหลังขดหลังแข็งกว่าจะได้เงินมาเลี้ยงครอบครัว.   เขามีการศึกษาน้อยจึงต้องทำงานหลังขดหลังแข็งเพื่อหาเลี้ยงตัวไปวัน ๆ.    คำว่า  หลังขด  แปลว่า  หลังงอ   เนื่องจากการยืนและก้มตัวทำงาน  เช่น ชาวนาที่ยืนดำนาเป็นเวลานาน ๆ  หลังที่ก้มอยู่นานจะโค้งงอ  ผู้ที่ทำงานในลักษณะนี้นาน ๆ  เมื่อมีอายุมากหลังก็จะโค้งงอ  ยืดตัวขึ้นให้หลังตรงไม่ได้.    คำว่า หลังแข็ง  หมายถึง หลังที่ยึดแข็งเพราะอยู่ในท่าใดท่าหนึ่งนานๆ   เช่น  นั่งทำงานนาน ๆ ทำให้หลังแข็งต้องลุกขึ้นบิดตัวไปมาบ้าง.  หลังขดหลังแข็ง ใช้เป็นสำนวนเปรียบ เทียบ   การทำงานที่ต้องตรากตรำอยู่นาน  ไม่ได้พักผ่อน ไม่ได้นอนพักหลังจนหลังแข็งหลังงอ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สิทธิประโยชน์ (๒๐ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

สิทธิประโยชน์

          คำว่า สิทธิประโยชน์ ประกอบด้วยคำว่า สิทธิ กับ ประโยชน์สิทธิ หมายถึง อำนาจที่จะทำการใด ๆ ได้ตามที่กฎหมายระบุไว้ เช่น สิทธิเด็ก  สิทธิผู้บริโภค.  ประโยชน์ หมายถึง สิ่งที่เป็นผลดีหรือเป็นคุณ หรือสิ่งที่มีผลใช้ได้ดีกับที่คิดมุ่งหมายไว้ เช่น ประโยชน์ของข้าวกล้อง. ประโยชน์ของการไม่สูบบุหรี่.

          สิทธิประโยชน์ หมายถึง ประโยชน์ที่ได้ตามสิทธิ์ คือสิ่งที่เป็นผลดีที่บุคคลใด ๆ พึงจะได้รับตามที่ระบุไว้ในกฎหมายต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับบุคคลนั้น เช่น ระบุไว้ในสัญญา สนธิสัญญา กฎ ระเบียบต่าง ๆ เช่น บริษัทประกันชีวิตบางแห่งให้สิทธิประโยชน์แก่ผู้เอาประกันสูงกว่าบริษัทอื่น.  พนักงานบริษัทนี้ได้รับสิทธิประโยชน์เป็นค่าเช่าบ้าน.  สิทธิประโยชน์ที่อุตสาหกรรมยางพาราให้แก่ผู้ประกอบกิจการอุตสาหกรรม คือกรรมสิทธิ์ถือครองที่ดินในนิคมอุตสาหกรรมยางพารา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คลิก (๑๐ มิถุนายน ๒๕๕๒)

คลิก

          คลิก มาจากภาษาอังกฤษ click  คลิก เป็นศัพท์คอมพิวเตอร์ หมายถึง กดแล้วปล่อยปุ่มบนอุปกรณ์ควบคุม โดยให้เคอร์เซ่อร์หรือตัวชี้ตำแหน่งอยู่ตรงกับสัญรูปบนจอคอมพิวเตอร์เพื่อเลือกคำสั่งหรือเลือกตำแหน่งให้คอมพิวเตอร์ทำงาน เช่น เมื่อคลิกที่สัญรูปเอกสาร ภาพแฟ้มต่าง ๆ ที่เก็บข้อมูลไว้จะปรากฏขึ้น. เมื่อคลิกที่สัญรูปแสดงโปรแกรมใดโปรแกรมหนึ่ง โปรแกรมนั้นก็จะเริ่มทำงาน

          คลิก เป็นคำทับศัพท์ ไม่ต้องใส่ไม้ตรี เพราะพยัญชนะต้น ค เป็นอักษรต่ำ เมื่อใช้สระสั้น และตัวสะกดเป็นแม่กก เสียงวรรณยุกต์เป็นเสียงตรีอยู่แล้ว จึงไม่ต้องใส่เครื่องหมายใด ๆ อีก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ดุด่าว่ากล่าว (๓๐ พฤษภาคม ๒๕๕๒)

ดุด่าว่ากล่าว

          ดุด่าว่ากล่าว หมายถึง ตำหนิหรือตักเตือน เช่น ถ้าลูกทำผิด พ่อแม่ก็ควรจะดุด่าว่ากล่าวบ้าง. คำว่า ดุด่าว่ากล่าว ประกอบด้วยคำว่า ดุ ด่า ว่า และ กล่าว

          ดุ หมายถึง ว่ากล่าวเพราะทำสิ่งที่ไม่ถูกต้องหรือไม่อยู่ในโอวาท เป็นกริยาที่ผู้ใหญ่ใช้กับผู้น้อย เช่น ห้ามแล้วถ้าขืนทำก็ต้องถูกดุ. เขาถูกครูดุเรื่องที่ไม่ถอดรองเท้าก่อนเข้าห้องเรียน.

          ด่า หมายถึง ใช้ถ้อยคำหยาบว่าผู้อื่น เช่น คนอะไรหน้าตาก็ดี แต่ด่าคนเหมือนแม่ค้าปากตลาด.

          ว่า หมายถึง ใช้ถ้อยคำติหรือดุ เช่น ถ้าว่ากันไม่ได้ก็เห็นจะทำงานด้วยกันไม่ได้.

          ว่ากล่าว หมายถึง ตำหนิ ตักเตือน เช่น พ่อแม่ควรว่ากล่าวลูกเสียบ้างมิฉะนั้นจะเหลิง. เด็กคนนี้ว่ากล่าวแล้วยังไม่เชื่อฟัง ก็จะต้องลงโทษ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หิ้ว (๒๐ มิถุนายน ๒๕๕๒)

หิ้ว

          หิ้ว  เป็นอาการถือสิ่งที่มีหูห้อยถ่วงไป เช่น   คนงานหิ้วปิ่นโตข้าวไปไว้กินกลางวัน   น้องหิ้วกระเป๋าหนังสือไปโรงเรียน    เขาหิ้วกระป๋องน้ำเอาน้ำไปรดต้นมะลิที่ปลูกไว้หน้าบ้าน  ยายหิ้วตะกร้าไปจ่ายตลาด.     อาการที่คน ๒ คนพยุงคนเจ็บหรือคนเมาด้วยการสอดแขนเข้าใต้รักแร้ทั้ง ๒ ข้าง ของคนนั้น แล้วยกเคลื่อนไป เรียกว่า หิ้วปีก.  

          มีสำนวนที่ใช้คำว่า  หิ้ว  สำนวนหนึ่ง คือ หิ้วท้อง  หมายความว่า   ทนรอเพื่อที่จะรับประทานอาหารอยู่นานจนหิวมาก  จึงรู้สึกคล้ายกับว่า ท้องถูกแขวนอยู่  หรือถูกหิ้วอยู่ ไม่มีอาหารมาใส่ให้หนักท้องเลย   เช่น    เขาไปติดค้างอยู่ที่เกาะเพราะเรือเกิดเสีย   ต้องหิ้วท้องรออยู่จนค่ำจึงได้กินอาหาร.    

          นอกจากนี้ คำว่า  หิ้ว  ยังใช้โดยปริยาย หมายความว่า พาไปด้วย เช่น หัวหน้ากองไปสัมมนาที่ต่างจังหวัดจึงหิ้วภรรยาไปเที่ยวด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สมถะ (๙ มิถุนายน ๒๕๕๒)

สมถะ

          สมถะ (อ่านว่า สะ-มะ -ถะ) เป็นคำที่รับมาจากภาษาบาลีว่า สมถ (อ่านว่า สะ-มะ -ถะ) แปลว่า การทำใจให้สงบโดยเพ่งสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้แน่วแน่ เป็นวิธีการปฏิบัติของพุทธศาสนิกชนที่นำไปสู่ความสงบในจิตใจ.   ผู้ที่มีความสงบในจิตใจ จะพยายามตัดความโลภ ความโกรธ ความหลง ซึ่งเป็นกิเลสของมนุษย์ ให้ลดน้อยลงจนหมดไปได้ในที่สุด. คนสมถะจึงมีลักษณะมักน้อย ไม่ฟุ้งเฟ้อ ไม่โลภ ใช้สิ่งของเท่าที่จำเป็นอย่างเหมาะสม เช่น เขาเป็นคนสมถะ ไม่ใช้จ่ายฟุ่มเฟือยหรูหรา. แม้จะร่ำรวยมีเงินทองมากมาย แต่เขาก็อยู่อย่างสมถะ. คนสมถะอย่างเขาย่อมไม่เกี่ยวข้องกับอบายมุข.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.