หลับใหล (๑๒ มีนาคม ๒๕๕๐)

หลับใหล

          คำว่า ใหล ที่ใช้ไม้ม้วน ไม่ใช้ลำพัง ต้องใช้ซ้อนกับคำอื่น ได้แก่ ใช้ซ้อนกับคำว่า หลง เป็น หลงใหล  และซ้อนกับคำว่า หลับ เป็น หลับใหล     คำว่า ใหล ที่ใช้ไม้ม้วนนี้น่าจะหมายถึงละเมอ เพราะในภาษาลาวมีคำว่า ใหล (สะกดด้วยสระไอ ไม้ม้วน) หมายถึง ละเมอหรือพูดในเวลาเผลอ สติอย่างคนบ้าจี้ที่ถูก หลอกให้ตกใจแล้วพูดโพล่งออกมา และในภาษาไทขาวซึ่งเป็นภาษาของชาวไทที่อยู่ในสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม มีคำที่ออกเสียงคล้าย ๆ เหล่อ หมายถึง ละเมอ เช่น นอนเหล่อ หมายถึง นอนละเมอ   คำว่า เหล่อ ในภาษาไทขาว น่าจะเป็นคำเดียวกับคำว่า ใหล ในภาษาไทยและภาษาลาว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิลิศมาหรา (๒๒ มีนาคม ๒๕๕๐)

วิลิศมาหรา

          คำว่า วิลิศมาหรา (อ่านว่า วิ-ลิด-สะ-มา-หฺรา) เป็นคำชวาที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่องอิเหนา (อ่านว่า อิ-เหฺนา) วิลิศมาหราเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์อยู่นอกเมืองดาหาไปทางตะวันออก ต้องเดินทางวันหนึ่งจึงจะถึงภูเขาวิลิศมาหรามีศาลเทพารักษ์ที่เป็นทองทั้งหลัง และประดับประดาด้วยลวดลายฉลุงดงามอลังการ บริเวณโดยรอบมีภูมิทัศน์ที่สวยงาม

          ในภาษาไทย คำว่า วิลิศมาหรา ใช้ในความหมายว่า สวยงามอย่างหรูหรา เช่น การแสดงบนเวทีเมื่อคืนนี้แต่ละชุดวิลิศมาหราจริง ๆ  ความหมายนี้น่าจะได้มาจากลักษณะสวยงามอลังการของภูเขาวิลิศมาหรา หรือมิฉะนั้นก็อาจเป็นเพราะมีเสียงคำว่า “หรา” พ้องกับคำว่า “หรูหรา” ก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สำเนียง (๑๐ มีนาคม ๒๕๕๐)

สำเนียง

          สำเนียง หมายถึง เสียง หรือ การออกเสียง คนไทยที่อยู่ต่างถิ่นกันมีสำเนียงต่างกัน คือ ออกเสียงต่างกัน สังเกตได้จากเสียงพยัญชนะ เช่น คำที่คนไทยภาคกลางออกเสียงเป็น ช ช้าง ไทยถิ่นเหนือจะออกเสียงเป็น จ จาน และไทยถิ่นอีสานจะออกเสียงเป็น ซ โซ่ ดังในคำที่ไทยถิ่นกลางออกเสียงว่า ช้าง ไทยถิ่นเหนือออกเสียง จ๊าง และไทยถิ่นอีสานออกเสียงเป็น ซ่าง นอกจากเสียงพยัญชนะ สำเนียง อาจต่างกันด้วยเสียง สระ และวรรณยุกต์ก็ได้ นอกจากนั้น ยังอาจต่างกันเรื่องการกร่อนคำ น้ำเสียง การเน้นหนัก การออกเสียงขึ้นจมูก และอื่น ๆ อีก แต่ไม่ว่าจะพูดภาษไทยด้วยสำเนียงแบบใด ก็ถือว่าไพเราะ และเป็นไทยเท่ากันทั้งนั้น


ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทะเลหลวง (๑๒ เมษายน ๒๕๕๐)

ทะเลหลวง

          ทะเลหลวง แปลตามศัพท์ว่า ทะเลใหญ่ หมายถึง ทะเลและน่านน้ำที่อยู่นอกอธิปไตยของชนชาติใดชนชาติหนึ่งหรือประเทศใดประเทศหนึ่ง ทุกชาติทุกประเทศมีสิทธิ์เดินเรือหรือใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในทะเลและน่านน้ำนั้นได้อย่างเสรีไม่มีผู้ใดเป็นเจ้าของ คำนี้ว่า
ทะเลหลวง ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า  high seas (อ่านว่า ไฮ-ซีส์) ในภาษาไทยบางทีก็ใช้ว่า
น่านน้ำสากล

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ภาษาถิ่นไทย (๙ มีนาคม ๒๕๕๐)

ภาษาถิ่นไทย

          คนไทยที่อยู่ต่างถิ่นกัน ถึงแม้จะพูดภาษาเดียวกัน คือภาษาไทย แต่ก็อาจมีการออกเสียงและใช้คำศัพท์ต่างกันบ้าง ความแตกต่างเช่นนี้ทำให้เกิด ภาษาถิ่น ของภาษาไทยขึ้น ซึ่งเรียกว่า ภาษาไทยถิ่น. ถ้าแบ่งตามภาค ก็จะมีภาษาไทยถิ่นใหญ่ ๆ ๔ ภาษา ได้แก่ ภาษาไทยถิ่นกลาง ภาษาไทยถิ่นเหนือ ภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นใต้. ภาษาไทยถิ่นของแต่ละภาคเหล่านี้ ยังแบ่งย่อยไปได้อีกตามจังหวัด เช่น ภาษาไทยถิ่นกรุงเทพ ภาษาไทยถิ่นสุพรรณบุรี ต่างก็เป็นภาษาไทยถิ่นกลางทั้งคู่   ภาษาไทยถิ่นเชียงใหม่ ภาษาไทยถิ่นเชียงราย เป็นภาษาไทยถิ่นเหนือ ภาษาไทยถิ่นขอนแก่น ภาษาไทยถิ่นอุบลราชธานี เป็นภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นสงขลา ภาษาไทยถิ่นนครศรีธรรมราช เป็นภาษาไทยถิ่นใต้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ระดับทะเลปานกลาง (๑ เมษายน ๒๕๕๐)

ระดับทะเลปานกลาง

          เรามักจะได้ยินคำว่า ระดับทะเลปานกลาง เมื่อพูดถึงความสูงของภูเขา เช่น ดอยอินทนนท์ ซึ่งเป็นยอดเขาสูงสุดของประเทศไทย ตั้งอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่ สูงจากระดับทะเลปานกลาง ๒๕๘๐ เมตร คำว่าระดับทะเลปานกลางตรงกับภาษาอังกฤษว่า mean sea level (อ่านว่า มีน ซี เล-เวล) หมายถึง ความสูงของพื้นดินเหนือค่าเฉลี่ยของระดับน้ำทะเล ค่าเฉลี่ยของระดับน้ำทะเลคำนวณได้จากผลของการตรวจระดับน้ำขึ้นและน้ำลงในที่ใดที่หนึ่ง ซึ่งได้บันทึกติดต่อกันไว้เป็นระยะเวลานาน  

          ในประเทศไทยมีการหาค่าเฉลี่ยของระดับน้ำทะเลจากผลการบันทึกระดับน้ำขึ้นและน้ำลงที่ เกาะหลัก ซึ่งเป็นเกาะขนาดเล็กตั้งอยู่ในอ่าวไทยที่ชายฝั่งจังหวัดประจวบคีรีขันธ์

          คำว่าระดับทะเลปานกลางนี้ บางทีมีผู้ใช้ว่า ระดับน้ำทะเลปานกลาง ซึ่งไม่ถูกต้อง ต้องใช้ว่า ระดับทะเลปานกลาง จึงจะถูกต้อง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.