เอ็นดอร์ฟิน (๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๒)

เอ็นดอร์ฟิน

          เอ็นดอร์ฟิน เป็นคำทับศัพท์จากคำภาษาอังกฤษที่เขียนว่า Endorphin.  เอ็นดอร์ฟิน เป็นคำประสมจากคำว่า endogenous กับคำว่า morphine  สารเอ็นดอร์ฟินส่วนใหญ่หลั่งจากต่อมใต้สมองและจากสมองหลายส่วน.  ออกฤทธิ์ที่ผนังเซลล์ประสาทคล้ายมอร์ฟีน  ทำให้ความรู้สึกเจ็บปวดลดลง กล้ามเนื้อคลายตัว รู้สึกสบาย

          การออกกำลังกายให้นานพอ นอกจากจะทำให้ร่างกายแข็งแรงแล้ว ยังกระตุ้นให้สมองและต่อมใต้สมองสร้างเอ็นดอร์ฟินเพิ่มขึ้น หลังการออกกำลังกายจึงรู้สึกผ่อนคลาย สบายกายสบายใจ มีผลให้ความดันโลหิตลดลง ลดอาการภูมิแพ้ ลดความเครียด.  นอกจากนี้ การทำจิตใจให้สงบสบายก็อาจทำให้เอ็นดอร์ฟินหลั่งได้ด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทัด (๕ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

ทัด

          ทัด  มีความหมายว่า   สอดหรือเสียบสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้ตรงซอกเหนือใบหู  เช่น  ผู้ที่รำสีนวลทัดดอกไม้ดอกโต.  เจ้าเงาะทัดดอกไม้แดง.   เนื่องจากที่ที่ทัดดอกไม้อยู่เหนือหู จึงใช้คำว่า ทัดหู ด้วย  เช่น  เอาผมทัดหูไว้จะได้ไม่รกหน้า.  คำว่า ทัด  ใช้เป็นคำเรียกทรงผมผู้หญิงในสมัยก่อนทรงหนึ่ง   ด้านหลังตัดผมสั้นแค่ท้ายทอย และตัดไล่ขึ้นข้างบนเล็กน้อย  ด้านข้างเจียนให้สั้นพอควร  แต่ไว้จอนยาว  เอาจอนนั้นไว้เกี่ยวกับดอกไม้หรือเครื่องประดับ  เรียกผมทรงนั้นว่า ผมทัด.  คำว่า ทัด ปรากฏในคำอักคำหนึ่ง คือ ทัดดอกไม้  เป็นคำเรียกส่วนอวัยวะบริเวณระหว่างหูกับขมับ  เป็นส่วนที่กะโหลกศีรษะบางกว่าส่วนอื่น และมีหลอดเลือดแดงพาดผ่าน จึงมักเป็นจุดอ่อนให้ศัตรูทำร้าย  เช่น เมื่อโจรจะเข้ามาทำร้าย เขาก็ใช้ไม้ตะพดในมือฟาดไปตรงทัดดอกไม้  โจรผู้นั้นก็ล้มลงหมดฤทธิ์ไปทันที.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปลอม (๒๔ มิถุนายน ๒๕๕๒)

ปลอม

          คำว่า  ปลอม  แปลว่า   ทำเลียนแบบให้เหมือนหรือคล้ายของจริงของแท้โดยมีเจตนาเพื่อลวงให้หลงผิดหรือเข้าใจผิดว่าเป็นของแท้  เช่น  เขาปลอมธนบัตรจึงถูกจับติดคุก  ผู้ร้ายปลอมตัวเข้ามาหลอกเอาทรัพย์สินไป  เขาปลอมตัวเข้าไปสืบราชการลับในฝ่ายข้าศึก.  คำว่า  ปลอม ใช้เป็นคำขยายสิ่งที่ทำปลอมขึ้นด้วย  เช่น  ธนบัตรปลอม  หนังสือเดินทางปลอม  เอกสารปลอมหรือหมายถึงของที่ทำลวงให้มองเหมือนของจริง เช่น ผมปลอม  ขนตาปลอมคำว่า ปลอม บางทีใช้ว่า ปลอมแปลง  หมายความว่า  ปลอมด้วยการดัดแปลงมักเป็นไปเพื่อจุดประสงค์ที่ไม่สุจริต เช่น  เขาปลอมแปลงหนังสือเดินทางให้ผู้ร้ายหลบหนีออกนอกประเทศ.  คนที่ปลอมแปลงเอกสารของทางราชการถูกจับติดคุกมามากแล้ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อินซุลิน (๑๓ มิถุนายน ๒๕๕๒)

อินซุลิน

          อินซุลิน เป็นคำทับศัพท์จากคำภาษาอังกฤษที่เขียนว่า Insulin.  อินซุลิน เป็นฮอร์โมนที่ผลิตจากกลุ่มเซลล์ในส่วนที่เป็นต่อมไร้ท่อของตับอ่อน ทำหน้าที่กระตุ้นเซลล์ต่าง ๆ ให้นำกลูโคสไปใช้เป็นพลังงาน  กระตุ้นตับและกล้ามเนื้อให้นำกลูโคสไปสะสม เพื่อเป็นแหล่งพลังงานที่นำมาใช้ในเวลาจำเป็น  เมื่อขาดอินซุลินหรืออินซุลินทำงานไม่ได้เต็มที่ จะมีกลูโคสเหลืออยู่ในเลือดมากเกินกว่าที่ไตซึ่งทำหน้าที่กรองของเสียออกจากเลือดและดูดของดีกลับ จะดูดกลูโคสเหล่านั้นกลับได้หมด จึงออกมากับปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะมีรสหวาน อาการเช่นนี้เรียกว่า โรคเบาหวาน

          การขาดอินซุลินอาจขาดมาแต่กำเนิด เกิดจากตับอ่อนหลั่งอินซุลินน้อย หรือเกิดจากเซลล์ไขมันในร่างกายสร้างสารยับยั้งการนำอินซุลินไปใช้  การรักษาการขาดอินซุลินกระทำได้โดยการฉีดอินซุลิน หรือการกินยากระตุ้น และที่สำคัญควรออกกำลังกายสม่ำเสมอ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เหน็บ (๔ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

เหน็บ

          เหน็บ  มีหลายความหมาย  ความหมายหนึ่งหมายถึง เสียบหรือสอดไว้ในที่บังคับ  เช่น  เหน็บปากกาไว้ที่กระเป๋าเสื้อ.   เหน็บจดหมายไว้กับเอกสาร.  กิริยาสอดสิ่งใดสิ่งหนึ่งเข้าทางทวารหนักเพื่อกระตุ้นให้ปวดอุจจาระก็เรียกว่า เหน็บ  เช่น  เด็กเล็กๆ ที่ท้องผูก อุจจาระไม่ออกแพทย์แนะนำให้เหลาสบู่เป็นแท่งเล็กๆ เหน็บไว้ที่ทวารหนักเพียงครู่เดียวอุจจาระก็จะถูกขับออกมา.   คำว่า  เหน็บ  เป็นคำเรียกมีดขนาดกลางชนิดหนึ่ง  ใบมีดมีปลายแหลม กลางใบป่อง   โคนแคบ สันหนา  มีด้ามไม้  มีดเหน็บมีฝักซึ่งทำด้วยหวายสาน  เป็นมีดที่คนโบราณนิยมเสียบไว้กับผ้าคาดพุงติดตัวไปเมื่อออกจากบ้าน  เป็นมีดที่ใช้ได้สารพัดประโยชน์   เรียกว่า มีดเหน็บ หรือ  อีเหน็บ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฮอร์โมน (Hormone) (๒ มิถุนายน ๒๕๕๒)

ฮอร์โมน (Hormone)

          คำว่า ฮอร์โมน เป็นสารอินทรีย์ผลิตจากต่อมไร้ท่อและจากกลุ่มเซลล์ประสาทบางกลุ่มในสมองใหญ่ส่วนล่าง หลั่งเข้าสู่หลอดเลือดหรือหลอดน้ำเหลือง หรือเข้าสู่ของเหลวที่อยู่ระหว่างเซลล์โดยไม่ผ่านท่อ.  ฮอร์โมน ออกฤทธิ์กระตุ้นการทำงานของเซลล์ทั่วไปหรือเซลล์ของอวัยวะบางส่วน มีผลทำให้เกิดภาวะค่อนข้างคงที่ สมดุลและพอเหมาะพอดีของสิ่งต่าง ๆ ในร่างกาย

          ฮอร์โมน มีหลายชนิดและมีความสำคัญมากน้อยต่างกัน บางชนิดถ้าขาดไปจะทำให้ตายได้ เช่น ขาดฮอร์โมนจากต่อมพาราไทรอยด์ บางชนิดควบคุมให้ระดับแคลเซี่ยมไม่ให้ลด บางชนิดควบคุมระดับน้ำตาลไม่ให้สูงเกินไป บางชนิดควบคุมพัฒนาการของร่างกาย หากขาดไปจะทำให้ร่างกายและสมองไม่พัฒนาจึงเตี้ย แคระ และโง่

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.