เอ็นดอร์ฟิน (๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๒)

เอ็นดอร์ฟิน

          เอ็นดอร์ฟิน เป็นคำทับศัพท์จากคำภาษาอังกฤษที่เขียนว่า Endorphin.  เอ็นดอร์ฟิน เป็นคำประสมจากคำว่า endogenous กับคำว่า morphine  สารเอ็นดอร์ฟินส่วนใหญ่หลั่งจากต่อมใต้สมองและจากสมองหลายส่วน.  ออกฤทธิ์ที่ผนังเซลล์ประสาทคล้ายมอร์ฟีน  ทำให้ความรู้สึกเจ็บปวดลดลง กล้ามเนื้อคลายตัว รู้สึกสบาย

          การออกกำลังกายให้นานพอ นอกจากจะทำให้ร่างกายแข็งแรงแล้ว ยังกระตุ้นให้สมองและต่อมใต้สมองสร้างเอ็นดอร์ฟินเพิ่มขึ้น หลังการออกกำลังกายจึงรู้สึกผ่อนคลาย สบายกายสบายใจ มีผลให้ความดันโลหิตลดลง ลดอาการภูมิแพ้ ลดความเครียด.  นอกจากนี้ การทำจิตใจให้สงบสบายก็อาจทำให้เอ็นดอร์ฟินหลั่งได้ด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คละ-คะ (๒๗ สิงหาคม ๒๕๕๒)

คละ-คะ

          คำว่า คละ มีพยัญชนะต้นเป็นอักษรควบ คล.  คละ หมายความว่า ปนกันไปหลายขนาด เช่น มะม่วงในเข่งนี้มีทั้งลูกเล็กลูกใหญ่คละกันไป. หนังสือเก่าบ้างใหม่บ้างขายคละกันไปราคาเดียว จะได้หมด.   ของหลายอย่างดีบ้างไม่ดีบ้างปนกันก็เรียกว่า คละ เช่น ผลไม้ในเข่งนี้ดีก็มีเสียก็มีคละกันไป. 

          ส่วนคำว่า คะ เป็นคำลงท้ายที่ผู้หญิงใช้เพื่อแสดงความสุภาพในคำเรียกขานและคำถาม เช่น คุณคะ  คุณแม่คะ  พี่กำลังทำอะไรคะ  คุณจะไปไหนคะ  มีเรื่องอะไรหรือคะ.

          คำว่า คละ กับ คะ มีพยัญชนะต้นเป็นอักษรต่ำ สระะเสียงสั้น ไม่มีตัวสะกด จัดเป็นคำตาย พื้นเสียงเป็นเสียงวรรณยุกต์ตรีเหมือนกันทั้ง ๒ คำ  จึงไม่ต้องใส่เครื่องหมายวรรณยุกต์ใด ๆ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สกา (๑๕ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

สกา

          สกา กร่อนมาจากคำว่า ปาสก (อ่านว่า ปา-สะ -กะ) ในภาษาบาลี  ภาษาไทยใช้คำว่า บาศก์ ที่เขียนตามรูปภาษาสันสกฤต  บาศก์ เป็นลูกสี่เหลี่ยม มี ๖ หน้า

          สกา เป็นการเล่นชนิดหนึ่ง ใช้ลูกบาศก์หรือลูกเต๋าทอดลงไปในอุปกรณ์ที่เรียกว่า “เติ่ง” แล้วเดินตัวหมากหรือตัวสกา ตามแต้มลูกบาศก์ในช่องบนกระดานสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่เรียกกว่า “กระดานสกา”  บนกระดานสกาผู้เล่นแบ่งเป็น ๒ ฝ่าย  แต่ละฝ่ายมีช่องสำหรับเดินตัวสกาฝ่ายละ ๑๒ ช่อง  ตรงกลางระหว่าง ๑๒ ช่อง นั้น มีช่องใหญ่สำหรับเก็บตัวสกา เรียกว่า เมือง

          การเล่นสกาเป็นการพนันอย่างหนึ่ง ถ้าเล่นจนติดอาจทำให้เสียทรัพย์ ดังปรากฏในวรรณคดีเรื่องพระนลคำหลวงที่พระนลเล่นพนันสกาจนเสียเมือง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คอเลสเตอรอล (๕ สิงหาคม ๒๕๕๒)

คอเลสเตอรอล

          คอเลสเตอรอล เป็นคำที่มาจากภาษาอังกฤษว่า cholesterol เป็นไขมันที่ได้จากเนื้อสัตว์. และตับก็สามารถสร้างคอเลสเตอรอลได้เองด้วย. คอเลสเตอรอล ทำให้เกิดสารไขมันที่แตกต่าง ๒ ชนิด. ถ้าคอเตสเทอรอลจับกับโปรตีนที่มีโมเลกุลใหญ่ จะได้สารไขมันที่เป็นไขมันดี เรียกว่า HDL   ที่เรียกว่า ไขมันดี เพราะร่างกายสามารถนำไปใช้ประโยชน์ เช่นนำไปสร้างฮอร์โมนเพศ  สร้างฮอร์โมนที่ลดการอักเสบ และสร้างส่วนประกอบของเซลล์. ถ้าคอเลสเตอรอลจับกับโปรตีนที่มีโมเลกุลเล็ก จะทำให้ได้สารไขมันที่เป็นไขมันไม่ดี ซึ่งเรียกว่า LDL ไขมันชนิดนี้ถ้ามีมากจะเกาะผนังหลอดเลือด จะทำให้ผนังหลอดเลือดอักเสบและแข็ง

          การออกกำลังกายสม่ำเสมอและไม่กินไขมันสัตว์มากเกินไป จะช่วยลดไขมันไม่ดีได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สังหรณ์ (๒๖ สิงหาคม ๒๕๕๒)

สังหรณ์

          คำว่า สังหรณ์ สังหรณ์ หมายความว่า รู้สึกคล้ายมีอะไรมาดลใจ ทำให้รู้ว่าจะมีเหตุเกิดขึ้น เหตุที่เกิดมักเป็นเหตุร้าย เช่น เมื่อได้ยินเสียงโทรศัพท์ดังขึ้นกลางดึก เขาก็นึกสังหรณ์ว่าจะได้รับข่าวร้ายเกี่ยวกับมารดาที่ป่วยหนัก. เจ้าตูบส่งเสียงร้องและตะกุยกล่องใบนั้น ทำให้เขาสังหรณ์ใจว่าอาจมีอะไรผิดปรกติอยู่ในกล่อง

          คำว่า สังหรณ์ อาจใช้ประกอบกับคำว่า เทพ เป็น เทพสังหรณ์ (อ่านว่า เทบ-สัง-หอน)หมายความว่า เทวดามาดลใจให้ฝัน หรือใช้ประกอบกับคำว่า ลาง เป็น ลางสังหรณ์ หมายความว่า ลางที่ดลใจ ทำให้เชื่อว่าอาจจะมีเหตุดีหรือเหตุร้ายเกิดขึ้น เช่น บางคนเชื่อว่าเขม่นตาซ้ายเป็นลางสังหรณ์ว่าจะได้ลาภ. จิ้งจกตกลงมาตายต่อหน้า เชื่อกันว่าเป็นลางสังหรณ์ว่าจะเกิดเหตุร้าย

          คำว่า สังหรณ์ อาจเขียนไม่มี ณ์ ก็ได้ แต่ไม่นิยม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เสียกำซ้ำกอบ (๒๕ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

เสียกำซ้ำกอบ

          กำ คือ ปริมาณของที่อยู่ในกำมือหนึ่ง มักใช้ว่า กำมือ เช่น หยิบข้าวสารมา ๑ กำมือ.  ส่วน กอบ คือปริมาณของที่ใช้อุ้งมือสองข้างประชิดกันแล้วช้อนขึ้นมา เรียกว่า สองมือกอบ หรือ สองฟายมือ.  กอบ จึงมีปริมาณมากกว่า กำ

          สำนวน เสียกำซ้ำกอบ หมายความว่า เสียไปจำนวนหนึ่งแล้ว ต้องมาเสียซ้ำมากกว่าอีก.  ในเรื่องพระเวสสันดร เมื่อพระเวสสันดรพระราชทานช้างให้พราหมณ์จากต่างเมืองไปแล้ว ชาวเมืองก็กล่าวโทษจะให้พระเจ้ากรุงสญชัยเนรเทศพระเวสสันดร  พระนางผุสดีจึงทูลทัดทานว่าพระเจ้ากรุงสญชัยนั้นเสียช้างคู่เมืองไปแล้ว ยังจะต้องมาเสียพระโอรสอีก เท่ากับเป็นการเสียกำซ้ำกอบ ซึ่งไม่สมควรเลย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อังคาร (๑) (๑๕ สิงหาคม ๒๕๕๒)

อังคาร (๑)

          อังคาร เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า องฺคาร (อ่านว่า อัง-คา-ระ) แปลว่า ถ่าน ทั้งถ่านที่ยังไม่ติดไฟและที่ติดไฟแล้ว ก็เรียกว่า องฺคาร ทั้งนั้น เนื่องจากถ่านที่ติดไฟมีสีแดงฉาน คำว่า องฺคาร (อ่านว่า อัง-คา-ระ) จึงนำมาใช้เรียกชื่อดาวเคราะห์ที่มีแสงสีแดงประดุจถ่านที่ติดไฟ. ในภาษาไทย เรียกดาวเคราะห์นี้ว่า ดาวอังคาร นอกจากนี้ยังเป็นชื่อวันในรอบสัปดาห์ต่อจากวันจันทร์อีกด้วย

          ตามคติของอินเดียโบราณ อังคารหรือดาวอังคารเป็นเทพองค์หนึ่ง เรียกว่า พระอังคาร มี ๔ กร มีกายสีแดง เครื่องทรงและเครื่องประดับล้วนแต่เป็นสีแดงเพลิง มีแกะเป็นพาหนะ แต่รูปวาดของไทยมักวาดรูปพระอังคารเป็นเทพทรงมหิงสาหรือควายเป็นพาหนะ ตำนานอินเดียบางตำนานก็กล่าวว่า พระอังคารเป็นเทพแห่งสงคราม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.