ฤดูกาล (๓๐ สิงหาคม ๒๕๕๒)

ฤดูกาล

          คำว่า ฤดูกาล มาจากคำว่า ฤดู รวมกับคำว่า กาลฤดูกาล มีความหมายแตกต่างกันหลายความหมาย ดังนี้

          ความหมายแรก มีความหมายเหมือนคำว่า ฤดู ซึ่งหมายถึง ระยะเวลาแต่ละช่วงของปีที่มีอากาศและปริมาณฝนแตกต่างกัน เช่น เขตร้อนกับเขตหนาวมีฤดูต่างกัน อาจใช้ว่า เขตร้อนกับเขตหนาวมีฤดูกาลต่างกัน ก็ได้

          ความหมายที่ ๒ หมายถึง ช่วงเวลาตามปรกติที่ควรเกิดปรากฏการณ์ต่างๆ ตามธรรมชาติ เช่น ภาวะโลกร้อนทำให้ฝนไม่ตกต้องตามฤดูกาล. เมื่อถึงฤดูกาล เต่ามะเฟืองก็จะพากันขึ้นมาวางไข่ตามริมหาดของเกาะคราม

          ความหมายที่ ๓ หมายถึง เวลาที่เหมาะสมซึ่งคนควรทำกิจกรรมให้สอดคล้องกับสิ่งที่มีอยู่ตามธรรมชาติหรือลมฟ้าอากาศตามธรรมชาติ เช่น ถ้าเลือกกินผลไม้ตามฤดูกาล ก็จะได้กินผลไม้ที่อร่อยและราคาไม่แพง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ประชาธิปไตย (๒๙ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

ประชาธิปไตย

          ประชาธิปไตย เป็นศัพท์บัญญัติตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า democracy. คำว่า ประชาธิปไตย มาจากภาษาสันสกฤตว่า ปฺรชา (อ่านว่า ปฺระ -ชา) กับคำภาษาสันสกฤตว่า อธิปเตย (อ่านว่า อะ -ทิ-ปะ -เต-ยะ). ประชาธิปไตย หมายถึง ระบอบการปกครองโดยตัวแทนของประชาชน เป็นระบอบที่พลเมืองผู้มีสิทธิ์ เลือกผู้แทนไปบริหารประเทศแทนตน ผู้แทนเหล่านั้นต้องบริหารประเทศเพื่อประชาชนส่วนใหญ่ และประชาชนมีสิทธิ์ตรวจสอบการทำงานของผู้แทนเหล่านั้นด้วย. ไม่ได้เน้นการถือมติของเสียงข้างมากเป็นใหญ่แต่เพียงอย่างเดียว

          ระบอบการปกครองแบบนี้ ให้เสรีภาพแก่ประชาชนในการนับถือศาสนา การพูด และการแสดงความคิดเห็น แต่ต้องไม่ละเมิดกฎหมายและสิทธิของผู้อื่น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศุกร์ (๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๒)

ศุกร์

          ศุกร์ เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาสันสกฤตว่า ศุกฺร (อ่านว่า สุ-กฺระ) แปลว่า สุกสว่าง เปล่งประกาย ใสกระจ่าง

          ศุกร์ เป็นทั้งชื่อดาว ชื่อเทพ และชื่อวันในรอบสัปดาห์. เมื่อเป็นชื่อดาว เรียกว่า ดาวศุกร์ หรือดาวพระศุกร์ เมื่อเป็นชื่อเทพ เรียกว่า พระศุกร์ เมื่อเป็นชื่อวัน เรียกว่า วันศุกร์

          ในตำนานเทพของอินเดียโบราณเล่าว่า พระศุกร์เป็นครู เป็นที่ปรึกษา และเป็นผู้ประกอบพิธีกรรมให้เหล่าอสูร  เมื่ออสูรรบกับเทวดาและต่างฝ่ายต่างล้มตายกันไป ฝ่ายเทวดามีน้ำอำมฤตช่วยประพรมเพื่อชุบชีวิต ฝ่ายอสูรก็อาศัยพระศุกร์ซึ่งเป็นอาจารย์ของตนร่ายมนตร์วิเศษเพื่อชุบชีวิตขึ้นมาใหม่ได้เช่นกัน. พระศุกร์เป็นเทพที่มีรูปงาม กายของพระศุกร์มีสีเลื่อมพราย ทรงอาภรณ์อย่างฤๅษี มีโคเป็นพาหนะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อำมาตยาธิปไตย (๒๘ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

อำมาตยาธิปไตย

          คำว่า อำมาตยาธิปไตย (อ่านว่า อัม-หฺมาด-ตะ -ยา-ทิบ-ปะ -ไต) เป็นคำที่นักวิชาการไทยแปลมาจากคำภาษาอังกฤษว่า bureaucratic  polity.  ตามรูปศัพท์ bureaucratic  polity หมายถึงการปกครองซึ่งอำนาจการบริหาร เริ่มต้นตั้งแต่การวางนโยบาย ไปจนถึงการนำนโยบายไปปฏิบัติ และการจัดการงบประมาณ ขึ้นอยู่กับข้าราชการประจำ  ในขณะเดียวกันอำนาจการเมืองก็ขึ้นอยู่กับข้าราชการทหาร ซึ่งมีกองกำลังจัดตั้งและได้อำนาจมาจากการปฏิวัติรัฐประหาร. 

          คนไทยบางคนใช้คำว่า อำมาตยาธิปไตย ในความหมายตามรูปศัพท์ภาษาไทย คือหมายถึงการปกครองที่อำมาตย์เป็นใหญ่และมีอำนาจในการบริหารประเทศ นอกจากนั้นบางคนยังตีความรวมไปถึงระบอบศักดินาด้วย. อย่างไรก็ตาม ความหมายที่ใช้กันอยู่นี้ ห่างไกลจากความหมายที่แท้จริงของอำมาตยาธิปไตยที่กล่าวถึงในตอนต้น และที่สำคัญคือในปัจจุบันสังคมไทยก็ไม่ได้มีระบอบเช่นนั้นแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พฤหัสบดี (๑๘ สิงหาคม ๒๕๕๒)

พฤหัสบดี

          พฤหัสบดี (อ่านว่า พะ-รึ -หัด-สะ -บอ-ดี) เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาสันสกฤตว่า พฤหสฺปติ (อ่านว่า พฺรึ-หัส-ปะ -ติ) แปลว่า ผู้เป็นใหญ่หรือผู้เป็นหัวหน้าในหมู่ผู้สวดอ้อนวอน

          พฤหัสบดีเป็นชื่อดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ที่สุด เมื่อมองจากโลกเห็นเป็นดาวสุกสว่างใกล้เคียงกับดาวอังคาร แต่มีสีแสด และใช้เป็นชื่อวันในรอบสัปดาห์ต่อจากวันพุธ. และเป็นชื่อเทพเรียกว่า พระพฤหัสบดี ตามตำนานของอินเดียโบราณเล่าว่า พระพฤหัสบดีมีกายสีแสด มีกวางเป็นพาหนะ เป็นเทพซึ่งเป็นผู้นำสวดพระเวทในเวลาประกอบพิธีกรรม ต่อมาได้รับยกย่องให้เป็นครูและเป็นที่ปรึกษาของทวยเทพทั้งหลาย. ในทางโหราศาสตร์คนไทยจึงนิยมว่าวันพฤหัสบดีเป็นวันครูและเป็นวันที่เหมาะจะประกอบพิธีไหว้ครู

          คำว่า พฤหัสบดี ทั้งในคำว่า ดาวพฤหัสบดี วันพฤหัสบดี และพระพฤหัสบดี อาจเรียกสั้นๆ แบบลำลองว่า พฤหัส เป็นดาวพฤหัส วันพฤหัส และพระพฤหัส

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คอซอง-หูกระต่าย (๑๗ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

คอซอง-หูกระต่าย

          คำว่า คอซอง เป็นคำนาม หมายถึง ซอกหัวเรือ เป็นซอกอยู่ระหว่างกระทงเรือแรกกับหัวรือ   หรือซอกท้ายเรือ เป็นซอกอยู่ระหว่างกระทงเรือสุดท้ายกับท้ายเรือ   และยังหมายถึง ผ้าผูกคอแบบหนึ่งที่สอดเข้าใต้ปกเสื้อกะลาสี  ปัจจุบันใช้เรียกผ้าผูกคอเสื้อนักเรียนหญิงระดับประถมศึกษาตอนปลายและมัธยมศึกษาตอนต้น เป็นเครื่องแบบนักเรียนในโรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน โรงเรียนเอกชนบางแห่งก็ใช้เครื่องแบบนี้ด้วย.  เสื้อนักเรียนหญิงที่เป็นปกเสื้อกะลาสีและผูกคอซอง เริ่มใช้ตั้งแต่สมัยที่ นาวาเอก หลวงศุภชลาศัย เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ

          ส่วนคำว่า หูกระต่าย เป็นคำเรียกโบที่ผูกคอเสื้อเชิ้ตของผู้ชายที่ใส่ในงานราตรี ใช้แทนเน็กไท  คอซองก็มีลักษณะคล้าย ๆ หูกระต่าย บางคนจึงเรียก คอซอง ว่า หูกระต่าย ซึ่งเป็นการเข้าใจผิด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โรคภูมิแพ้ (allergy) (๗ สิงหาคม ๒๕๕๒)

โรคภูมิแพ้ (allergy)

          โรคภูมิแพ้ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า allergy. โรคภูมิแพ้ เป็นสภาพที่ร่างกายของคนบางคนมีปฏิกิริยาผิดปรกติต่อสารหรือสิ่งอื่นใด เมื่อสารหรือสิ่งนั้นสัมผัสหรือเข้าสู่ร่างกาย โดยที่สารหรือสิ่งนั้น ไม่เป็นอันตรายต่อผู้อื่น

          สารที่มาสัมผัสร่างกายอาจเป็นสารเคมีเช่นยา  สารหรือวัสดุจากพืชและสัตว์เช่นยางไม้ ขนสัตว์ หรือสารก่อภูมิต้านทานเช่นวัคซีน เชื้อราต่าง ๆ. เมื่อได้รับสารประเภทนี้ เซลล์ในร่างกายของผู้ที่แพ้สารนี้จะหลั่งสารฮิสตามีนออกมา ส่งผลให้หลอดเลือดฝอยขยายตัว ผิวหนังบวม เยื่อบุอวัยวะภายในเช่นโพรงจมูกจะบวม คัดจมูก น้ำมูกไหล เกิดผื่นคัน ความดันโลหิตลดลง หลอดลมเล็กในปอดหดตัว หายใจลำบาก เกิดอาการหอบหืด ถ้าอาการรุนแรงมากอาจเสียชีวิต

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.