อำมาตยาธิปไตย (๒๘ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

อำมาตยาธิปไตย

          คำว่า อำมาตยาธิปไตย (อ่านว่า อัม-หฺมาด-ตะ -ยา-ทิบ-ปะ -ไต) เป็นคำที่นักวิชาการไทยแปลมาจากคำภาษาอังกฤษว่า bureaucratic  polity.  ตามรูปศัพท์ bureaucratic  polity หมายถึงการปกครองซึ่งอำนาจการบริหาร เริ่มต้นตั้งแต่การวางนโยบาย ไปจนถึงการนำนโยบายไปปฏิบัติ และการจัดการงบประมาณ ขึ้นอยู่กับข้าราชการประจำ  ในขณะเดียวกันอำนาจการเมืองก็ขึ้นอยู่กับข้าราชการทหาร ซึ่งมีกองกำลังจัดตั้งและได้อำนาจมาจากการปฏิวัติรัฐประหาร. 

          คนไทยบางคนใช้คำว่า อำมาตยาธิปไตย ในความหมายตามรูปศัพท์ภาษาไทย คือหมายถึงการปกครองที่อำมาตย์เป็นใหญ่และมีอำนาจในการบริหารประเทศ นอกจากนั้นบางคนยังตีความรวมไปถึงระบอบศักดินาด้วย. อย่างไรก็ตาม ความหมายที่ใช้กันอยู่นี้ ห่างไกลจากความหมายที่แท้จริงของอำมาตยาธิปไตยที่กล่าวถึงในตอนต้น และที่สำคัญคือในปัจจุบันสังคมไทยก็ไม่ได้มีระบอบเช่นนั้นแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พฤหัสบดี (๑๘ สิงหาคม ๒๕๕๒)

พฤหัสบดี

          พฤหัสบดี (อ่านว่า พะ-รึ -หัด-สะ -บอ-ดี) เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาสันสกฤตว่า พฤหสฺปติ (อ่านว่า พฺรึ-หัส-ปะ -ติ) แปลว่า ผู้เป็นใหญ่หรือผู้เป็นหัวหน้าในหมู่ผู้สวดอ้อนวอน

          พฤหัสบดีเป็นชื่อดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ที่สุด เมื่อมองจากโลกเห็นเป็นดาวสุกสว่างใกล้เคียงกับดาวอังคาร แต่มีสีแสด และใช้เป็นชื่อวันในรอบสัปดาห์ต่อจากวันพุธ. และเป็นชื่อเทพเรียกว่า พระพฤหัสบดี ตามตำนานของอินเดียโบราณเล่าว่า พระพฤหัสบดีมีกายสีแสด มีกวางเป็นพาหนะ เป็นเทพซึ่งเป็นผู้นำสวดพระเวทในเวลาประกอบพิธีกรรม ต่อมาได้รับยกย่องให้เป็นครูและเป็นที่ปรึกษาของทวยเทพทั้งหลาย. ในทางโหราศาสตร์คนไทยจึงนิยมว่าวันพฤหัสบดีเป็นวันครูและเป็นวันที่เหมาะจะประกอบพิธีไหว้ครู

          คำว่า พฤหัสบดี ทั้งในคำว่า ดาวพฤหัสบดี วันพฤหัสบดี และพระพฤหัสบดี อาจเรียกสั้นๆ แบบลำลองว่า พฤหัส เป็นดาวพฤหัส วันพฤหัส และพระพฤหัส

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คอซอง-หูกระต่าย (๑๗ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

คอซอง-หูกระต่าย

          คำว่า คอซอง เป็นคำนาม หมายถึง ซอกหัวเรือ เป็นซอกอยู่ระหว่างกระทงเรือแรกกับหัวรือ   หรือซอกท้ายเรือ เป็นซอกอยู่ระหว่างกระทงเรือสุดท้ายกับท้ายเรือ   และยังหมายถึง ผ้าผูกคอแบบหนึ่งที่สอดเข้าใต้ปกเสื้อกะลาสี  ปัจจุบันใช้เรียกผ้าผูกคอเสื้อนักเรียนหญิงระดับประถมศึกษาตอนปลายและมัธยมศึกษาตอนต้น เป็นเครื่องแบบนักเรียนในโรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน โรงเรียนเอกชนบางแห่งก็ใช้เครื่องแบบนี้ด้วย.  เสื้อนักเรียนหญิงที่เป็นปกเสื้อกะลาสีและผูกคอซอง เริ่มใช้ตั้งแต่สมัยที่ นาวาเอก หลวงศุภชลาศัย เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ

          ส่วนคำว่า หูกระต่าย เป็นคำเรียกโบที่ผูกคอเสื้อเชิ้ตของผู้ชายที่ใส่ในงานราตรี ใช้แทนเน็กไท  คอซองก็มีลักษณะคล้าย ๆ หูกระต่าย บางคนจึงเรียก คอซอง ว่า หูกระต่าย ซึ่งเป็นการเข้าใจผิด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โรคภูมิแพ้ (allergy) (๗ สิงหาคม ๒๕๕๒)

โรคภูมิแพ้ (allergy)

          โรคภูมิแพ้ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า allergy. โรคภูมิแพ้ เป็นสภาพที่ร่างกายของคนบางคนมีปฏิกิริยาผิดปรกติต่อสารหรือสิ่งอื่นใด เมื่อสารหรือสิ่งนั้นสัมผัสหรือเข้าสู่ร่างกาย โดยที่สารหรือสิ่งนั้น ไม่เป็นอันตรายต่อผู้อื่น

          สารที่มาสัมผัสร่างกายอาจเป็นสารเคมีเช่นยา  สารหรือวัสดุจากพืชและสัตว์เช่นยางไม้ ขนสัตว์ หรือสารก่อภูมิต้านทานเช่นวัคซีน เชื้อราต่าง ๆ. เมื่อได้รับสารประเภทนี้ เซลล์ในร่างกายของผู้ที่แพ้สารนี้จะหลั่งสารฮิสตามีนออกมา ส่งผลให้หลอดเลือดฝอยขยายตัว ผิวหนังบวม เยื่อบุอวัยวะภายในเช่นโพรงจมูกจะบวม คัดจมูก น้ำมูกไหล เกิดผื่นคัน ความดันโลหิตลดลง หลอดลมเล็กในปอดหดตัว หายใจลำบาก เกิดอาการหอบหืด ถ้าอาการรุนแรงมากอาจเสียชีวิต

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พุธ (๑๗ สิงหาคม ๒๕๕๒)

พุธ

          พุธ เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาสันสกฤตว่า พุธ (อ่านว่า พุ-ทะ) แปลว่า การตื่น การตื่นตัวเพื่อเรียนรู้ ความชาญฉลาด สติปัญญา ผู้ฉลาดปราดเปรื่อง

          ทั้งในภาษาสันสกฤตและภาษาไทย พุธ เป็นชื่อดาวเคราะห์ เป็นชื่อวันในรอบสัปดาห์ต่อจากวันอังคาร เรียกว่า วันพุธ นอกจากนี้ ยังเป็นชื่อเทพอีกด้วย เรียกว่า พระพุธ

          ตามตำนานของอินเดียโบราณกล่าวว่าพระพุธเป็นโอรสของพระจันทร์ พระพุธเป็นผู้ที่มีปัญญาปราดเปรื่อง และใฝ่ในการบำเพ็ญพรต ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่ามีสัตว์ชนิดใดเป็นพาหนะ ส่วนรูปวาดของไทย มักให้ทรงช้างเป็นพาหนะ และวาดรูปพระพุธเป็นเทพหน้าตาอ่อนเยาว์ สวมชฎาแบบฤๅษี ห่มผ้าสังฆาฏิสีขาวเฉียงบ่าอย่างผู้ถือศีล

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.