แตกพาน (๓ สิงหาคม ๒๕๕๒)

แตกพาน

          แตกพาน หมายถึง เริ่มเป็นหนุ่ม อยู่ในช่วงอายุระหว่าง ๑๒-๑๕ ปี.  จะคลำพบก้อนแข็งชัดเจนใต้หัวนม มีอาการปวด บางครั้งอาจมีการอักเสบร่วมด้วย  เนื่องจากมีการสร้างฮอร์โมนเพศเพิ่มขึ้นมาก. ฮอร์โมนไปกระตุ้นต่อมน้ำนมของผู้ที่จะเริ่มเป็นหนุ่มให้โตขึ้นอย่างรวดเร็ว  เต้านมขยายตัวไม่ทันจึงทำให้ปวดและคลำได้เป็นก้อน เป็นอาการที่เกิดขึ้นในช่วงเปลี่ยนวัย  อาการปวดจะปรากฏชัดในผู้ชายเพราะเต้านมเล็ก และไขมันใต้ผิวหนังน้อยกว่าผู้หญิง.  ผู้ชายในช่วงที่นมแตกพาน เสียงจะแตกด้วย เนื่องจากฮอร์โมนเพศชายทำให้กล่องเสียงขยายขึ้น สายเสียงหรือเส้นเสียงยาวขึ้น ทำให้เสียงห้าว

          คำว่า แตก ในที่นี้ ใช้กับสิ่งที่ขยายออกหรือผลิออก.  ส่วนคำว่า พาน สันนิษฐานว่าหมายถึง ส่วนที่นูนขึ้น. แตกพาน จึงใช้เรียกอาการที่ร่างกายสร้างฮอร์โมนเพศขึ้น ทำให้ไปกระตุ้นต่อมน้ำนมให้ขยายตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตัดหางปล่อยวัด (๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๒)

ตัดหางปล่อยวัด

          ตัดหางปล่อยวัด เป็นสำนวนหมายถึง ตัดขาดไม่เกี่ยวข้อง ไม่เอาเป็นธุระอีกต่อไป เช่น เด็กคนนี้ถูกพ่อแม่ตัดหางปล่อยวัดเพราะประพฤติตัวเกกมะเหรกเกเรไม่เชื่อฟังคำสั่งสอนของผู้ใหญ่.

          สำนวนนี้มีที่มาจากการตัดหางไก่แล้วนำไปปล่อยเพื่อสะเดาะเคราะห์หรือแก้เคราะห์ในสมัยโบราณ มีหลักฐานในกฎมนเทียรบาลว่า เมื่อเกิดสิ่งที่เป็นอัปมงคล เช่นมีวิวาทตบตีกันถึงเลือดตกในพระราชวัง ต้องทำพิธีสะเดาะเคราะห์ โดยเอาไก่ไปปล่อยนอกเมือง เพื่อให้พาเสนียดจัญไรไปให้พ้น. ในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีประกาศกล่าวถึงการนำไก่ไปปล่อยที่วัดเพื่อสะเดาะเคราะห์. สันนิษฐานว่า ไก่ที่จะนำไปปล่อยที่วัดจะตัดหางเพื่อเป็นเครื่องหมายว่าเป็นไก่ที่ปล่อยเพื่อการสะเดาะเคราะห์ด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เอามือซุกหีบ (๒๓ กรกฎาคม ๒๕๕๒)

เอามือซุกหีบ

          คำว่า หีบ ในที่นี้ ถ้าเป็นคำกริยา มีความหมายว่า ใช้เครื่องมือรีดหรือบีบให้ได้ส่วนที่ต้องการออกมา เช่น หีบอ้อยให้ได้น้ำอ้อย.  หีบฝ้ายเพื่อเค้นเอาปุยฝ้ายออกจากเมล็ด. หีบ ยังมีความหมายว่า อัดหรือหนีบให้ได้รูปตามที่ต้องการ เช่น  หีบสไบเพื่ออัดผ้าสไบให้เป็นรอยจีบ.  ถ้าเป็นคำนาม หีบ หมายถึง เครื่องมือสำหรับหีบสิ่งต่าง ๆ นั้น.   คนที่ไม่ได้ทำงานเกี่ยวกับการหีบสิ่งต่าง ๆ จะต้องระวังที่จะไม่เข้าไปยุ่งโดยเอามือเข้าไปใกล้ ๆ เครื่องหีบ เพราะอาจจะถูกหีบมือแตกได้

          สำนวน เอามือซุกหีบ หมายถึง หาเรื่องเดือดร้อนหรือความลำบากใส่ตัวโดยที่ตนไม่มีหน้าที่เกี่ยวข้องด้วย ซึ่งจะทำให้ได้รับอันตราย เช่น เขากำลังประท้วงกันอยู่ตรงหน้าที่ทำงาน เธอก็ไม่ได้เกี่ยวอะไรกับเขาด้วย จะไปร่วมกับเขาทำไม เอามือซุกหีบแท้ ๆ เลยเธอนี่.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อาทิตย์ (๑๓ สิงหาคม ๒๕๕๒)

อาทิตย์

          คำว่า อาทิตย์ เป็นคำยืมจากภาษาสันสกฤตว่า อาทิตฺย (อ่านว่า อา-ทิด-ยะ) แปลตามศัพท์ว่า ลูก ๆ ของนางอทิติ. อทิติ แปลว่า ไร้ขอบเขต หมายถึง ท้องฟ้าที่เวิ้งว้างกว้างใหญ่สุดสายตา ซึ่งคนอินเดียโบราณเชื่อว่าเป็นมารดาของพระอาทิตย์.  นางอทิติมีบุตรชาย ๗ คน แต่ละคนคือพระอาทิตย์แต่ละดวง ทำหน้าที่ส่องแสงสว่างในเวลาที่แตกต่างกัน เช่น บุตรคนแรกคือ พระวรุณ ซึ่งเป็นคนเดียวกับ พระอรุณ ในสมัยหลัง. พระอรุณ ทำหน้าที่ให้แสงสว่างในช่วงแรกสุดของวัน. บุตรคนที่ส่องแสงร้อนแรงที่สุดคือ พระสุริยะ หรือ สุริยาทิตย์ ทำหน้าที่ส่องแสงในเวลากลางวัน

          ตามความเชื่อของอินเดียพระอาทิตย์มีหลายดวง แต่ตามความเชื่อของไทยพระอาทิตย์มีเพียงดวงเดียว เป็นเทพทำหน้าที่ขับรถให้แสงสว่างและพลังงานแก่โลก ทำให้เกิดกลางวันขึ้นในโลก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลิ้นหัวใจรั่ว (๑๒ สิงหาคม ๒๕๕๒)

ลิ้นหัวใจรั่ว

          ลิ้นหัวใจ เป็นส่วนหนึ่งของหัวใจ มี ๔ ลิ้น แต่ละลิ้นประกอบด้วยแผ่นพังผืดผิวเรียบ มีลักษณะคล้ายประตูปิด-เปิด ทำหน้าที่ปิดเปิดควบคุมให้เลือดไหลไปทางเดียวกัน

          ลิ้นหัวใจรั่ว คือภาวะที่ลิ้นหัวใจปิดไม่สนิทในช่วงที่ควรจะปิด ทำให้เลือดไหลย้อนกลับ พบบ่อยที่ลิ้นหัวใจที่กั้นห้องหัวใจบนและล่างซ้าย ซึ่งเป็นห้องที่รับเลือดจากปอดไปเลี้ยงร่างกาย

          การที่เรียกว่าลิ้นหัวใจรั่วนั้น มักเกิดจากแผ่นลิ้นหัวใจแข็งหนาตัวขึ้นและยึดติดกัน เนื่องจากการอักเสบร่วมกับการเจ็บคอ มีไข้ จากการเป็นไข้รูมาติกหลายครั้ง. หรืออาจเกิดจากหัวใจโตขึ้นมาก รูของลิ้นหัวใจขยายออก แต่แผ่นลิ้นของหัวใจไม่ขยายขนาดตาม.  บางครั้งเกิดจากการที่ลิ้นหัวใจเกิดการแข็งตัวร่วมกับเกิดโรคหลอดเลือดแข็งจากการที่มีคอเลสเตอรอลสูงในเลือดเป็นเวลานาน

          ลิ้นหัวใจรั่ว ทำให้ประสิทธิภาพการทำงานของหัวใจลดลง หัวใจจะชดเชยด้วยการเต้นเร็วขึ้น บีบตัวแรงขึ้น เกิดอาการเหนื่อยมาก จึงตามมาด้วยโรคหัวใจโต. ลิ้นหัวใจรั่ว รักษาได้ด้วยการผ่าตัดซ่อมหรือเปลี่ยนลิ้นหัวใจ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โครงงาน (๒ กันยายน ๒๕๕๒)

โครงงาน

          คำว่า โครงงาน มีความหมายคล้าย โครงการ แต่ใช้ในความหมายที่เฉพาะเจาะจงกว่า คือหมายถึงการศึกษาค้นคว้าหาความรู้เรื่องใดเรื่องหนึ่ง ที่ต้องการรู้คำตอบให้ลึกซึ้ง โดยใช้กระบวนการหรือวิธีการที่มีระบบ มีแผนการดำเนินงาน และขั้นตอนที่ชัดเจน โครงงานเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาทั้งในระดับประถมศึกษา มัธยมศึกษา ระดับปริญญาตรี ถ้าเป็นระดับปริญญาโทและปริญญาเอก เรียกว่า วิทยานิพนธ์. โครงงาน มีความหมายคล้ายกับคำว่า โครงการวิจัย

          คำว่า โครงงาน มักใช้ในการเรียนการสอนเพื่อส่งเสริมให้ผู้เรียนเรียนรู้ด้วยตนเอง โดยผู้สอนให้ผู้เรียนเสนอโครงงานและดำเนินโครงงานตามแผนที่วางไว้  จนได้ข้อสรุปหรือผลสรุปที่เป็นคำตอบในเรื่องนั้น ๆ  เช่น โครงงานการวิเคราะห์การเคลื่อนไหวของร่างกาย โครงงานสำรวจความเชื่อเรื่องผีของคนไทย โครงงานพฤติกรรมการกินอาหารของวัยรุ่นไทย โครงงานการออกเสียงควบกล้ำของนักเรียนชั้นประถม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.