โสม (๒) (๑๓ กันยายน ๒๕๕๒)

โสม (๒)

          คำว่า โสม เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาสันสกฤตว่า โสม (อ่านว่า โส-มะ) โสมเป็นชื่อพืชสมุนไพรชนิดหนึ่งซึ่งนำลำต้นไปคั้นเอาน้ำเพื่อทำเหล้าหมักที่เรียกว่า น้ำโสม นอกจากนี้ยังหมายถึงพระจันทร์ได้อีกด้วย โสมที่แปลว่าพระจันทร์มักปรากฏในวรรณคดี ในภาษาทั่วไปปรากฎเป็นชื่อเพลง เช่น เพลงโสมส่องแสง หรือเป็นชื่อบุคคล เช่น แสงโสม แปลว่า แสงจันทร์  โสมชา (อ่านว่า โสม-มะ -ชา) แปลว่า เกิดจากพระจันทร์

          คำว่า โสม ที่แปลว่าพระจันทร์กับโสมที่เป็นชื่อพืชสมุนไพรมีความเชื่อมโยงกัน ตามคติอินเดียโบราณเชื่อว่า ต้นโสมจะมีคุณภาพที่สุดหากเก็บในคืนพระจันทร์เต็มดวง เหล้าหมักที่เรียกว่าน้ำโสมนั้น มีสีเหลืองทองอย่างสีของพระจันทร์ นอกจากนี้ชาวอินเดียยังเชื่อว่า พระจันทร์นั้นคือน้ำโสมที่ทวยเทพพากันดื่มกินทุกคืน ยกเว้นคืนวันเพ็ญ แต่เพราะทวยเทพดื่มน้ำโสมมากน้อยต่างกัน พระจันทร์จึงเว้าแหว่งไปไม่เท่ากัน แม้เทพทั้งหลายจะดื่มกินน้ำโสมคือพระจันทร์อย่างไร พระจันทร์ก็จะเต็มเสมอในคืนวันเพ็ญ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตะเกียง (๒๓ กันยายน ๒๕๕๒)

ตะเกียง

          ตะเกียง เป็นคำไทย มี ๓ ความหมาย ความหมายแรก หมายถึง เครื่องใช้สำหรับตามไฟให้แสงสว่าง มีชื่อเรียกต่าง ๆ กันไป ตามลักษณะของเชื้อเพลิงหรือรูปร่าง เช่น  ตะเกียงน้ำมัน ตะเกียงแก๊ส ตะเกียงเจ้าพายุ ตะเกียงรั้ว ตะเกียงลาน. ตะเกียงที่ใช้จุดให้แสงสว่างนี้ ใช้ลักษณนามว่า ดวง  เช่น ตะเกียงดวงนี้แสงริบหรี่เต็มที สงสัยน้ำมันจะหมด

          ตะเกียงในความหมายที่ ๒ หมายถึงหน่อสับปะรดที่แตกออกมาที่ขั้วของผล และหมายถึงหน่อกล้วยไม้ประเภทหวายที่แตกออกจากยอดของต้นเดิม เกษตรกรใช้ตะเกียงปลูกขยายพันธุ์

          ความหมายที่ ๓ ใช้ในความเปรียบหมายถึงนัยน์ตา ในสำนวนว่า ตะเกียงดับ หมายถึง ตาปิดจนมองไม่เห็นเพราะถูกชกเป็นต้น เช่น นักมวยของเราตะเกียงดับไปข้างหนึ่งแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โสม (๑) (๑๒ กันยายน ๒๕๕๒)

โสม (๑)

          โสม เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาสันสกฤตว่า โสม (อ่านว่า โส-มะ) ในภาษาสันสกฤต โสม เป็นชื่อไม้เถา ต้นและใบมีสรรพคุณทางยา ลำต้นนำมาคั้นเอาน้ำ น้ำที่คั้นได้ใช้เป็นส่วนผสมหลักเพื่อทำเหล้าหมักชนิดหนึ่งสำหรับบูชาเทวดา เพราะเชื่อว่าเทวดาโปรดเสวยน้ำโสม คนไทยเรียกเหล้าชนิดนี้ว่า น้ำโสม (อ่านว่า น้ำ-โสม)

          ต่อมาคนไทยนำคำว่า โสม มาเรียกไม้อีกพันธุ์หนึ่ง ซึ่งมีสรรพคุณทางยา มีมากในจีนและเกาหลี จีนกลางเรียกว่า shēn (อ่านว่า เฌิน). โสมจีนหรือโสมเกาหลีไม่ใช่ไม้เถาอย่างโสมอินเดีย แต่เป็นพืชล้มลุกซึ่งมีอายุยืนยาวหลายปี ลักษณะเด่นคือมีรากอวบ   บางต้น รากมีรูปร่างคล้ายคน ใบเป็นแฉกเหมือนมือที่กางนิ้วออก  บางทีเรียก โสมคน. คนจีน เกาหลี รวมทั้งชาวกรีกเชื่อว่า รากโสมใช้เป็นยาที่มีสรรพคุณครอบจักรวาลที่สำคัญคือ ใช้เป็นยาบำรุงที่ช่วยเพิ่มพลัง และเป็นยาอายุวัฒนะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.