ยศช้างขุนนางพระ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ยศช้างขุนนางพระ

          ยศช้างขุนนางพระ เป็นสำนวน หมายความถึง เกียรติยศชื่อเสียงซึ่งผู้รับมิได้รู้สึกว่าเป็นประโยชน์แก่ตน. ในประเทศไทยช้างเป็นสัตว์ที่ได้รับการดูแลและยกย่องมากกว่าสัตว์อื่น ๆ เพราะเป็นสัตว์สำคัญที่เคยใช้เป็นพาหนะในการทำศึกสงครามในสมัยโบราณ จึงได้รับการยกย่องแต่งตั้งให้มีบรรดาศักดิ์ เป็น พระ พระยา เช่น เจ้าพระยาไชยานุภาพ พระเศวตอดุลยเดชพาหน.

          ส่วนพระภิกษุ แม้จะถือว่าเป็นผู้สืบทอดศาสนา เป็นผู้ปฏิบัติธรรมเพื่อความหลุดพ้นจากกิเลสแต่ก็มักทำคุณให้แก่ประเทศ จึงมีการถวายบรรดาศักดิ์แด่พระภิกษุราวกับเป็นขุนนาง. แต่ยศของช้างก็ไม่ได้ทำให้ช้างเปลี่ยนไปอย่างไร หรือพระภิกษุผู้มั่นอยู่ในพระธรรมของพระพุทธเจ้า แม้จะยกย่องอย่างไรก็มิได้หวั่นไหว ยังคงยึดมั่นในพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัดอยู่นั่นเอง.

          ยศช้างขุนนางพระ จึงถือว่าเป็นยศที่ไม่ได้ทำให้ผู้รับมีอำนาจเหมือนยศของทหารหรือของขุนนาง.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วันอนุรักษ์มรดกไทย โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วันอนุรักษ์มรดกไทย

          คณะรัฐมนตรี ซึ่งมีพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ เป็นนายกรัฐมนตรี ได้มีมติให้วันที่ ๒ เมษายน ซึ่งเป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เป็น วันอนุรักษ์มรดกไทย  เนื่องจากพระองค์ทรงแสดงให้เป็นที่ประจักษ์ว่า ทรงสนพระราชหฤทัยในศิลปะ วัฒนธรรม วรรณกรรม และดนตรีไทย ทั้งยังได้ทรงศึกษาประวัติศาสตร์และโบราณคดีทั้งของไทยและของประเทศเพื่อนบ้านจนเชี่ยวชาญ.

          วันที่ ๒ เมษายน จึงสมควรที่จะกำหนดให้เป็นวันสำคัญที่ประชาชนจะได้สนใจศึกษาสมบัติทางวัฒนธรรมของชาติซึ่งบรรพบุรุษได้สร้างไว้ให้นั้น และได้อนุรักษ์สืบทอดต่อไปให้ลูกหลานในอนาคต.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เล่นสี โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เล่นสี

          เล่นสี หมายความว่า ใช้สีหลายสี สนุกหรือดำเนินการกับสีต่าง ๆ เช่น ภาพวาดนี้เป็นภาพจิตรกรรมร่วมสมัย เล่นสีสด ๆ ตัดกันสวยจริง ๆ. ผ้าผืนนี้เล่นสีเหลือบสวยแปลกตากว่าผ้าผืนอื่น. คนสมัยก่อนห่มผ้าสไบสีต่าง ๆ ตามวัน แต่ผ้าโจงกระเบนนั้นจะเล่นสีตัดกับสไบบ้างกลมกลืนกันบ้าง สวยมากทีเดียว.

          คำว่า เล่น มีความหมายว่า สนุก ดำเนินการ. เล่นสี หมายถึงใช้สีหลายสีอย่างสนุกในงานชิ้นหนึ่ง ๆ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วิสัยทัศน์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วิสัยทัศน์

          วิสัยทัศน์ (วิ-สัย-ทัด)  เป็นคำที่เกิดจากคำว่า วิสัย  แปลว่า ขอบเขต กับคำว่า ทัศน์  แปลว่า การมอง การเห็น. วิสัยทัศน์ จึงแปลว่า การเห็นสิ่งที่อยู่ในขอบเขต ใช้หมายถึง ความสามารถในการมองหรือคิดไปได้ไกลมากน้อยเพียงใด.

          คนที่มีประสบการณ์ มีความรู้ ความสามารถ มักมีสายตายาวสามารถมองการณ์ไกล คิดหรือคาดถึงสิ่งที่จะเกิดในอนาคตได้ใกล้เคียงกับความเป็นจริง. ความสามารถนี้ในปัจจุบันใช้เป็นศัพท์ว่า วิสัยทัศน์. ความหมายใกล้เคียงกับคำว่า vision ในภาษาอังกฤษ เช่น ผู้ที่จะสามารถบริหารงานในองค์กรใหญ่เช่นนี้ ต้องเป็นผู้ที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกล. การศึกษาในระบบใหม่สร้างคนให้มีวิสัยทัศน์กว้างไกล.

         บางครั้ง ใช้เพียงคำว่า มีวิสัยทัศน์ ไม่ต้องมีคำขยาย ก็หมายถึง มีวิสัยทัศน์กว้างและไกลด้วย.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ลงตัว โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ลงตัว

          ลงตัว หมายความว่า พอดี ไม่มีเศษเหลือ มาจากการหารเลข ถ้าตัวหารหารจำนวนตั้งได้พอดีไม่มีเศษ ก็เรียกว่า หารลงตัว. ถ้ามีเศษ ก็เรียกว่า หารไม่ลงตัว. 

          คำว่า ลงตัว จึงนำมาใช้ขยายกริยาอื่น ๆ อีก มีความหมายว่า พอดิบพอดี ได้ทุกอย่างตามที่ต้องการพอดิบพอดี เช่น เขาจัดตารางเวลาทำงานและทำกิจกรรมได้ลงตัวไม่ซ้อนกัน เราต้องบริหารเงินที่จะใช้จ่ายในแต่ละเดือนให้ลงตัวไม่ให้เป็นหนี้ใคร ทั้งเขาและภรรยาต้องไปประชุมที่ต่างจังหวัด เขากำลังคิดว่าจะฝากลูกไว้กับใคร ก็พอดีทางโรงเรียนขออนุญาตให้ลูกไปเข้าค่าย ทุกอย่างจึงลงตัว ทำให้เขาไปประชุมด้วยความสบายใจ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วันศิลปินแห่งชาติ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วันศิลปินแห่งชาติ

          ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ผู้ทรงเป็นศิลปินเอกของชาติไทยและของโลก คณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติได้เสนอให้รัฐบาลกำหนดวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของพระองค์ ให้เป็นวันศิลปินแห่งชาติ  ตั้งแต่พุทธศักราช ๒๕๒๘. พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้ทรงพระปรีชาสามารถยอดเยี่ยมในงานศิลปะหลายแขนง เช่น การประพันธ์ การละคร การดนตรี และงานช่างแกะสลัก. งานที่ได้ทรงสร้างไว้ล้วนได้รับการยกย่องว่า งดงามเป็นยอดของงานศิลป์.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน