ยุทธศาสตร์-ยุทธวิธี โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ยุทธศาสตร์-ยุทธวิธี

          ยุทธศาสตร์ (ยุด-ทะ-สาด)  เป็นคำบัญญัติให้ตรงกับคำว่า strategy ในภาษาอังกฤษ หมายถึง การวางแผนในการรบ. เป็นการกำหนดแผนการให้เหมาะกับการต่อสู้กับข้าศึกทั้งในทางรุกและในทางตั้งรับ โดยใช้กำลัง ทั้งทางการเมือง เศรษฐกิจ จิตวิทยา และกำลังรบทางทหาร เพื่อให้ได้ชัยชนะได้เปรียบข้าศึกและให้มีการสูญเสียน้อยที่สุด. ยุทธศาสตร์เป็นวิชาที่เป็นทั้งศาสตร์และศิลปะ ซึ่งประกอบด้วยการกำหนดนโยบายชาติ วัตถุประสงค์แห่งชาติ รวมทั้งเป้าหมาย แผนการการดำเนินงาน กำลังสนับสนุน กลวิธี และต้องพิจารณาถึงอุปสรรค พร้อมทั้งเตรียมทางแก้ไขเพื่อให้การต่อสู้ได้รับชัยชนะในที่สุด.

          คำว่า ยุทธศาสตร์ เดิมเป็นคำที่ใช้เฉพาะในการทหาร แต่ปัจจุบันได้นำไปใช้ในการวางแผนทางเศรษฐกิจ การเมือง และธุรกิจการค้าด้วย.

          ยุทธวิธี (ยุด-ทะ-วิ-ที)  เป็นคำที่บัญญัติให้ตรงกับคำว่า tactics ในภาษาอังกฤษ หมายถึง วิธีที่จะใช้ในการต่อสู้กับศัตรูที่อยู่ตรงหน้า เป็นการปฏิบัติการรบจริง. ในการต่อสู้กับศัตรูเราจำเป็นต้องมีทั้งอาวุธที่มีศักยภาพ มีทักษะในการต่อสู้ รู้กำลังและความสามารถของข้าศึก และมียุทธวิธีในการดำเนินการรบเพื่อให้ได้ชัยชนะด้วย. ยุทธวิธีเป็นวิธีที่จะใช้ในการรบขณะปะทะกับข้าศึกโดยผู้ที่เข้ารบต้องใช้ทั้งกำลังและความสามารถในการรุกรบและตั้งรับข้าศึกด้วยกำลังสติปัญญา ความรู้ และประสบการณ์ทั้งหมดที่มีอยู่ รวมทั้งกลอุบายและความรู้ทางจิตวิทยา เพื่อให้ฝ่ายตนมีขวัญและกำลังใจรบจนได้ชัยชนะในที่สุด.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วินัย โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วินัย

          คำว่า วินัย มาจากคำภาษาบาลีว่า วินย (วิ-นะ-ยะ) ในทางพระพุทธศาสนา หมายถึง คำสั่งสอนหมวดใหญ่หมวดหนึ่ง ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงบัญญัติให้พระภิกษุสงฆ์ถือปฏิบัติ.

          ในภาษาไทยใช้หมายถึง ระเบียบสำหรับกำกับความประพฤติให้เป็นแบบแผนอันหนึ่งอันเดียวกันของคนในสังคม อันจะทำให้สังคมดำเนินไปด้วยความเรียบร้อยและสงบสุข.

          ผู้ที่มีวินัยจะปฏิบัติตามระเบียบของสังคม เช่น รู้จักเข้าแถวเมื่อรับบริการต่าง ๆ ปฏิบัติตามกฎจราจร เช่น ข้ามถนนตรงทางข้ามหรือข้ามสะพานลอย ไม่แซงรถในที่คับขัน ไม่จอดรถในที่ห้ามจอด. นอกจากนี้ คนแต่ละกลุ่มอาจมีวินัยเฉพาะของตน เช่น ทหารปฏิบัติตามวินัยทหาร ส.ส. ปฏิบัติตามวินัยของ ส.ส. ถ้าทุกคนมีวินัย สังคมก็จะเป็นสังคมที่สงบสุข.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วันพระบรมราชสมภพ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วันพระบรมราชสมภพ

          วันพระบรมราชสมภพ (วัน-พฺระ-บอ-รม-มะ-ราด-ชะ-สม-พบ)  แปลว่า วันเกิดของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว คือ วันที่ ๕ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๗๐. คำว่า สมภพ เป็นคำที่มาจากคำภาษาบาลีว่า สมฺภว แปลว่า การเกิดขึ้น การมีขึ้น. คำว่า พระบรมราชสมภพ หมายถึง การเกิดของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

          ถ้าต้องการใช้เป็นคำกริยาว่า เกิด ใช้ว่า ทรงพระราชสมภพ หรือ เสด็จพระราชสมภพ. เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชสมภพ ณ รัฐแมสซาชูเซตต์ ประเทศสหรัฐอเมริกา.

          กริยาราชาศัพท์ที่แปลว่า เกิด สำหรับสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถก็ใช้ว่า เสด็จพระราชสมภพ หรือ ทรงพระราชสมภพ เช่นเดียวกัน.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

โศกนาฏกรรม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

โศกนาฏกรรม

          โศกนาฏกรรม (โสก-กะ-นาด-ตะ-กำ)  ประกอบด้วยคำว่า โศก  กับคำว่า นาฏกรรม.  โศก แปลว่า ความทุกข์ ความเศร้า ความเดือดร้อน. นาฏกรรม หมายถึง การละคร การฟ้อนรำ. โศกนาฏกรรม ใช้หมายถึง วรรณกรรม หรือ ละคร ที่จบลงด้วยความเศร้าโศก ความไม่สมหวังของตัวเอก หรือจบลงด้วยความตายหรือการพลัดพรากของตัวเอก เช่น เรื่อง พระลอ สาวเครือฟ้า โรมิโอ-จูเลียต เป็นต้น.

          ปัจจุบัน คำว่า โศกนาฏกรรม มักใช้เปรียบเทียบ เรื่องราว หรือเหตุการณ์สลดใจ อุบัติเหตุซึ่งทำให้มีคนเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก เช่น เกิดโศกนาฏกรรมเมื่อเครื่องบินที่มีผู้โดยสารเกือบ ๒๐๐ คนตก ทำให้ผู้โดยสารกัปตันและลูกเรือเสียชีวิตทั้งหมด. ไฟไหม้ห้างสรรพสินค้ามีคนตายหลายคนเป็นโศกนาฏกรรมครั้งหนึ่ง.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ลีลาวดี-ลั่นทม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ลีลาวดี-ลั่นทม

          ลีลาวดี หรือ ลั่นทม เป็นชื่อต้นไม้ขนาดกลาง ดอกมีห้ากลีบ มีกลิ่นหอม และมีหลายสี. สาวชาวฮาวายนิยมนำดอกลั่นทมมาประดับผม และทำมาลัยคล้องคอ.

          ลั่นทมเป็นไม้ที่มียางมาก และบางคนอาจแพ้ยางลั่นทม ถูกยางแล้วทำให้เกิดเป็นแผล.

          คนโบราณนิยมปลูกลั่นทมตามวัด ไม่นิยมปลูกในบ้านเพราะชื่อลั่นทมนั้น พ้องเสียงกับ คำว่า ระทม ซึ่งมีความหมายว่า เจ็บช้ำระกำใจ จึงเป็นเรื่องถือว่าชื่อนั้นมีความหมายไม่ดี ไม่เป็นมงคล. ลั่นทมจึงเป็นไม้ที่ห้ามปลูกในบ้าน ถือว่าใครปลูกลั่นทมก็จะต้องเจ็บช้ำระกำใจไปด้วย ซึ่งเป็นการถือที่ไม่มีเหตุผล.

          สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารีจึงทรงพระกรุณาเปลี่ยนชื่อให้ใหม่ว่า ลีลาวดี เพื่อแก้เคล็ดให้เป็นชื่อที่มีความหมายว่า มีการเยื้องกรายที่งดงาม.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน