วัยวุฒิ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วัยวุฒิ

          วัยวุฒิ (ไว-ยะ-วุด)  ประกอบด้วยคำว่า วย ซึ่งหมายถึง ช่วงหนึ่ง ๆ ของอายุ กับคำว่า วุฑฺฒิ ซึ่ง ภาษาไทยใช้ว่า วุฒิ หมายถึง ความเจริญ ภูมิรู้ ความงอกงาม. วัยวุฒิ แปลว่า ความเป็นผู้ใหญ่ด้วยอายุ หมายถึง ผู้ที่มีอายุถึงวัยเป็นผู้ใหญ่แล้ว.

          เชื่อกันว่าผู้ที่มีวัยวุฒิมากกว่าหรือมีอายุมากกว่า มักมีประสบการณ์มากกว่า เพราะได้รู้ได้เห็นสิ่งต่าง ๆ มามากกว่า ผู้ที่มีประสบการณ์มากกว่า จึงมักได้รับความไว้วางใจและได้รับการยกย่องให้เป็นผู้นำ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

โลกทัศน์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

โลกทัศน์

          โลกทัศน์ (โลก-กะ-ทัด)  ประกอบด้วยคำว่า โลก กับคำว่า ทัศน์ แปลตามศัพท์ว่า การมองโลก การมองเห็นโลก การรู้จักโลก. ใช้หมายถึง ทัศนะ หรือ ความคิดของผู้ใดผู้หนึ่งเกี่ยวกับโลกและสังคมของประชากรโลก เกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆ ที่มีอยู่แล้วหรือที่อาจจะเกิดขึ้นในโลก.

          คำว่า โลกทัศน์ เป็นคำที่แปลมาจากคำภาษาอังกฤษว่า world view เช่น ภาพยนตร์เรื่องนี้ทำให้โลกทัศน์ของเขาเกี่ยวกับคนในชุมชนแออัดเปลี่ยนไป. ถ้าคุณไม่รู้จักเปิดใจรับความคิดเห็นของคนรุ่นใหม่บ้าง โลกทัศน์ของคุณก็จะแคบไปและคุณจะปรับตัวเข้ากับคนรุ่นใหม่ได้ยาก.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

โยนกลอง โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

โยนกลอง

          โยนกลอง (โยน-กฺลอง)  เป็นสำนวน หมายความว่า ปัดภาระไปให้ผู้อื่น ปัดความรับผิดชอบไปให้ผู้อื่น เช่น เรื่องความผิดของพระภิกษุนั้นเป็นเรื่องใหญ่ เพราะเกี่ยวกับศรัทธาความเชื่อถือของประชาชน ถ้าไม่จัดการให้เด็ดขาด ตรงไปตรงมา คนนั้นก็ไม่จัดการ คนนี้ก็ไม่ตัดสิน มัวแต่โยนกลองกันไปโยนกลองกันมา จะทำให้ผู้คนเบื่อหน่าย จะเกิดผลเสียแก่พระศาสนา.

          สำนวน โยนกลอง นั้น สันนิษฐานว่ามีที่มาจากการตีกลองร้องฎีกา. เมื่อมีราษฎรมาตีกลองร้องทุกข์ เรื่องที่ร้องทุกข์เป็นเรื่องของกระทรวงใด เจ้ากระทรวงนั้นก็ต้องรับผิดชอบในการไต่สวนและพิจารณาบำบัดทุกข์บำรุงสุขให้ราษฎร. เมื่อต่างฝ่ายต่างไม่ยอมรับเรื่อง โยนให้เป็นภาระหน้าที่ของผู้อื่น จึงเกิดเป็นสำนวนว่า โยนกลอง.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ยศช้างขุนนางพระ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ยศช้างขุนนางพระ

          ยศช้างขุนนางพระ เป็นสำนวน หมายความถึง เกียรติยศชื่อเสียงซึ่งผู้รับมิได้รู้สึกว่าเป็นประโยชน์แก่ตน. ในประเทศไทยช้างเป็นสัตว์ที่ได้รับการดูแลและยกย่องมากกว่าสัตว์อื่น ๆ เพราะเป็นสัตว์สำคัญที่เคยใช้เป็นพาหนะในการทำศึกสงครามในสมัยโบราณ จึงได้รับการยกย่องแต่งตั้งให้มีบรรดาศักดิ์ เป็น พระ พระยา เช่น เจ้าพระยาไชยานุภาพ พระเศวตอดุลยเดชพาหน.

          ส่วนพระภิกษุ แม้จะถือว่าเป็นผู้สืบทอดศาสนา เป็นผู้ปฏิบัติธรรมเพื่อความหลุดพ้นจากกิเลสแต่ก็มักทำคุณให้แก่ประเทศ จึงมีการถวายบรรดาศักดิ์แด่พระภิกษุราวกับเป็นขุนนาง. แต่ยศของช้างก็ไม่ได้ทำให้ช้างเปลี่ยนไปอย่างไร หรือพระภิกษุผู้มั่นอยู่ในพระธรรมของพระพุทธเจ้า แม้จะยกย่องอย่างไรก็มิได้หวั่นไหว ยังคงยึดมั่นในพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัดอยู่นั่นเอง.

          ยศช้างขุนนางพระ จึงถือว่าเป็นยศที่ไม่ได้ทำให้ผู้รับมีอำนาจเหมือนยศของทหารหรือของขุนนาง.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วันอนุรักษ์มรดกไทย โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วันอนุรักษ์มรดกไทย

          คณะรัฐมนตรี ซึ่งมีพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ เป็นนายกรัฐมนตรี ได้มีมติให้วันที่ ๒ เมษายน ซึ่งเป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เป็น วันอนุรักษ์มรดกไทย  เนื่องจากพระองค์ทรงแสดงให้เป็นที่ประจักษ์ว่า ทรงสนพระราชหฤทัยในศิลปะ วัฒนธรรม วรรณกรรม และดนตรีไทย ทั้งยังได้ทรงศึกษาประวัติศาสตร์และโบราณคดีทั้งของไทยและของประเทศเพื่อนบ้านจนเชี่ยวชาญ.

          วันที่ ๒ เมษายน จึงสมควรที่จะกำหนดให้เป็นวันสำคัญที่ประชาชนจะได้สนใจศึกษาสมบัติทางวัฒนธรรมของชาติซึ่งบรรพบุรุษได้สร้างไว้ให้นั้น และได้อนุรักษ์สืบทอดต่อไปให้ลูกหลานในอนาคต.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน