ไม้ประดับ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ไม้ประดับ

          ไม้ประดับ (ไม้-ประ-ดับ)  หมายถึง พรรณไม้ที่ปลูกเพื่อตกแต่งสถานที่ให้งดงาม เป็นที่ชื่นตาชื่นใจของผู้พบเห็น. พรรณไม้ที่ปลูกเป็นไม้ประดับมีหลายชนิด ทั้งไม้ใบ เช่น ว่านต่าง ๆ เฟิร์น ไม้ดอก เช่น เข็ม หงอนไก่ พวงชมพู เล็บมือนาง เป็นต้น.

          นอกจากความหมายดังกล่าวแล้ว ปัจจุบันยังนิยมใช้ คำว่า ไม้ประดับ หมายถึง คนที่ไม่สำคัญ สิ่งที่ใช้ประโยชน์โดยตรงไม่ได้ สิ่งที่มีไว้ดูเล่น สิ่งที่มีไว้ประดับเฉย  ๆ เช่น ฉันไม่ใช่คนสำคัญอะไร ไปงานนี้ก็เป็นได้แค่ไม้ประดับเท่านั้น. ตำแหน่งที่ปรึกษาของบริษัทไม่ได้ตั้งขึ้นไว้เป็นไม้ประดับบริษัทหรอกนะ คุณต้องทำหน้าที่ที่ปรึกษาให้เป็นประโยชน์แก่บริษัทด้วย.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วันเยาวชนแห่งชาติ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วันเยาวชนแห่งชาติ

          เยาวชน (เยา-วะ-ชน)  แปลว่า ชนผู้มีอายุน้อย ถือว่าเป็นผู้ที่ควรได้รับการอบรมสั่งสอน และส่งเสริมให้ได้รับความรู้. องค์การสหประชาชาติกำหนดให้ พ.ศ. ๒๕๒๘ เป็นปีเยาวชน รัฐบาลไทยจึงได้กำหนดให้วันที่ ๒๐ กันยายน เป็น วันเยาวชนแห่งชาติ  เนื่องจากวันที่ ๒๐ กันยายน เป็นวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล. ทั้งสองพระองค์เสด็จขึ้นครองราชสมบัติขณะที่ยังทรงพระเยาว์ และได้ทรงปกครองประเทศด้วยพระมหากรุณาธิคุณยิ่งใหญ่. เยาวชนไทยจึงควรรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของทั้งสองพระองค์ และปฏิบัติตนเป็นคนดีตามรอยพระยุคลบาท.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ราชสกุล โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ราชสกุล

          คำว่า ราชสกุล (ราด-ชะ-สะ-กุน) ประกอบด้วยคำว่า ราช กับ สกุล. ราช หมายถึง พระเจ้าแผ่นดิน สกุล หมายถึง วงศ์. ตามพระราชบัญญัตินามสกุลของไทยนั้น ผู้ที่สืบเชื้อสายทางบิดามาจากบรรพบุรุษคนเดียวกันให้ ใช้นามสกุลเดียวกัน. เจ้านายที่สืบเชื้อสายจากพระราชบิดาพระองค์เดียวกัน ก็ทรงใช้ราชสกุลเดียวกัน.

          เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๖๔ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงตราพระราชบัญญัตินามสกุลขึ้น ทำให้คนไทยทุกคนมีนามสกุลใช้ และทำให้ทราบว่าใครเป็นพี่น้องหรือสืบเชื้อสายมาจากผู้ใด. สำหรับพระราชวงศ์นั้น ผู้ใดสืบเชื้อสายมาจากพระราชโอรสพระองค์ใดของพระมหากษัตริย์ ก็โปรดให้ใช้พระนามของพระราชโอรสพระองค์นั้นเป็นชื่อ ราชสกุล เช่น ผู้ที่สืบเชื้อสายมาจากพระองค์เจ้าชายดารากร พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เป็นราชสกุล ดารากร. ผู้ที่สืบเชื้อสายมาจากพระองค์เจ้าชายกล้วยไม้ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เป็นราชสกุล กล้วยไม้. ผู้ที่สืบเชื้อสายมาจากพระองค์เจ้าชายศิริวงศ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นราชสกุล ศิริวงศ์ เป็นต้น.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ยุทธศาสตร์-ยุทธวิธี โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ยุทธศาสตร์-ยุทธวิธี

          ยุทธศาสตร์ (ยุด-ทะ-สาด)  เป็นคำบัญญัติให้ตรงกับคำว่า strategy ในภาษาอังกฤษ หมายถึง การวางแผนในการรบ. เป็นการกำหนดแผนการให้เหมาะกับการต่อสู้กับข้าศึกทั้งในทางรุกและในทางตั้งรับ โดยใช้กำลัง ทั้งทางการเมือง เศรษฐกิจ จิตวิทยา และกำลังรบทางทหาร เพื่อให้ได้ชัยชนะได้เปรียบข้าศึกและให้มีการสูญเสียน้อยที่สุด. ยุทธศาสตร์เป็นวิชาที่เป็นทั้งศาสตร์และศิลปะ ซึ่งประกอบด้วยการกำหนดนโยบายชาติ วัตถุประสงค์แห่งชาติ รวมทั้งเป้าหมาย แผนการการดำเนินงาน กำลังสนับสนุน กลวิธี และต้องพิจารณาถึงอุปสรรค พร้อมทั้งเตรียมทางแก้ไขเพื่อให้การต่อสู้ได้รับชัยชนะในที่สุด.

          คำว่า ยุทธศาสตร์ เดิมเป็นคำที่ใช้เฉพาะในการทหาร แต่ปัจจุบันได้นำไปใช้ในการวางแผนทางเศรษฐกิจ การเมือง และธุรกิจการค้าด้วย.

          ยุทธวิธี (ยุด-ทะ-วิ-ที)  เป็นคำที่บัญญัติให้ตรงกับคำว่า tactics ในภาษาอังกฤษ หมายถึง วิธีที่จะใช้ในการต่อสู้กับศัตรูที่อยู่ตรงหน้า เป็นการปฏิบัติการรบจริง. ในการต่อสู้กับศัตรูเราจำเป็นต้องมีทั้งอาวุธที่มีศักยภาพ มีทักษะในการต่อสู้ รู้กำลังและความสามารถของข้าศึก และมียุทธวิธีในการดำเนินการรบเพื่อให้ได้ชัยชนะด้วย. ยุทธวิธีเป็นวิธีที่จะใช้ในการรบขณะปะทะกับข้าศึกโดยผู้ที่เข้ารบต้องใช้ทั้งกำลังและความสามารถในการรุกรบและตั้งรับข้าศึกด้วยกำลังสติปัญญา ความรู้ และประสบการณ์ทั้งหมดที่มีอยู่ รวมทั้งกลอุบายและความรู้ทางจิตวิทยา เพื่อให้ฝ่ายตนมีขวัญและกำลังใจรบจนได้ชัยชนะในที่สุด.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วินัย โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วินัย

          คำว่า วินัย มาจากคำภาษาบาลีว่า วินย (วิ-นะ-ยะ) ในทางพระพุทธศาสนา หมายถึง คำสั่งสอนหมวดใหญ่หมวดหนึ่ง ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงบัญญัติให้พระภิกษุสงฆ์ถือปฏิบัติ.

          ในภาษาไทยใช้หมายถึง ระเบียบสำหรับกำกับความประพฤติให้เป็นแบบแผนอันหนึ่งอันเดียวกันของคนในสังคม อันจะทำให้สังคมดำเนินไปด้วยความเรียบร้อยและสงบสุข.

          ผู้ที่มีวินัยจะปฏิบัติตามระเบียบของสังคม เช่น รู้จักเข้าแถวเมื่อรับบริการต่าง ๆ ปฏิบัติตามกฎจราจร เช่น ข้ามถนนตรงทางข้ามหรือข้ามสะพานลอย ไม่แซงรถในที่คับขัน ไม่จอดรถในที่ห้ามจอด. นอกจากนี้ คนแต่ละกลุ่มอาจมีวินัยเฉพาะของตน เช่น ทหารปฏิบัติตามวินัยทหาร ส.ส. ปฏิบัติตามวินัยของ ส.ส. ถ้าทุกคนมีวินัย สังคมก็จะเป็นสังคมที่สงบสุข.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วันพระบรมราชสมภพ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วันพระบรมราชสมภพ

          วันพระบรมราชสมภพ (วัน-พฺระ-บอ-รม-มะ-ราด-ชะ-สม-พบ)  แปลว่า วันเกิดของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว คือ วันที่ ๕ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๗๐. คำว่า สมภพ เป็นคำที่มาจากคำภาษาบาลีว่า สมฺภว แปลว่า การเกิดขึ้น การมีขึ้น. คำว่า พระบรมราชสมภพ หมายถึง การเกิดของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

          ถ้าต้องการใช้เป็นคำกริยาว่า เกิด ใช้ว่า ทรงพระราชสมภพ หรือ เสด็จพระราชสมภพ. เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชสมภพ ณ รัฐแมสซาชูเซตต์ ประเทศสหรัฐอเมริกา.

          กริยาราชาศัพท์ที่แปลว่า เกิด สำหรับสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถก็ใช้ว่า เสด็จพระราชสมภพ หรือ ทรงพระราชสมภพ เช่นเดียวกัน.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน