ลงหิน โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ลงหิน

          ลงหิน คือ เครื่องใช้ที่ทำด้วยทองเหลือง ซึ่งเป็นโลหะผสมทองแดงกับดีบุก หล่อเป็นแผ่นกลม ๆ แล้วตีขึ้นรูปเป็นภาชนะ เช่น ขัน.

          ช่างที่ทำเครื่องลงหิน เรียกกันว่า ช่างบุ.

          เครื่องลงหินมักทำเป็นขันขนาดต่าง ๆ เรียกว่า ขันลงหิน. การทำขันลงหิน เป็นงานอย่างหนึ่งในงานหลายอย่างของ ช่างบุ. คำว่า บุ แปลว่า ตี. ช่างบุจะใช้ค้อนรูปและขนาดต่าง ๆ ตีแผ่นทองเหลืองให้ได้รูปตามที่ต้องการ แล้วขัดผิวด้วยหินให้เรียบเป็นมัน. ด้วยวิธีการที่ใช้หินขัดให้ขันมันเป็นเงาวาวนี่เองที่ทำให้เรียกเครื่องทองเหลืองแบบนี้ว่า เครื่องลงหิน.

           เครื่องทองเหลืองปัจจุบันทั่วไปมักใช้วิธีหล่อ จึงไม่เรียกว่า เครื่องลงหิน.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

พระราชกุศลอาสาฬหบูชา โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

พระราชกุศลอาสาฬหบูชา

          พระราชกุศลอาสาฬหบูชา คือ การทำบุญของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในวันอาสาฬหบูชา (อา-สาน-หะ-บู-ชา). ในเวลาเย็น ๑๖.๓๐ น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินเข้าสู่พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงจุดเทียนพรรษาบูชาพระรัตนตรัย ถวายพุ่มธูปเทียนบูชาพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร พระสัมพุทธพรรณี พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกย์ พระพุทธเลิศหล้านภาไลย แล้วทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการ ทรงประเคนพุ่มธูปเทียนถวายสมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระราชาคณะ พระราชาคณะ พระฐานานุกรมเปรียญ พระภิกษุนาคหลวง แล้วเสร็จพิธี.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เปิดตัว โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เปิดตัว


          เปิดตัว เป็นสำนวนในภาษาพูด มีความหมายว่า แนะนำให้รู้จักเป็นครั้งแรก ใช้สำหรับการแนะนำงานด้านการบันเทิง เช่น เปิดตัวนักร้อง เปิดตัวดาราใหม่ เปิดตัวละครเรื่องใหม่.  คำว่า เปิดตัว อาจใช้กับการแนะนำสินค้าใหม่ เช่น เปิดตัวรถยนต์รุ่นใหม่ เปิดตัวสินค้าชนิดใหม่ เปิดตัวหนังสือเล่มใหม่.

          คำว่า เปิดตัว เป็นคำประสม. เปิด หมายความว่า เอาสิ่งที่ปกคลุมหรือปิดอยู่ออก เผยให้เห็นสิ่งที่ปกปิดไว้ คำว่า ตัว เป็นลักษณนามของคำว่า ตัวละคร ตัวอักษร ตัวยา เป็นต้น. ในปัจจุบัน มีการใช้คำว่า ตัว เป็นลักษณนามของชนิดของสินค้าต่าง ๆ จึงใช้คำว่า เปิดตัว กับการแนะนำสินค้าต่าง ๆ ด้วย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ฟันธง โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ฟันธง

          ฟันธง เป็นสำนวน หมายความว่า ตัดสิน พูดอย่างเด็ดขาด เช่น ทำไมคุณไม่ฟันธงลงไปเลยว่าคุณต้องการบริหารงานเองไม่ต้องการให้ใครเข้ามาเกี่ยวข้อง. ตำรวจสอบสวนการตายของนายอำเภอตั้งสองอาทิตย์แล้วแต่ก็ยังไม่อาจฟันธงได้ว่าเป็นอุบัติเหตุหรือเป็นฆาตกรรม. รัฐมนตรีเศรษฐกิจฟันธงมาแล้วว่าจะรักษาระดับภาษีให้คงที่ไม่มีการขึ้นภาษีแน่นอน.

          คำว่า ฟันธง เป็นสำนวนที่มาจากการแข่งขันกรีฑา หรือ กีฬา เช่น แข่งรถ แข่งม้า ซึ่งกรรมการผู้ตัดสินจะใช้ธงเป็นสัญญาณฟาดลงมาเมื่อผู้ชนะเข้าเส้นชัย อาการที่ฟาดธงนั้นเหมือนกับ ฟันด้วยธง จึงใช้คำว่า ฟันธง หมายความว่า ตัดสิน ตัดสินเด็ดขาด.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เผยแผ่-เผยแพร่ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เผยแผ่-เผยแพร่


          คำว่า เผยแพร่ กับ เผยแผ่ เป็นคำที่มีเสียงใกล้กัน ความหมายก็ใกล้เคียงกัน. เผยแผ่ เป็นคำเก่า หมายถึง ขยายออกไป หรือ ทำให้ขยายออกไป เช่น พระเจ้าอโศกมหาราชทรงส่งสมณทูตไปเผยแผ่พระพุทธศาสนา  หมายความว่า ทรงขยายลัทธิ ความเชื่อ ออกไปด้วยการยกเอาลักษณะของสิ่งนั้นมาเผยให้เห็นตามที่เป็นจริง.

          ส่วน เผยแพร่ ก็มีความหมายว่า ทำให้ขยายออกไป ทำให้แพร่หลายด้วยการกระจายข่าวสารไปสู่ผู้รับให้มากที่สุด ใช้ได้กว้างกว่า เผยแผ่ เช่น
เผยแพร่ข่าว เผยแพร่ความรู้ เผยแพร่ชื่อเสียงของประเทศให้เป็นที่รู้จักในประชาคมโลก เผยแพร่สินค้าไปสู่มวลชน.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน