พระราชพิธีรัชมงคล พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

พระราชพิธีรัชมงคล พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก

        ได้มีผู้สอบถามมาว่า พระราชพิธีรัชมงคล และ พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก ต่างกันอย่างไร คำทั้งสองนี้ในหนังสือราชาศัพท์ซึ่งจัดทำโดยสำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี สำนักนายกรัฐมนตรี ได้ให้คำอธิบายไว้ จึงขออนุญาตนำออกเผยแพร่ ดังนี้

        พระราชพิธีรัชมงคล พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลและเฉลิมพระเกียรติพระมหากษัตริย์ ซึ่งทรงดำรงสิริราชสมบัติได้ยั่งยืนยาวนานเท่ารัชพรรษาสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ แห่งกรุงศรีอยุธยา ซึ่งเสด็จดำรงราชย์ยาวนานกว่าพระมหากษัตริย์พระองค์อื่น ๆ ที่ปรากฏในพระราชพงศาวดาร ทำครั้งแรกในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อพุทธศักราช ๒๔๕๑

        พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก พระราชพิธีเฉลิมพระเกียรติพระมหากษัตริย์ซึ่งทรงครองราชย์ยั่งยืนยาวนานกว่าพระมหากษัตริย์พระองค์ใดในพระราชพงศาวดาร ประกอบพระราชพิธีครั้งแรกในรัชกาลที่ ๕ และครั้งที่ ๒ เมื่อวันที่ ๒ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๓๑ เมื่อพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชเสด็จดำรงสิริราชสมบัติ ๔๒ ปี ๒๓ วัน ยั่งยืนนานกว่าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕

ที่มา : จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓๙ สิงหาคม ๒๕๓๗

เปิดไฟเขียว โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เปิดไฟเขียว


          สัญญาณไฟจราจรเป็นสัญญาณที่ใช้ในการจราจรเพื่อความปลอดภัยของผู้ใช้ถนน. ไฟเขียว เป็นสัญญาณให้รถแล่นผ่านไปได้ ไฟเหลือง เป็นสัญญาณให้ผู้ขับขี่เตรียมหยุดรถ และไฟแดง เป็นสัญญาณให้รถหยุด. ผู้ขับขี่ยวดยานปฏิบัติตามสัญญาณไฟและตามกฎจราจรอย่างเคร่งครัดเพื่อความปลอดภัยบนท้องถนน. เมื่อเปิดไฟเขียวรถจะแล่นผ่านไปได้ตลอด.

          คำว่า เปิดไฟเขียว จึงนำมาใช้เป็นสำนวนภาษาปาก ในหมายความว่า เปิดให้ดำเนินการ อนุญาต หรืออนุมัติให้ดำเนินการได้ เช่น คณะรัฐมนตรีเปิดไฟเขียวให้ขึ้นค่าทางด่วนได้. ผู้จัดการเปิดไฟเขียวให้พนักงานหยุดงานฉลองวันสงกรานต์ได้ ๓ วัน.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

พระบรมวงศานุวงศ์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

พระบรมวงศานุวงศ์

          พระบรมวงศานุวงศ์ (พฺระ-บอ-รม-มะ-วง-สา-นุ-วง)  ประกอบด้วยคำว่า พระ + บรมวงศ์ + อนุวงศ์. คำว่า บรมวงศ์ แปลว่า วงศ์ประเสริฐ ใช้หมายถึง วงศ์ใหญ่ อนุวงศ์ แปลว่า วงศ์น้อย. พระบรมวงศานุวงศ์ จึงหมายรวมพระประยูรญาติใหญ่น้อยทั้งหมดทุกราชสกุลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

          ราชสกุลที่มีอยู่ในปัจจุบัน บางสายสืบมาจากพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก บางสายสืบมาจากพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย บางสายสืบมาจากพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่ทุกสายก็สืบมาจากสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก จึงเป็นพระราชวงศ์เดียวกัน คือ พระบรมราชวงศ์จักรี สมาชิกในพระบรมราชจักรีวงศ์เป็นพระบรมวงศานุวงศ์.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เปิดท้ายขายของ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เปิดท้ายขายของ


          เปิดท้ายขายของ เปิดท้ายขายของ เป็น ถ้อยคำที่เกิดขึ้นใหม่ เมื่อเกิดวิกฤตทางเศรษฐกิจ สถาบันการเงินและบริษัทหลายแห่งปิดกิจการลง. หลายคนต้องถูกออกจากงาน. คนที่ได้เคยซื้อข้าวของไว้เกินจำเป็นในขณะที่เศรษฐกิจเฟื่องฟูได้นำของใช้ที่เกินจำเป็นเหล่านั้นมาขายด้วยราคาที่ย่อมเยา. การขายของเหล่านี้ใช้วิธีขนของใส่ท้ายรถแล้วมาเปิดขาย ณ ที่ชุมชน หรือลานว่างซึ่งมีผู้คนผ่านไปมาในช่วงวันหยุดสุดสัปดาห์บ้าง วันหยุดตามเทศกาลบ้าง ทำให้มีรายได้พอจุนเจือครอบครัว จึงเรียกว่า เปิดท้ายขายของ บางแห่งเรียกการขายของอย่างนี้ว่า ตลาดนัดคนเคยรวย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน