ฟังหูไว้หู โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ฟังหูไว้หู


          ฟังหูไว้หู เป็นสำนวน แปลว่า ฟังหูหนึ่งจงเก็บไว้หูหนึ่ง หมายความว่า ฟังเรื่องอะไรมา รู้เรื่องอะไรมา อย่าเชื่อหรือเห็นคล้อยตามไปทั้งหมด ต้องรู้จักพิจารณาไตร่ตรองว่า เรื่องที่ฟังมานั้น ถูกต้อง สมเหตุผลหรือไม่ สมควรเชื่อหรือไม่ สมควรปฏิบัติตามหรือไม่.

          การพิจารณาไตร่ตรองด้วยเหตุผลที่เป็นธรรม ปราศจากอคติ ปราศจากความโลภ ความหลง และใช้สามัญสำนึก จะทำให้สามารถพิจารณาได้ว่า เรื่องที่ฟังมานั้น เป็นสิ่งที่ควรเชื่อหรือไม่ ควรทำตามและเห็นด้วยหรือไม่ เรื่องนั้นมีเบื้องหน้าเบื้องหลังหรือไม่. สำนวน ฟังหูไว้หู เป็นสำนวนที่สอนให้เรามีสติ รู้จักคิดไม่หลงเชื่อใครง่าย ๆ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

พระบรมมหาราชวัง โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

พระบรมมหาราชวัง

          คำว่า พระบรมมหาราชวัง (พฺระ-บอ-รม-มะ-หา-ราด-ชะ-วัง)  พระราชวัง และวัง เป็นคำเรียกที่อยู่ของพระราชวงศ์ ตั้งแต่พระเจ้าแผ่นดิน ลงมาถึงพระบรมวงศานุวงศ์. พระบรมมหาราชวัง ซึ่งคนทั่วไปเรียกว่า วังหลวง เป็นวังที่สำคัญที่สุดอยู่ที่กรุงเทพมหานคร. เป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์ ตั้งแต่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช มาจนถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล. ในปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไม่ได้ประทับในพระบรมมหาราชวัง แต่ทรงใช้พระบรมมหาราชวังเป็นที่ทรงประกอบพระราชพิธีต่าง ๆ เช่น พระราชพิธีฉัตรมงคล พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา. เป็นที่ทรงรับอักษรสาส์นตราตั้งและพระราชสาส์นตราตั้งเอกอัครราชทูตประเทศต่าง ๆ ด้วย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เผื่อเหนียว โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เผื่อเหนียว


          เผื่อเหนียว เป็นสำนวน หมายความว่า ทำหรือเตรียมไว้มากกว่าที่ต้องการ เผื่อว่าที่ทำไว้หรือเตรียมไว้จะไม่พอกับความต้องการ เช่น คนมีเพียง ๑๐ คนเย็บกระทง ๑๐ ใบก็พอ แต่ฉันทำเผื่อเหนียวมาอีก ๒ ใบ. เราไปค้างกันคืนเดียวฉันเตรียมเสื้อไปเปลี่ยนชุดหนึ่งแต่ก็มีเผื่อเหนียวมาอีกชุดหนึ่ง.

          คำว่า เผื่อเหนียว มาจากการที่คนแต่ก่อนเชื่อคาถาอาคม และเชื่อว่ามีการเสกเป่าทำให้หนังเหนียว ใครจะทำร้ายด้วยคมอาวุธก็ไม่อาจทำได้ เพราะหนังเหนียว ฟันแทงไม่เข้า. คนที่ตีฟันกับผู้อื่นจนผู้นั้นล้มสลบไปแล้ว ก็ยังเกรงว่าจะรอดตายไปได้ จึงตีเพิ่มเผื่อว่าผู้นั้นเหนียวก็คงจะช้ำในตาย. จึงเกิดเป็นสำนวนว่า ตีเผื่อเหนียว  และปัจจุบันใช้ว่า เผื่อเหนียว.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

พระราชกุศลอาสาฬหบูชา โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

พระราชกุศลอาสาฬหบูชา

          พระราชกุศลอาสาฬหบูชา คือ การทำบุญของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในวันอาสาฬหบูชา (อา-สาน-หะ-บู-ชา). ในเวลาเย็น ๑๖.๓๐ น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินเข้าสู่พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงจุดเทียนพรรษาบูชาพระรัตนตรัย ถวายพุ่มธูปเทียนบูชาพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร พระสัมพุทธพรรณี พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกย์ พระพุทธเลิศหล้านภาไลย แล้วทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการ ทรงประเคนพุ่มธูปเทียนถวายสมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระราชาคณะ พระราชาคณะ พระฐานานุกรมเปรียญ พระภิกษุนาคหลวง แล้วเสร็จพิธี.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เปิดตัว โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เปิดตัว


          เปิดตัว เป็นสำนวนในภาษาพูด มีความหมายว่า แนะนำให้รู้จักเป็นครั้งแรก ใช้สำหรับการแนะนำงานด้านการบันเทิง เช่น เปิดตัวนักร้อง เปิดตัวดาราใหม่ เปิดตัวละครเรื่องใหม่.  คำว่า เปิดตัว อาจใช้กับการแนะนำสินค้าใหม่ เช่น เปิดตัวรถยนต์รุ่นใหม่ เปิดตัวสินค้าชนิดใหม่ เปิดตัวหนังสือเล่มใหม่.

          คำว่า เปิดตัว เป็นคำประสม. เปิด หมายความว่า เอาสิ่งที่ปกคลุมหรือปิดอยู่ออก เผยให้เห็นสิ่งที่ปกปิดไว้ คำว่า ตัว เป็นลักษณนามของคำว่า ตัวละคร ตัวอักษร ตัวยา เป็นต้น. ในปัจจุบัน มีการใช้คำว่า ตัว เป็นลักษณนามของชนิดของสินค้าต่าง ๆ จึงใช้คำว่า เปิดตัว กับการแนะนำสินค้าต่าง ๆ ด้วย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ฟันธง โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ฟันธง

          ฟันธง เป็นสำนวน หมายความว่า ตัดสิน พูดอย่างเด็ดขาด เช่น ทำไมคุณไม่ฟันธงลงไปเลยว่าคุณต้องการบริหารงานเองไม่ต้องการให้ใครเข้ามาเกี่ยวข้อง. ตำรวจสอบสวนการตายของนายอำเภอตั้งสองอาทิตย์แล้วแต่ก็ยังไม่อาจฟันธงได้ว่าเป็นอุบัติเหตุหรือเป็นฆาตกรรม. รัฐมนตรีเศรษฐกิจฟันธงมาแล้วว่าจะรักษาระดับภาษีให้คงที่ไม่มีการขึ้นภาษีแน่นอน.

          คำว่า ฟันธง เป็นสำนวนที่มาจากการแข่งขันกรีฑา หรือ กีฬา เช่น แข่งรถ แข่งม้า ซึ่งกรรมการผู้ตัดสินจะใช้ธงเป็นสัญญาณฟาดลงมาเมื่อผู้ชนะเข้าเส้นชัย อาการที่ฟาดธงนั้นเหมือนกับ ฟันด้วยธง จึงใช้คำว่า ฟันธง หมายความว่า ตัดสิน ตัดสินเด็ดขาด.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน