พระในบ้าน โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

พระในบ้าน

          คำว่า พระ เป็นคำเรียกพระพุทธรูปซึ่งเป็นรูปแทนพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำเรียก พระภิกษุ ผู้เป็นสาวกสืบทอดพระพุทธศาสนา. ชาวพุทธยกย่องพระภิกษุว่าเป็นผู้ประเสริฐ และเป็นเนื้อนาบุญซึ่งช่วยให้การทำบุญสัมฤทธิ์ผล.

          นอกจากนี้ คำว่า พระ ยังนำมาใช้เปรียบเทียบ บิดามารดา ซึ่งเป็นผู้มีพระคุณอย่างยิ่งแก่บุตร ได้เลี้ยงดูบุตรจนเติบโตว่าเป็น พระในบ้าน.  บิดามารดาเป็นผู้ควรแก่การเคารพกราบไหว้เช่นเดียวกับพระภิกษุ. บุตรที่ดีจึงกตัญญู เคารพ เชื่อฟัง และทำให้ท่านมีความสุข. แม้พ่อแม่บางคนจะสนิทสนมกับลูกให้ความเป็นกันเองแก่ลูก ลูกก็ควรคงความเคารพนอบน้อมไม่ตีตนเสมอ ไม่แสดงกิริยาวาจาล่วงเกินท่าน.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ไปลามาไหว้ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ไปลามาไหว้


          คนไทยเป็นคนที่มีอุปนิสัยอ่อนน้อม มีสัมมาคารวะ. การไหว้เป็นการแสดงความมีสัมมาคารวะอย่างหนึ่ง และเป็นธรรมเนียมการทักทายและแสดงความเคารพ. เมื่อจะไปโรงเรียนและเมื่อกลับจากโรงเรียนมาถึงบ้านลูกจะไหว้พ่อแม่ ถ้ามีผู้ปกครองก็ไหว้ผู้ปกครอง. เมื่อไปถึงโรงเรียนและเมื่อกลับจากโรงเรียนเด็กจะไหว้ครู. การไหว้ทำให้ผู้ใหญ่รักและเอ็นดู คนที่พบเห็นก็ชื่นชม. ในภาษาไทยมีคำกล่าวถึงผู้ที่มีสัมมาคารวะและได้รับการอบรมมรรยาทให้รู้จักไหว้ว่า รู้จัก “ไปลามาไหว้” หมายความว่า เมื่อมาถึงก็ ไหว้ เมื่อจะไปก็ลา.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

พระราชกฤษฎีกา พระราชกำหนด และพระราชบัญญัติ

พระราชกฤษฎีกา พระราชกำหนด และพระราชบัญญัติ

        พระราชกฤษฎีกา พระราชกำหนด และพระราชบัญญัติแตกต่างกันอย่างไร  คำทั้งสามนี้คณะกรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทยได้อธิบายไว้ดังนี้

        พระราชกฤษฎีกา (กฎ) น. บทบัญญัติแห่งกฎหมายที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ หรือพระราชกำหนด เพื่อใช้ในการบริหารราชการแผ่นดิน

        พระราชกำหนด (กฎ) น. บทบัญญัติแห่งกฎหมายที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจบริหาร ให้ใช้บังคับดังเช่นพระราชบัญญัติในกรณีฉุกเฉินที่มีความจำเป็นรีบด่วนอันมิอาจหลีกเลี่ยงได้ เพื่อประโยชน์ในการรักษาความปลอดภัยของประเทศ หรือความปลอดภัยสาธารณะหรือความมั่นคงในทางเศรษฐกิจของประเทศ หรือป้องปัดภัยพิบัติสาธารณะ หรือในกรณีที่มีความจำเป็นต้องมีกฎหมายเกี่ยวด้วยการภาษีอากรหรือเงินตรา  ซึ่งจะต้องได้รับการพิจารณาโดยด่วนและลับ เพื่อรักษาประโยชน์ของแผ่นดิน.

        พระราชบัญญัติ (กฎ) น. บทบัญญัติแห่งกฎหมายที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยคำแนะนำและยินยอมของรัฐสภา.

ที่มา : จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓๓ มิถุนายน ๒๕๓๗

 

ปื้น โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ปื้น


          ปื้น หมายถึง ลักษณะที่เป็นแนวหรือเป็นแผ่นใหญ่ เช่น เขาแพ้อะไรไม่รู้ลมพิษขึ้นเป็นปื้นทีเดียว. ตัวงิ้วบางตัวจะเขียนคิ้วไว้ดำเป็นปื้น. ช่างเอาสีป้ายไว้เป็นปื้น ๆ ไม่สวยเลย. คอเสื้อดำเป็นปื้น.

          นอกจากนี้ ปื้น ยังใช้เป็นลักษณนามของเลื่อย ว่า เลื่อย ๒ ปื้น เลื่อย ๓ ปื้น. เนื่องจากรูปร่างของใบเลื่อยซึ่งเป็นแผ่นใหญ่และยาวนั้นมีลักษณะตรงตามความหมายของคำว่า ปื้น.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน