ปลอด โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ปลอด


          ปลอด (ปฺลอด)  มีหลายความหมาย. ปลอดเป็นคำกริยา หมายถึง ไม่มี ปราศจาก ไม่มีสิ่งใดอยู่ เช่น ปลอดคน  หมายความว่า ไม่มีคน. ปลอดภัย หมายความว่า ไม่มีภัย. ผักปลอดสารพิษ  หมายถึง ผักที่ปลูกโดยไม่ใช้ยาฆ่าแมลง จึงไม่มีสารซึ่งจะเป็นพิษต่อผู้บริโภคติดค้างอยู่. เขตปลอดทหาร  หมายถึง บริเวณเขตแดนระหว่าง ๒ ประเทศ ซึ่งมีกรณีพิพาทกันอยู่ และตกลงที่จะไม่ให้มีกำลังทหารหรืออาวุธอยู่ในบริเวณนั้น.

          คำว่า ปลอด ถ้าออกเสียงตัวควบไม่ชัด อาจจะสับสนกับคำว่า ปอด เช่น ในประโยคว่า พื้นที่สีเขียวเป็นปอดสำหรับคนกรุงเทพมหานคร. ปอดในที่นี้ หมายถึง ส่วนที่ทำให้อากาศบริสุทธิ์ ส่วนที่ฟอกอากาศให้สะอาด ปราศจากมลพิษ. ปอด กับ ปลอด ต่างกันทั้งเสียง การสะกด และความหมาย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ใน โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ใน


          คำว่า ใน เมื่อใช้ในคำราชาศัพท์ แปลว่า แห่ง หรือ ของ ใช้เฉพาะบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องเป็นส่วนในพระองค์กับพระราชวงศ์ชั้นสูง เช่น สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีเป็นพระบรมราชินีในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ ข้าราชบริพารในพระองค์สมเด็จพระบรมราชชนนี.  ใช้กับคณะบุคคลก็ได้ เช่น รัฐบาลในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.  ถ้าเป็นบุคคลที่ไม่ได้เกี่ยวข้องเป็นส่วนในพระองค์ ไม่ใช้คำว่า ใน เช่น พระราชอาคันตุกะของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระสหายของสมเด็จพระบรมราชชนนี พระอาจารย์ของพระเจ้าหลานเธอ.

          ใน ใช้กับสิ่งที่เกิดจากพระองค์ หรือเป็นของพระองค์ท่านด้วย เช่น พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระราชดำริในสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ทอด โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ทอด

          ทอด แปลว่า วาง วางลง เป็นคำไพเราะที่ใช้กับสิ่งที่เราถือว่าเป็นสิ่งดี สิ่งที่ควรยกย่อง เช่น ทอดผ้าบังสุกุล ทอดผ้าพระกฐิน.

          คำว่า ทอด จัดเป็นราชาศัพท์ เป็นกิริยาที่ใช้กับการวางสิ่งต่าง ๆ ถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระราชวงศ์ชั้นสูง เช่น เจ้าหน้าที่สำนักพระราชวังทอดพระเก้าอี้ถวาย.

          เมื่อจะวางเครื่องใช้และของเสวยก็ใช้คำกริยาว่า ทอด เช่น ทอดพระสุจหนี่ ทอดพระสุพรรณศรี ทอดเครื่องพระสุธารส ทอดเครื่องว่าง.

          คำว่า ทอด เป็นกิริยา แปลว่า วางสิ่งใดสิ่งหนึ่งลงอย่างนุ่มนวล.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

ถมตะทอง โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ถมตะทอง

          ถมตะทอง (ถม-ตะ-ทอง)  เป็นคำเรียกเครื่องใช้ เครื่องประดับ ที่ทำด้วยเงิน แกะลวดลายแล้วถมยาบนพื้นให้เป็นสีดำเช่นเดียวกับเครื่องถมยาดำ แต่ได้เพิ่มวิธีการใช้ทองเปียกทาตรงลวดลาย ซึ่งปรกติจะเป็นสีเงินนั้น ให้เป็นสีทอง ทำให้ดูเป็นลายทองบนพื้นสีดำ ดูงดงามและมีค่ากว่าถมยาธรรมดา. บางทีก็ทำให้มีทั้งสีเงินและสีทองด้วยกัน เช่น กลีบดอกไม้เป็นสีเงิน เกสรและปลายกลีบเป็นสีทอง. สิ่งที่ทำเป็น ถมตะทอง มีทั้งที่เป็นเครื่องใช้ เช่น กาน้ำ โถ คนโท กระเป๋าถือ หรือเป็นเครื่องประดับ เช่น สร้อย แหวน.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

บุฟเฟต์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

บุฟเฟต์


          บุฟเฟต์ (บุ๊บ-เฟ่) เป็นคำมาจากภาษาฝรั่งเศสว่า buffet หมายถึง การรับประทานอาหารแบบที่มีอาหารว่างหลาย ๆ ชนิดจัดวางไว้บนโต๊ะให้แขกที่ได้รับเชิญมาเลือกรับประทานแกล้มกับเครื่องดื่ม ในขณะที่สนทนากัน ก่อนที่เจ้าภาพจะเชิญให้เข้านั่งโต๊ะอาหารเพื่อรับประทานอาหารหลักในการเลี้ยงอาหารกลางวันหรืออาหารค่ำต่อไป.

          ในภาษาไทย ใช้คำว่า บุฟเฟ่ต์ เรียกการเลี้ยงอาหารแบบที่จัดวางอาหารทั้งหมดไว้บนโต๊ะ และให้ผู้ที่เป็นแขกในงานเดินไปตักอาหารต่าง ๆ นั้นด้วยตนเอง. ในบางครั้งอาจมีผู้ช่วยจัดอาหารไว้เป็นจาน ๆ แต่ผู้เป็นแขกก็ต้องไปหยิบอาหารเหล่านั้นเอง. ปัจจุบัน คำว่า บุฟเฟต์ ในภาษาไทย ได้ขยายความหมาย ถึงแบบการขายอาหารซึ่งผู้ขายจัดอาหารไว้หลายอย่าง และคิดราคาอาหารเหมาเป็นรายบุคคลด้วย. ผู้ซื้อเลือกหยิบอาหารรับประทานเองและรับประทานได้เต็มที่ตามความพอใจ ทั้งมีการจัดอาหารหลาย ๆ แบบด้วย เช่น บุฟเฟ่ต์อาหารไทย บุฟเฟ่ต์อาหารเจ บุฟเฟ่ต์ข้าวต้ม.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

น้ำท่วมหลังเป็ด โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

น้ำท่วมหลังเป็ด


          สำนวนที่ใช้เพื่อเปรียบเทียบถึงสิ่งที่ไม่มีทางเกิดได้ ไม่ว่าจะนานแค่ไหนก็ไม่มีวันเป็นไปได้ ไม่มีทางที่จะเป็นได้ คือสำนวนว่า น้ำท่วมหลังเป็ด.

          เป็ด เป็นสัตว์ปีกที่มีตีนแบน ระหว่างนิ้วมีหนังยึดติดกันทำให้ว่ายน้ำและหากินในน้ำได้ดี. เวลาอยู่ในน้ำหลังเป็ดจะลอยอยู่เหนือน้ำ. ขนเป็ดไม่ชุ่มน้ำ โอกาสที่น้ำจะท่วมหลังเป็ดนั้นยากที่จะเกิดได้ จึงใช้เป็นสำนวนเปรียบเทียบถึงโอกาสที่ไม่มีทางจะเกิดได้กับการที่น้ำจะท่วมหลังเป็ด เช่น ใช้ในประโยคว่า
เธออยากให้ฉันเป็นนายกน่ะหรือ ไว้ให้น้ำท่วมหลังเป็ดเสียก่อนเถอะ. เธอจะให้คนขี้เหนียวอย่างพี่สาวเธอจ่ายเงินให้เธอไปเที่ยวก็รอให้น้ำท่วมหลังเป็ดเสียก่อนนะ.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน