เบญจราชกกุธภัณฑ์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เบญจราชกกุธภัณฑ์


           คำว่า เบญจราชกกุธภัณฑ์ (เบ็น-จะ-ราด-กะ-กุด-ทะ-พัน)  ประกอบด้วยคำว่า เบญจ แปลว่า ๕ ราช แปลว่า พระเจ้าแผ่นดิน กกุธภัณฑ์ แปลว่า เครื่องหมายความเป็นพระราชา. เบญจราชกกุธภัณฑ์ จึงแปลว่า เครื่องหมายความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ๕ อย่าง หมายถึง สิ่งที่กำหนดให้เป็นเครื่องหมายแสดงความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ซึ่งพราหมณ์ผู้ทำพิธีจะนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายในพระราชพิธีราชาภิเษก.

          เอกสารหลายฉบับกล่าวถึงเบญจราชกกุธภัณฑ์ไว้ต่างกัน. ปัจจุบันจึงได้กำหนดว่า
เบญจราชกกุธภัณฑ์ คือ เครื่องหมายแห่งความเป็นพระราชาธิบดี ประกอบด้วย พระมหาพิชัยมงกุฎ พระแสงขรรค์ชัยศรี ธารพระกร วาลวิชนีพร้อมด้วยพระแส้จามรี และฉลองพระบาท.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ธรณีสงฆ์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ธรณีสงฆ์


          ธรณีสงฆ์ (ทอ-ระ-นี-สง)  ประกอบด้วยคำว่า ธรณี กับ คำว่า สงฆ์ ธรณี แปลว่า แผ่นดิน คำว่า ธรณีสงฆ์ หมายถึง ที่ดินที่เป็นของวัด มักใช้ซ้อนว่า ที่ธรณีสงฆ์.

          ที่ธรณีสงฆ์ไม่ใช่ที่วัด แต่เป็นที่ดินซึ่งพุทธศาสนิกชนผู้มีใจศรัทธายกให้เป็นของวัด ถือเป็นสมบัติเป็นกรรมสิทธิ์ของวัด ซึ่งวัดจะได้รับผลประโยชน์จากที่ดินนั้น เช่น คุณยายมีที่ดินมากมาย เมื่อแบ่งบางส่วนให้ลูกหลานพอควรแล้ว ก็ยกที่ส่วนที่เหลือทั้งหมดให้วัด ที่เหล่านั้นจึงเป็นที่ธรณีสงฆ์ทั้งหมด.

          ที่ธรณีสงฆ์นั้นผู้ใดจะเข้ายึดครองหรือจะโอนกรรมสิทธิ์ให้ผู้ใดไม่ได้ นอกจากจะมีการออกพระราชบัญญัติเวนคืนเท่านั้น.

 

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ปัญญาสชาดก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ปัญญาสชาดก


          คำว่า ปัญญาสชาดก (ปัน-ยาด-สะ-ชา-ดก)  ประกอบด้วยคำว่า ปัญญาส แปลว่า ห้าสิบ กับ คำว่า ชาดก ซึ่งหมายถึงเรื่องราวชีวิตของพระโพธิสัตว์ คือ พระพุทธเจ้าในอดีตชาติก่อนที่จะทรงบังเกิดเป็นพระพุทธเจ้า. ปัญญาสชาดก แปลว่า ชาดก ๕๐ เรื่อง เป็นชื่อหนังสือที่รวมเรื่องชาดกไว้มากกว่า ๕๐ เรื่อง. เขียนเป็นภาษาบาลี เป็นชีวิตของพระโพธิสัตว์ในพระชาติต่าง ๆ ที่ได้บำเพ็ญบารมี คือ ทำความดีด้วยประการต่าง ๆ อย่างแน่วแน่ เพื่อช่วยเหลือผู้อื่น และบำเพ็ญเพียรเพื่อให้พ้นความทุกข์ยากต่าง ๆ เป็นต้น. การบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์เป็นตัวอย่างให้พุทธศาสนิกชนได้ทำตาม คิดตาม ยึดถือตาม เพื่อให้เข้าใจความจริงเกี่ยวกับชีวิต และพยายามหาวิธีพ้นจากความทุกข์ได้อย่างถูกต้องตามทำนองคลองธรรม.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

บริบท-ปริบท โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

บริบท-ปริบท


          บริบท (บอ-ริ-บด)  หรือ ปริบท (ปะ-ริ-บด)  เป็นคำที่ใช้ในการอธิบายความหมายของภาษา หมายถึง คำหรือข้อความแวดล้อมที่ช่วยให้เข้าใจความหมายของคำบางคำ ตรงกับที่ภาษาอังกฤษใช้ว่า context.

          ในการใช้ภาษา บางครั้งข้อความที่กล่าวจะไม่กระจ่างชัดเจน ต้องอาศัยข้อความข้างเคียง หรือในบางครั้งต้องอาศัยสถานการณ์แวดล้อม หรือความรู้เกี่ยวกับตัวผู้พูดผู้ฟังทำให้เข้าใจความหมายของถ้อยคำที่พูดนั้น. คำหรือข้อความแวดล้อม รวมทั้งสถานการณ์แวดล้อมนั้น เรียกรวมกันว่า context หรือ context of situation. ในภาษาไทยใช้คำว่า บริบท หรือ ปริบท. ปัจจุบันมีการใช้คำว่า บริบท กับสิ่งอื่นด้วย เช่น
บริบททางการเมือง บริบททางสังคม.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

นรก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

นรก


          นรก (นะ-รก)  เป็นชื่อภูมิหนึ่งซึ่งผู้ที่ทำความชั่วเมื่อสิ้นชีวิตแล้วต้องไปอยู่เพื่อรับโทษ ตามความเชื่อทางศาสนา. นรก มีพระยายมเป็นผู้ปกครอง. คนที่ทำชั่วทำบาปตายไปต้องรับกรรมอยู่ในนรก ต้องถูกลงโทษ เช่น ถูกเฆี่ยนตี ถูกอาวุธแหลมคม ถูกไฟเผาผลาญ ต้องทนทุกขเวทนา. นรกเป็นแดนที่มีแต่ความเจ็บปวด. คำว่า นรก จึงนำมาใช้เปรียบถึงสิ่งที่มีอันตราย สิ่งที่ทำให้คนเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก เช่น  เรือนรก  คือเรือที่อับปางลงและทำให้คนเสียชีวิตมากมาย. ตึกนรก  คือตึกที่เกิดไฟไหม้แต่ผู้คนหนีลงมาไม่ได้ต้องสิ้นชีวิตเป็นจำนวนมาก. ค่ายนรก  คือค่ายกักกันเชลย ซึ่งเชลยถูกทารุณและได้รับความทุกข์ยากอดอยากแสนสาหัส.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ถั่วลันเตา โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ถั่วลันเตา

          ถั่วลันเตา เป็นชื่อถั่วชนิดหนึ่ง ลำต้นเป็นไม้เถา เลื้อยเกาะไปตามค้าง ฝักรียาวมีเมล็ดกลม ๆ เรียงกันหลายเมล็ด. ฝักอ่อนใช้กินเป็นผักได้ทั้งฝัก. ฝักแก่แกะเอาแต่เมล็ดข้างใน กินเป็นผักได้เช่นเดียวกัน เช่น ผัดถั่วลันเตา ถั่วลันเตาอบ.

         ชื่อถั่วลันเตา เป็นคำจากภาษาจีนว่า ห่อหลั่นเตา. ห่อหลั่น คือ ฮอลแลนด์ เตา แปลว่า ถั่ว ห่อหลั่นเตา คือ ถั่วฮอลแลนด์. ไทยเรียกชื่อตามคำจีนแต่ออกเสียงเพี้ยน พยางค์แรกกร่อนหายไป เพราะเป็นพยางค์ที่ไม่ลงเสียงหนัก จึงเหลือเพียงคำว่า ลันเตา เรียกว่า ถั่วลันเตา.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

บูรณาการ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

บูรณาการ


          บูรณาการ (บู-ระ-นา-กาน)  เป็นศัพท์บัญญัติทางการศึกษา เดิมใช้ว่า บูรณาการรวมหน่วย.  เป็นคำบัญญัติให้ตรงกับคำว่า integration ในภาษาอังกฤษ หมายความว่า การรวมหน่วยที่แยก ๆ กันเข้าเป็นหน่วยเดียวกัน เช่น หลักสูตรแบบบูรณการรวมหน่วย.  ปัจจุบันใช้แต่เพียงคำว่า บูรณาการ หมายความว่า การประสานเนื้อหา หลักการ กิจกรรม การฝึก ฯลฯ เข้าเป็นหน่วยเดียวกัน เช่น การสอนภาษาแบบบูรณาการ ทำให้นักเรียนได้รับความรู้ในด้านทักษะต่าง ๆ ทั้ง ฟัง พูด อ่าน เขียน ผสมกลมกลืนเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันในวิชาเดียว ไม่แยกออกจากกันเป็นหลายวิชาดังแต่ก่อน.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

แทรกซึม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

แทรกซึม

          แทรกซึม (แซก-ซึม)  หมายความว่า ค่อย ๆ แทรกเข้าไปโดยไม่ให้รู้ตัว เช่น ความหนาวเหน็บแทรกซึมเข้ามาทุกเส้นขน ชาติที่ต้องการอำนาจจะส่งคนของเขาแทรกซึมเข้าไปอยู่ในบ้านเมืองของข้าศึกสืบการณ์ภายในเพื่อประโยชน์ในการรุกรานของเขาเมื่อถึงคราวต้องการ.

          คำว่า แทรกซึม ใช้ในความเปรียบก็ได้ เช่น วัฒนธรรมต่างชาติแทรกซึมเข้ามาอย่างไม่รู้ตัว.

          คำว่า แทรกซึม ประกอบด้วยคำว่า แทรก กับ คำว่า ซึม. แทรก หมายความว่า เข้ามาอยู่ในระหว่าง. ซึม หมายความว่า เข้าไปตามรูเล็กรูน้อยอย่างช้า ๆ. แทรกซึม จึงหมายความว่า เข้ามาทีละน้อย ๆ ทั่วไปอย่างช้า ๆ โดยไม่ให้รู้ตัว. การแทรกซึมทางวัฒนธรรม ทำได้โดยการเผยแพร่ให้เกิดความคุ้นเคย เกิดความเคยชิน และความนิยม ในที่สุดก็จะยอมรับและเป็นทาสวัฒนธรรมที่แทรกซึมเข้ามานั้นอย่างเต็มใจ.  ถ้าเรารับวัฒนธรรมต่างชาติที่แทรกซึมเข้ามาโดยไม่พิจารณาให้ดี วัฒนธรรมดั้งเดิมของชาติเราก็อาจถูกทำลายจนหมดสิ้นได้.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม