เบรก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เบรก


          เบรก (เบฺรก) คือ อุปกรณ์ที่ทำให้ยานพาหนะหรือเครื่องจักรเครื่องยนต์ซึ่งกำลังเคลื่อนอยู่นั้นชะลอหรือหยุดลง เช่น เบรกของรถยนต์ รถจักรยานยนต์ เครื่องบิน เครื่องจักร  เป็นต้น. ถ้าเหยียบเบรกให้รถหยุดอย่างกะทันหันคนที่นั่งในรถมักจะคะมำไปข้างหน้า. คำว่า เบรก ใช้เป็นกริยา ก็ได้ เช่น รถที่ดีต้องเบรกให้หยุดได้ในทันที. 

          คำว่า เบรก เป็นคำที่มาจากคำภาษาอังกฤษว่า brake.

          บางคนนำคำว่า เบรกมาใช้ในภาษาพูด หมายความว่า ห้าม หรือ หยุดทันที เช่น
เรื่องนี้หัวหน้าบอกให้เบรกไว้ก่อนอย่าเพิ่งดำเนินการต่อไป.

          พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช ๒๕๔๒ กำหนดให้เขียน เ บ ร ก พยัญชนะต้นเป็นเสียงควบ บฺร ซึ่งไม่มีอยู่ในระบบเสียงภาษาไทย บางคนจึงออกเสียงควบนี้ไม่ได้.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ปากกา-ปากไก่ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ปากกา-ปากไก่


          ปากกา และ ปากไก่ เป็นอุปกรณ์ที่ใช้เขียนตัวอักษรลงบนสมุดไทย. ปากกาหรือปากไก่สมัยก่อนทำด้วยไม้หรือขนไก่ เหลาให้แหลม ผ่าร่องสำหรับให้น้ำหมึกเดิน. น้ำหมึกที่ใช้จะผลิตจากวัสดุธรรมชาติ เช่น น้ำหมึกสีขาวได้จากเปลือกหอยมุกบดละเอียดจนเป็นแป้งผสมกับกาวยางมะขวิด. น้ำหมึกสีเหลืองได้จาก รง ซึ่งเป็นยางไม้ชนิดหนึ่ง. น้ำหมึกสีดำได้จากเขม่า เป็นต้น. ปัจจุบันอุปกรณ์ที่ใช้เขียนหนังสือเป็นเส้นหมึก เรียกว่า ปากกา โดยไม่ต้องคำนึงถึงว่าทำด้วยวัสดุใด หรือรูปร่างเป็นอย่างไร.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

บริวารกฐิน โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

บริวารกฐิน


          บริวารกฐิน (บอ-ริ-วาน-กะ-ถิน)  หมายถึง ข้าวของเครื่องใช้ที่สบทบเข้ากับผ้าซึ่งถวายพระสงฆ์เป็นองค์กฐิน บริวารกฐินไม่ได้ระบุว่าจะมีสิ่งใดมากน้อยเพียงใด โดยทั่วไปเจ้าภาพกฐินมักจะจัดสิ่งของซึ่งเป็นเครื่องใช้จำเป็นของพระภิกษุสงฆ์ เครื่องซ่อมแซมปฏิสังขรณ์วัด เครื่องใช้ในการทำบุญ เช่น เสื่อสาดอาสนะ กระติกน้ำร้อนน้ำเย็น ตลอดจนหม้อกระทะถ้วยชาม.
          บริวารกฐินที่สำคัญมักเป็นเงินซึ่งพระภิกษุจะสามารถนำไปใช้ในกิจการของวัด ซ่องแซมวัด ขยายวัด หรือสร้างสิ่งสาธารณประโยชน์เพื่อความถาวรและความเจริญของวัดและพระศาสนา.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ประภาคาร โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ประภาคาร


          ประภาคาร ประกอบด้วยคำว่า ประภา แปลว่า แสงสว่าง กับคำว่า อาคาร แปลว่า เรือน. ประภาคาร จึงแปลว่า เรือนไฟ. ประภาคาร หมายถึง กระโจมไฟที่มีเจ้าหน้าที่ประจำอยู่เพื่อดูแลความเรียบร้อย. ไฟที่อยู่บนยอดประภาคารจะฉายเป็นรหัสแสดงตำแหน่งที่ตั้งของประภาคารและลักษณะฝั่งที่มีอันตราย จึงเป็นเครื่องเตือนภัยและเป็นเครื่องนำทางให้แก่นักเดินเรือในน่านน้ำสากลให้สามารถเข้าเมืองท่า หรือเข้าร่องน้ำได้อย่างปลอดภัย เช่น ประภาคารกาญจนาภิเษก ที่แหลมพรหมเทพ จังหวัดภูเก็ต ประภาคารกรมหลวงชุมพรฯ ที่อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ถึงชีพิตักษัย โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ถึงชีพิตักษัย

          ถึงชีพิตักษัย เป็นคำราชาศัพท์ แปลว่า สิ้นชีวิต.

          คำว่า ชีพิตักษัย ประกอบด้วยคำภาษาบาลีว่า ชีวิต แผลง ว เป็น พ เป็นคำ ชีพิต นำมาเข้าสมาสกับคำว่า กษัย ซึ่งเป็นคำจากภาษาสันสกฤต กษย แปลว่า สิ้นไป. ถึงชีพิตักษัย หรือ สิ้นชีพิตักษัย เป็น คำราชาศัพท์ สำหรับพระราชวงศ์ชั้น หม่อมเจ้า แปลว่า สิ้นชีวิต เช่น หม่อมเจ้าเพลารถ จิตรพงศ์ ถึงชีพิตักษัยเมื่อวันที่ ๒๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๗.

          คำว่า ชีพิตักษัย ออกเสียงว่า ชี-พิ-ตัก-สัย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

เบญจราชกกุธภัณฑ์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เบญจราชกกุธภัณฑ์


           คำว่า เบญจราชกกุธภัณฑ์ (เบ็น-จะ-ราด-กะ-กุด-ทะ-พัน)  ประกอบด้วยคำว่า เบญจ แปลว่า ๕ ราช แปลว่า พระเจ้าแผ่นดิน กกุธภัณฑ์ แปลว่า เครื่องหมายความเป็นพระราชา. เบญจราชกกุธภัณฑ์ จึงแปลว่า เครื่องหมายความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ๕ อย่าง หมายถึง สิ่งที่กำหนดให้เป็นเครื่องหมายแสดงความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ซึ่งพราหมณ์ผู้ทำพิธีจะนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายในพระราชพิธีราชาภิเษก.

          เอกสารหลายฉบับกล่าวถึงเบญจราชกกุธภัณฑ์ไว้ต่างกัน. ปัจจุบันจึงได้กำหนดว่า
เบญจราชกกุธภัณฑ์ คือ เครื่องหมายแห่งความเป็นพระราชาธิบดี ประกอบด้วย พระมหาพิชัยมงกุฎ พระแสงขรรค์ชัยศรี ธารพระกร วาลวิชนีพร้อมด้วยพระแส้จามรี และฉลองพระบาท.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ธรณีสงฆ์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ธรณีสงฆ์


          ธรณีสงฆ์ (ทอ-ระ-นี-สง)  ประกอบด้วยคำว่า ธรณี กับ คำว่า สงฆ์ ธรณี แปลว่า แผ่นดิน คำว่า ธรณีสงฆ์ หมายถึง ที่ดินที่เป็นของวัด มักใช้ซ้อนว่า ที่ธรณีสงฆ์.

          ที่ธรณีสงฆ์ไม่ใช่ที่วัด แต่เป็นที่ดินซึ่งพุทธศาสนิกชนผู้มีใจศรัทธายกให้เป็นของวัด ถือเป็นสมบัติเป็นกรรมสิทธิ์ของวัด ซึ่งวัดจะได้รับผลประโยชน์จากที่ดินนั้น เช่น คุณยายมีที่ดินมากมาย เมื่อแบ่งบางส่วนให้ลูกหลานพอควรแล้ว ก็ยกที่ส่วนที่เหลือทั้งหมดให้วัด ที่เหล่านั้นจึงเป็นที่ธรณีสงฆ์ทั้งหมด.

          ที่ธรณีสงฆ์นั้นผู้ใดจะเข้ายึดครองหรือจะโอนกรรมสิทธิ์ให้ผู้ใดไม่ได้ นอกจากจะมีการออกพระราชบัญญัติเวนคืนเท่านั้น.

 

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ปัญญาสชาดก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ปัญญาสชาดก


          คำว่า ปัญญาสชาดก (ปัน-ยาด-สะ-ชา-ดก)  ประกอบด้วยคำว่า ปัญญาส แปลว่า ห้าสิบ กับ คำว่า ชาดก ซึ่งหมายถึงเรื่องราวชีวิตของพระโพธิสัตว์ คือ พระพุทธเจ้าในอดีตชาติก่อนที่จะทรงบังเกิดเป็นพระพุทธเจ้า. ปัญญาสชาดก แปลว่า ชาดก ๕๐ เรื่อง เป็นชื่อหนังสือที่รวมเรื่องชาดกไว้มากกว่า ๕๐ เรื่อง. เขียนเป็นภาษาบาลี เป็นชีวิตของพระโพธิสัตว์ในพระชาติต่าง ๆ ที่ได้บำเพ็ญบารมี คือ ทำความดีด้วยประการต่าง ๆ อย่างแน่วแน่ เพื่อช่วยเหลือผู้อื่น และบำเพ็ญเพียรเพื่อให้พ้นความทุกข์ยากต่าง ๆ เป็นต้น. การบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์เป็นตัวอย่างให้พุทธศาสนิกชนได้ทำตาม คิดตาม ยึดถือตาม เพื่อให้เข้าใจความจริงเกี่ยวกับชีวิต และพยายามหาวิธีพ้นจากความทุกข์ได้อย่างถูกต้องตามทำนองคลองธรรม.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน