ถม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ถม

          ถม หรือ เครื่องถม เป็นคำเรียกเครื่องใช้เครื่องประดับที่ทำด้วยเงินหรือทอง ถมน้ำยาสีดำเป็นพื้นและมีลวดลายงดงามเป็นเนื้อเงินหรือทอง เรียกเต็มว่า เครื่องถมยาดำ เรียกเครื่องถมทุกชนิดว่า เครื่องถมยาดำ หรือเรียกย่อ ๆ ว่า เครื่องถม เช่น พานถม กำไลถม สร้อยถม เชี่ยนหมากถม คนโทถม.

          ตามประวัติกล่าวว่า ศิลปะการทำเครื่องถมเป็นศิลปะที่รับมาจากชาวอิหร่าน หรือเปอร์เซีย. วิธีการถมนั้น ใช้เงิน ตะกั่ว ทองแดง กับกำมะถัน ตามส่วนหลอมรวมเข้าเป็นเนื้อเดียวกัน ทิ้งไว้ให้เย็นแล้วนำมาบดให้ละเอียด นำมาผสมกับน้ำประสานทอง แล้วนำมาถมลงบนผิวเครื่องรูปพรรณหรือภาชนะตรงส่วนที่แกะไว้ที่จะให้เป็นสีดำ แล้วเป่าแล่นให้น้ำยาจับผิวรูปพรรณ ส่วนที่เว้นเป็นลวดลายไว้ไม่ได้ทาน้ำยา ก็จะเป็นเนื้อเงินหรือเนื้อทองงามเด่นออกมาจากพื้นสีดำ.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

บุพการี โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

บุพการี


          คำว่า บุพการี (บุบ-พะ-กา-รี)  เป็นคำภาษาบาลี ที่เกิดจากคำว่า ปุพฺพ แปลว่า ก่อน กับคำว่า การี แปลว่า ผู้กระทำ. บุพการี แปลว่า ผู้กระทำก่อน หมายถึง บิดามารดา ซึ่งเป็นผู้กระทำการอุปการะบุตรก่อน คือ ตั้งแต่เริ่มมีชีวิตอยู่ในครรภ์ และเลี้ยงดูให้การศึกษาอบรมด้วยความรักโดยมิได้หวังว่าจะได้รับสิ่งใดตอบแทน นับได้ว่า ท่านกระทำคุณแก่บุตรอย่างยิ่งยวด จึงเป็นหน้าที่ของบุตรธิดาทุกคนที่จะตอบแทนบุญคุณของบุพการี ด้วยการเคารพ เชื่อฟัง ประพฤติตนเป็นคนดี ไม่ทำให้ท่านเสียใจ ปรนนิบัติรับใช้ท่านอย่างเต็มใจ และเลี้ยงดูท่านเมื่อท่านแก่ชรา เป็นต้น

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

บานเฟี้ยม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

บานเฟี้ยม


          บานเฟี้ยม เป็นคำเรียกฝาเรือนแบบหนึ่ง มีลักษณะคล้ายหน้าต่างหรือประตูแคบ ๆ ที่ต่อ ๆ กันจนเต็มฝา. ส่วนล่างของบานเฟี้ยมมักจะปิดทึบ เพื่อไม่ให้น้ำฝนสาดเข้ามาได้. ส่วนบนทำเป็นหน้าต่างแบบบานเกล็ด คือ หน้าต่างซึ่งกรุด้วยไม้ชิ้นเล็ก ๆ ให้เรียงซ้อนเหลื่อมกันให้มีช่องระหว่างชิ้นไม้นั้น ทำให้เป็นหน้าต่างซึ่งระบายลมได้ด้วย. หน้าต่างบานเกล็ดนี้มักทำให้เปิดออกแบบกระทุ้งด้านล่างออกไป. ฝาบานเฟี้ยมทำให้พับไปมาเพื่อเปิดออกได้. เรือนข้าราชการที่สร้างในช่วงสมัยรัชกาลที่ ๕ และรัชกาลที่ ๖ มักสร้างแบบหลังคาทรงปั้นหยาและมีหน้าต่างเป็นแบบบานเฟี้ยม.ทำให้สามารถปรับแต่งฝาเรือน เปิดทางลมให้บ้านโปร่งและเย็นสบาย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน