น้ำท่วมหลังเป็ด โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

น้ำท่วมหลังเป็ด


          สำนวนที่ใช้เพื่อเปรียบเทียบถึงสิ่งที่ไม่มีทางเกิดได้ ไม่ว่าจะนานแค่ไหนก็ไม่มีวันเป็นไปได้ ไม่มีทางที่จะเป็นได้ คือสำนวนว่า น้ำท่วมหลังเป็ด.

          เป็ด เป็นสัตว์ปีกที่มีตีนแบน ระหว่างนิ้วมีหนังยึดติดกันทำให้ว่ายน้ำและหากินในน้ำได้ดี. เวลาอยู่ในน้ำหลังเป็ดจะลอยอยู่เหนือน้ำ. ขนเป็ดไม่ชุ่มน้ำ โอกาสที่น้ำจะท่วมหลังเป็ดนั้นยากที่จะเกิดได้ จึงใช้เป็นสำนวนเปรียบเทียบถึงโอกาสที่ไม่มีทางจะเกิดได้กับการที่น้ำจะท่วมหลังเป็ด เช่น ใช้ในประโยคว่า
เธออยากให้ฉันเป็นนายกน่ะหรือ ไว้ให้น้ำท่วมหลังเป็ดเสียก่อนเถอะ. เธอจะให้คนขี้เหนียวอย่างพี่สาวเธอจ่ายเงินให้เธอไปเที่ยวก็รอให้น้ำท่วมหลังเป็ดเสียก่อนนะ.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ทศพิธราชธรรม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ทศพิธราชธรรม

          ทศพิธราชธรรม (ทด-สะ-พิด-ราด-ชะ-ทำ)  หมายถึง ธรรมะต่าง ๆ ๑๐ ข้อ ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงถือเป็นหลักปฏิบัติ. คือ

          ทาน หมายถึง การสละทรัพย์บำเพ็ญสาธารณประโยชน์.

          ศีล หมายถึง การสำรวมกายวาจาสุจริตเป็นตัวอย่างแก่ราษฎร.

          บริจาค หมายถึง การสละความสุขส่วนพระองค์เพื่อประโยชน์สุขของประชาชน. 

          อาชวะ หมายถึง ความซื่อตรงปฏิบัติภารกิจโดยสุจริต.

          มัทวะ (มัด-ทะ-วะ) หมายถึง ความอ่อนโยน.

          ตบะ หมายถึง ความข่มใจไม่หลงใหลในความสุขสำราญ.

          อักโกธะ ไม่ขุ่นเคือง โกรธเกรี้ยว.

          อวิหิงสา ไม่เบียดเบียนประชาชน.

          ขันติ ความอดทนต่องานหนัก. และ

          อวิโรธนะ ความหนักแน่นในธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณี.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

ถม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ถม

          ถม หรือ เครื่องถม เป็นคำเรียกเครื่องใช้เครื่องประดับที่ทำด้วยเงินหรือทอง ถมน้ำยาสีดำเป็นพื้นและมีลวดลายงดงามเป็นเนื้อเงินหรือทอง เรียกเต็มว่า เครื่องถมยาดำ เรียกเครื่องถมทุกชนิดว่า เครื่องถมยาดำ หรือเรียกย่อ ๆ ว่า เครื่องถม เช่น พานถม กำไลถม สร้อยถม เชี่ยนหมากถม คนโทถม.

          ตามประวัติกล่าวว่า ศิลปะการทำเครื่องถมเป็นศิลปะที่รับมาจากชาวอิหร่าน หรือเปอร์เซีย. วิธีการถมนั้น ใช้เงิน ตะกั่ว ทองแดง กับกำมะถัน ตามส่วนหลอมรวมเข้าเป็นเนื้อเดียวกัน ทิ้งไว้ให้เย็นแล้วนำมาบดให้ละเอียด นำมาผสมกับน้ำประสานทอง แล้วนำมาถมลงบนผิวเครื่องรูปพรรณหรือภาชนะตรงส่วนที่แกะไว้ที่จะให้เป็นสีดำ แล้วเป่าแล่นให้น้ำยาจับผิวรูปพรรณ ส่วนที่เว้นเป็นลวดลายไว้ไม่ได้ทาน้ำยา ก็จะเป็นเนื้อเงินหรือเนื้อทองงามเด่นออกมาจากพื้นสีดำ.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

บุพการี โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

บุพการี


          คำว่า บุพการี (บุบ-พะ-กา-รี)  เป็นคำภาษาบาลี ที่เกิดจากคำว่า ปุพฺพ แปลว่า ก่อน กับคำว่า การี แปลว่า ผู้กระทำ. บุพการี แปลว่า ผู้กระทำก่อน หมายถึง บิดามารดา ซึ่งเป็นผู้กระทำการอุปการะบุตรก่อน คือ ตั้งแต่เริ่มมีชีวิตอยู่ในครรภ์ และเลี้ยงดูให้การศึกษาอบรมด้วยความรักโดยมิได้หวังว่าจะได้รับสิ่งใดตอบแทน นับได้ว่า ท่านกระทำคุณแก่บุตรอย่างยิ่งยวด จึงเป็นหน้าที่ของบุตรธิดาทุกคนที่จะตอบแทนบุญคุณของบุพการี ด้วยการเคารพ เชื่อฟัง ประพฤติตนเป็นคนดี ไม่ทำให้ท่านเสียใจ ปรนนิบัติรับใช้ท่านอย่างเต็มใจ และเลี้ยงดูท่านเมื่อท่านแก่ชรา เป็นต้น

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน