เคลือบ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เคลือบ

          เคลือบ หมายถึง สิ่งที่หุ้มอยู่ภายนอก เช่น ผิวนอกของฟันที่หุ้มเนื้อฟันอยู่ เรียกว่า เคลือบฟัน.

          เคลือบ เป็นกริยา แปลว่า ทา ไล้ หรือ พอกผิวของสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วทิ้งไว้ให้สิ่งที่ทาหรือพอกไว้นั้นแข็งตัว เช่น มะขามเคลือบน้ำตาล ถั่วเคลือบช็อกโกแลต.

          ภาชนะที่ใช้สอยกันอย่างหนึ่งเรียกว่า เครื่องเคลือบ เช่น หม้อเคลือบ ปิ่นโตเคลือบ จานเคลือบ ชามเคลือบ คือ ภาชนะที่ทำด้วยสังกะสีทาผิวนอกด้วยน้ำยาเคมีแล้วใช้ความร้อนอบให้น้ำยาเกาะภาชนะนั้น.

          จานชามเคลือบมักจะเรียกกันว่า จานชามสังกะสี.

          แผ่นกระเบื้องที่ทาน้ำยาให้ผิวเป็นมัน ใช้เป็นกระเบื้องมุงหลังคาศาสนสถาน ใช้เป็นวัสดุบุผนัง หรือปูพื้น ก็เรียกว่า กระเบื้องเคลือบ.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

คลินิก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

คลินิก

          คลินิก (คฺลิ-หฺนิก)  เป็นคำเรียกสถานพยาบาลของเอกชน ซึ่งไม่รับผู้ป่วยให้พักรักษาตัวเป็นผู้ป่วยภายใน เช่น แพทย์หลายคนเปิดคลินิกส่วนตัว รักษาผู้ป่วยในตอนเย็นและในวันหยุดราชการ.

          คำว่า คลินิก ใช้เรียก หน่วยที่รักษาโรคเฉพาะทางในโรงพยาบาลทั้งของรัฐและของเอกชนด้วย เช่น โรงพยาบาลหลายแห่งเปิดคลินิกโรคผู้สูงอายุ เพื่อรักษาโรคให้ผู้สูงอายุเป็นพิเศษ.

          คำว่า คลินิก เป็นคำมาจากภาษาอังกฤษว่า clinic. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช ๒๕๔๒ กำหนดให้เขียน คลินิก ออกเสียงกันทั่วไปว่า คฺลิ-หฺนิก.

          คลินิกหลายแห่งเขียนต่างไปจากนี้ก็เพราะได้เขียนมาก่อนที่ราชบัณฑิตยสถานจะกำหนดการเขียนนี้ขึ้น.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

คืบ-เกรียก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

คืบ-เกรียก

          คืบ และ เกรียก เป็นคำเรียกระยะความยาวที่วัดด้วยนิ้วมือคน.

          คืบ คือ ระยะจากปลายหัวแม่มือไปถึงปลายนิ้วก้อยในขณะที่กางมือออกเต็มที่.

          ส่วน เกรียก คือ ระยะจากปลายหัวแม่มือไปถึงปลายนิ้วชี้ขณะกางมือเต็มที่เช่นเดียวกัน. คืบจะยาวกว่าเกรียก.

          มาตราวัดของไทยโบราณกำหนด ๑ คืบ เท่ากับ ๑๒ นิ้ว. พระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด พ.ศ. ๒๔๖๖ กำหนดให้เทียบคืบหนึ่งเท่ากับ ๒๕ เซนติเมตร. ส่วนเกรียกไม่มีการเทียบ เพราะเกรียกไม่ได้ใช้เป็นมาตราวัด เป็นแต่เพียงคำเรียกเท่านั้น.

          เกรียก ปรากฏในสำนวนว่า แค่คืบแค่เกรียก แปลว่า เพียงระยะสั้น ๆ เช่น ใช้ในคำตำหนิ เช่นว่า แค่คืบแค่เกรียกเท่านี้ก็เดินไปหยิบเองไม่ได้ ต้องเรียกคนมาหยิบให้.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เข้าเฝ้า โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เข้าเฝ้า 

          เข้าเฝ้า หมายความว่า ไปหาพระราชวงศ์ ไปพบพระราชวงศ์ ในสมัยปัจจุบันประชาชนชาวไทย มีโอกาสเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และเข้าเฝ้าพระราชวงศ์พระองค์อื่น ๆ มากขึ้น. 

          คำว่า เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ใช้ย่อว่า เข้าเฝ้า ฯ. 

          การได้เข้าเฝ้าฯ ควรนับว่าเป็นมงคลสูงยิ่งแก่ชีวิต. ผู้ที่เข้าเฝ้าฯ ต้องแต่งกายให้สุภาพเรียบร้อยตามกำหนดการในแต่ละงาน. ข้าราชการ ทหาร ตำรวจ ต้องแต่งเครื่องแบบให้ถูกต้องครบถ้วนตามระเบียบที่ได้กำหนดไว้. ประชาชนทั่วไปก็ควรแต่งกายชุดสุภาพ เช่น ผู้ชายใส่ชุดขอเฝ้า หรือ ชุดสากล ผู้หญิงแต่งชุดไทยพระราชนิยม หรือชุดสุภาพเรียบร้อย. การแต่งการสุภาพเรียบร้อยสวยงามในเวลาเข้าเฝ้าฯ ถือเป็นการแสดงความเคารพและความจงรักภักดีประการหนึ่ง.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

กินบุญเก่า โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กินบุญเก่า

          คำว่า บุญ แปลว่า ความดี คุณงามความดี การทำความดี. 

          คนไทยส่วนใหญ่เชื่อว่า บุญเป็นผลของการทำความดี. คนทำดีจะได้ประสบกับสิ่งที่ดีต่าง ๆ. ผลดีต่าง ๆ ที่เราได้รับในชาตินี้ เป็นผลของการทำความดีในชาติก่อน. 

          สำนวน กินบุญเก่า หมายความว่า ได้รับผลบุญที่ได้กระทำไว้แต่ก่อนเก่าหรือในชาติก่อน. การที่คนที่ทำชั่วแต่ไม่ได้รับผลชั่ว หากยังคงเสวยสุขอยู่ก็เพราะยังได้รับผลบุญที่เป็นบุญเก่านั้น เรียกว่า กินบุญเก่า. เมื่อไรหมดบุญเก่า กรรมชั่วที่ทำไว้ก็จะตามมาให้ผลชั่วทันที.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน