ขอบใจ ขอบคุณ ขอบพระคุณ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ขอบใจ ขอบคุณ ขอบพระคุณ

         เมื่อใครคนหนึ่งให้สิ่งของแก่เรา หรือช่วยเหลือเรา เราจะแสดงความรู้สึกสำนึกในบุญคุณผู้นั้น ด้วยการกล่าวคำว่า ขอบใจ ขอบคุณ หรือ ขอบพระคุณ.

         ขอบใจ  ใช้พูดกับคนที่เด็กกว่า ฐานะต่ำกว่า หรือ ผู้ที่เสมอกัน. เราขอบใจในน้ำใจที่เขามีต่อเรา.

         ขอบคุณ  ใช้พูดกับคนที่เป็นผู้ใหญ่ หรือมีอาวุโสมากกว่าเรา ผู้ที่ควรให้ความเคารพนับถือ และใช้เป็นคำสุภาพทั่วไป.

         ถ้าเป็นผู้ใหญ่ที่ควรเคารพมาก ๆ หรือเป็นผู้ที่มีคุณวุฒิ วัยวุฒิ ชาติวุฒิ สูง ควรใช้คำว่า ขอบพระคุณ .

         เราไม่ใช้ขอบพระคุณกับคนที่เด็กกว่า และไม่ใช้ขอบใจกับคนที่เป็นผู้ใหญ่กว่าเรา. การใช้คำในภาษาไทย นอกจากจะให้ถูกต้องตามความหมายและหน้าที่ทางไวยากรณ์แล้ว ยังต้องใช้ให้ถูกต้องตามฐานะของบุคคลด้วย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

ค็อกเทล โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ค็อกเทล

          ค็อกเทล (ค็อก-เทล)  เป็นคำทับศัพท์ภาษาอังกฤษว่า cocktail ซึ่งเป็นคำเรียกวิธีการเลี้ยงอาหารแบบหนึ่งตามวัฒนธรรมของชาวตะวันตก. ของที่เลี้ยงมีค็อกเทลเป็นเครื่องดื่มหลัก.

          เครื่องดื่มที่มีชื่อว่า ค็อกเทล คือ เครื่องดื่มซึ่งเป็นน้ำผลไม้ผสมสุรา เช่น ยิน. มีเครื่องดื่มชนิดอื่นให้แขกเลือกได้ตามที่ชอบด้วย. แขกที่มาในงานจะดื่มเครื่องดื่มตามที่ตนชอบ มีของแกล้มซึ่งจัดไว้บนโต๊ะให้แขกหยิบกินเอง. จุดประสงค์ก็เพื่อให้แขกได้เดินไปมา ทำให้ทักทายกันได้สะดวก. ในการกินเลี้ยงแบบค็อกเทลจึงไม่ควรยืนอยู่ที่โต๊ะวางของแกล้มนาน ๆ เมื่อหยิบสิ่งที่ต้องการรับประทานได้แล้วควรถอยออกมาให้ผู้อื่นเข้าไปหยิบอาหารบ้าง.

          ปัจจุบันมักเรียกการเลี้ยงค็อกเทล ว่า การเลี้ยงรับรอง เช่น จัดการเลี้ยงรับรองเพื่อฉลองงานสมรส.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

เขตพระราชฐาน โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เขตพระราชฐาน

          เขตพระราชฐาน (เขด-พฺระ-ราด-ชะ-ถาน ) ประกอบด้วยคำว่า เขต กับคำว่า พระราชฐาน. คำว่า พระราชฐาน ใช้หมายถึง ที่ประทับหรือที่อยู่ของพระเจ้าแผ่นดิน.

          เขตพระราชฐาน จึงหมายถึง เขตหรือบริเวณซึ่งเป็นที่ประทับ เช่น มีทหารเฝ้าอยู่รอบเขตพระราชฐาน . กรุงเทพมหานครปลูกไม้ดอกรอบเขตพระราชฐาน . โปรดให้สร้างโรงงานเพื่อทดลองการแปรรูปผลิตผลทางเกษตรในเขตพระราชฐาน .

          คำว่า พระราชฐาน มักหมายถึงพระราชวังที่ใช้เป็นที่ประทับ หรือเป็นที่ที่ยังทรงใช้งานอยู่. ถ้าเป็นพระราชวังที่เลิกใช้แล้วก็ไม่เรียกว่า พระราชฐาน เช่น พระราชวังสนามจันทร์ปัจจุบันไม่ได้เป็นพระราชฐาน แต่เป็นที่ตั้งมหาวิทยาลัยศิลปากร และเป็นที่ทำการของหน่วยงานราชการหลายหน่วย .

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

ขัตติยตระกูล โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ขัตติยตระกูล

         คำว่า ขัตติยตระกูล (ขัด-ติ-ยะ-ตฺระ-กูน ) ประกอบด้วยคำว่า ขัตติย กับคำว่า ตระกูล.

         ขัตติย เป็นคำภาษาบาลี ขตฺติย ตรงกับที่ภาษาสันสกฤตใช้ว่า กฺษตฺริย. คำว่า ตระกูล แปลว่า วงศ์เชื้อสาย ครอบครัวที่สืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษเดียวกัน. ในภาษาไทย โดยทั่วไปจะหมายถึงผู้ที่ใช้นามสกุลเดียวกันเนื่องจากสืบเชื้อสายทางบิดาสายเดียวกันมา.

          คำว่า ขัตติยตระกูล แปลว่า ตระกูลของกษัตริย์ อย่างที่ในภาษาอังกฤษว่า Royal family หมายถึง ครอบครัวของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงใช้ราชสกุล มหิดล. สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร์อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ทรงเป็นต้นราชสกุล.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

กิน โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กิน

          ในภาษาไทย คำที่มีความหมายว่า กิน มีหลายคำ เช่น กิน รับประทาน ฉัน เสวย  ซึ่งผู้ใช้จะเลือกให้เหมาะแก่บุคคลและทำเนียบภาษาว่า เป็นภาษาทางการ ภาษาลำลอง ภาษาเด็ก หรือภาษาเฉพาะกรณีต่าง  ๆ. 

          คำว่า รับประทาน เป็นคำสุภาพสำหรับคนทั่วไป.
แต่ถ้าใช้กับพืชพรรณไม้ สัตว์ สิ่งของ คำว่า กิน ก็เป็นคำสุภาพ ไม่ต้องเปลี่ยนเป็น รับประทาน เช่น พืชบางชนิดกินน้ำมาก เรือกินน้ำลึก รถแล่นกินทางผู้อื่น  อย่างนี้ไม่ต้องเปลี่ยนคำว่า กิน เป็น รับประทาน แม้ในการกราบบังคมทูลพระกรุณา ก็ใช้คำว่า กิน ในกรณีดังกล่าวนี้ได้.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ความเชื่อ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ความเชื่อ

          เชื่อ มีความหมายว่า เห็นตามว่าเป็นจริง พิจารณาด้วยเหตุผลแล้วเห็นว่าเป็นจริง.

          ในทางพระพุทธศาสนาใช้คำว่า ศรัทธา หมายถึง ความเชื่อในสิ่งที่เป็นนามธรรม ซึ่งมีอยู่ ๔ ประการ คือ ความเชื่อเรื่องกรรมว่าเป็นสิ่งมีจริง ความเชื่อเรื่องผลของกรรมว่าจะเกิดจริง ความเชื่อว่าตนเองเท่านั้นที่ต้องรับผิดชอบต่อการกระทำของตน และความเชื่อในการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า.

          ด้วยเหตุที่ความเชื่อเหล่านี้เกิดได้ด้วยการใช้ปัญญาไตร่ตรองดูเหตุและผล จึงถือว่าเป็นความเชื่อที่มีหลักฐาน. เป็นความเชื่อในสิ่งที่ควรเชื่อจริง ๆ. คำว่า ศรัทธา ในภาษาไทย จึงมักหมายถึง ความเชื่ออย่างแท้จริง ความเชื่อที่มีความรู้สึกเลื่อมใสด้วย.

          ส่วนความเชื่อที่ไม่อยู่ในข่ายของคำว่า ศรัทธา คือความเห็นคล้อยไปตามกระแสหรือคำชักชวน โดยไม่ได้พิจารณาว่าชอบด้วยเหตุและผลหรือไม่.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม