คลินิก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

คลินิก

          คลินิก (คฺลิ-หฺนิก)  เป็นคำเรียกสถานพยาบาลของเอกชน ซึ่งไม่รับผู้ป่วยให้พักรักษาตัวเป็นผู้ป่วยภายใน เช่น แพทย์หลายคนเปิดคลินิกส่วนตัว รักษาผู้ป่วยในตอนเย็นและในวันหยุดราชการ.

          คำว่า คลินิก ใช้เรียก หน่วยที่รักษาโรคเฉพาะทางในโรงพยาบาลทั้งของรัฐและของเอกชนด้วย เช่น โรงพยาบาลหลายแห่งเปิดคลินิกโรคผู้สูงอายุ เพื่อรักษาโรคให้ผู้สูงอายุเป็นพิเศษ.

          คำว่า คลินิก เป็นคำมาจากภาษาอังกฤษว่า clinic. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช ๒๕๔๒ กำหนดให้เขียน คลินิก ออกเสียงกันทั่วไปว่า คฺลิ-หฺนิก.

          คลินิกหลายแห่งเขียนต่างไปจากนี้ก็เพราะได้เขียนมาก่อนที่ราชบัณฑิตยสถานจะกำหนดการเขียนนี้ขึ้น.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

คืบ-เกรียก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

คืบ-เกรียก

          คืบ และ เกรียก เป็นคำเรียกระยะความยาวที่วัดด้วยนิ้วมือคน.

          คืบ คือ ระยะจากปลายหัวแม่มือไปถึงปลายนิ้วก้อยในขณะที่กางมือออกเต็มที่.

          ส่วน เกรียก คือ ระยะจากปลายหัวแม่มือไปถึงปลายนิ้วชี้ขณะกางมือเต็มที่เช่นเดียวกัน. คืบจะยาวกว่าเกรียก.

          มาตราวัดของไทยโบราณกำหนด ๑ คืบ เท่ากับ ๑๒ นิ้ว. พระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด พ.ศ. ๒๔๖๖ กำหนดให้เทียบคืบหนึ่งเท่ากับ ๒๕ เซนติเมตร. ส่วนเกรียกไม่มีการเทียบ เพราะเกรียกไม่ได้ใช้เป็นมาตราวัด เป็นแต่เพียงคำเรียกเท่านั้น.

          เกรียก ปรากฏในสำนวนว่า แค่คืบแค่เกรียก แปลว่า เพียงระยะสั้น ๆ เช่น ใช้ในคำตำหนิ เช่นว่า แค่คืบแค่เกรียกเท่านี้ก็เดินไปหยิบเองไม่ได้ ต้องเรียกคนมาหยิบให้.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เข้าเฝ้า โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เข้าเฝ้า 

          เข้าเฝ้า หมายความว่า ไปหาพระราชวงศ์ ไปพบพระราชวงศ์ ในสมัยปัจจุบันประชาชนชาวไทย มีโอกาสเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และเข้าเฝ้าพระราชวงศ์พระองค์อื่น ๆ มากขึ้น. 

          คำว่า เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ใช้ย่อว่า เข้าเฝ้า ฯ. 

          การได้เข้าเฝ้าฯ ควรนับว่าเป็นมงคลสูงยิ่งแก่ชีวิต. ผู้ที่เข้าเฝ้าฯ ต้องแต่งกายให้สุภาพเรียบร้อยตามกำหนดการในแต่ละงาน. ข้าราชการ ทหาร ตำรวจ ต้องแต่งเครื่องแบบให้ถูกต้องครบถ้วนตามระเบียบที่ได้กำหนดไว้. ประชาชนทั่วไปก็ควรแต่งกายชุดสุภาพ เช่น ผู้ชายใส่ชุดขอเฝ้า หรือ ชุดสากล ผู้หญิงแต่งชุดไทยพระราชนิยม หรือชุดสุภาพเรียบร้อย. การแต่งการสุภาพเรียบร้อยสวยงามในเวลาเข้าเฝ้าฯ ถือเป็นการแสดงความเคารพและความจงรักภักดีประการหนึ่ง.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

กินบุญเก่า โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กินบุญเก่า

          คำว่า บุญ แปลว่า ความดี คุณงามความดี การทำความดี. 

          คนไทยส่วนใหญ่เชื่อว่า บุญเป็นผลของการทำความดี. คนทำดีจะได้ประสบกับสิ่งที่ดีต่าง ๆ. ผลดีต่าง ๆ ที่เราได้รับในชาตินี้ เป็นผลของการทำความดีในชาติก่อน. 

          สำนวน กินบุญเก่า หมายความว่า ได้รับผลบุญที่ได้กระทำไว้แต่ก่อนเก่าหรือในชาติก่อน. การที่คนที่ทำชั่วแต่ไม่ได้รับผลชั่ว หากยังคงเสวยสุขอยู่ก็เพราะยังได้รับผลบุญที่เป็นบุญเก่านั้น เรียกว่า กินบุญเก่า. เมื่อไรหมดบุญเก่า กรรมชั่วที่ทำไว้ก็จะตามมาให้ผลชั่วทันที.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

คลัตช์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

คลัตช์

          คลัตช์ (คฺลัด)  เป็นอุปกรณ์เชื่อมต่อระหว่างเครื่องยนต์กับชุดเฟืองเกียร์ ซึ่งเป็นชุดเฟืองทดกำลังที่จะใช้ในการขับเคลื่อนยานพาหนะหรือเทหวัตถุ. ในชุดเฟืองเกียร์ของยานพาหนะมีแผ่นซึ่งเรียกกันทั่วไปว่า คลัตช์ ด้วย. ผู้ขับเหยียบแผ่นคลัตช์เพื่อปลดเครื่องยนต์ออกจากชุดเฟืองเกียร์ และปล่อยการเหยียบคลัตช์เพื่อต่อเครื่องยนต์เข้ากับชุดเฟืองเกียร์ที่ได้เลือกขึ้นมาใช้ตามความต้องการ.

          คำว่า คลัตช์ เป็นคำทับศัพท์คำภาษาอังกฤษว่า clutch. ในภาษาไทย มักมีคนเขียนผิดว่า ครัช หรือ ครัตช์ ที่ถูกนั้น ต้องเขียนตามที่พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ กำหนดไว้ว่า คลัตช์.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

คืนครู โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

คืนครู

          คืนครู หมายความว่า ลืมเรื่องราวที่เรียนมาจากครูจนหมด เรียนความรู้ใดแล้วลืม หรือไม่จดจำความรู้นั้นไว้เพื่อใช้ประโยชน์ต่อไป หรือไม่จดจำเพื่อเป็นเครื่องมือศึกษาในชั้นสูงต่อไป ลืมความรู้นั้นหมด.  เปรียบเสมือนกับว่าได้คืนความรู้ที่รับมาจากครูกลับให้ครูไป ใช้เป็นสำนวนว่า คืนครู เช่น ฉันเรียนวรรณคดีไทยมาหลายเรื่องแต่จำไม่ได้สักเรื่อง จะเอามาเล่าให้ลูกฟังก็นึกไม่ออกเพราะคืนครูไปหมดแล้ว. เรื่องการคิดกำไรขาดทุนฉันคืนครูไปหมดแล้ว พอจะต้องทำบัญชีร้านค้าตัวเองต้องวิ่งไปให้น้องมาช่วย.

          วิชาความรู้ต่าง ๆ นั้น เมื่อเรียนรู้แล้วควรจะจดจำไว้ใช้ ถ้าคืนครูไปหมดก็จะไม่สามารถนำความรู้นั้นมาใช้ได้ ก็เท่ากับเสียเปล่า ทั้งยังเสียเวลาและเงินทองด้วย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

เข้าตากรรมการ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เข้าตากรรมการ

          เข้าตากรรมการ (เข้า-ตา-กำ-มะ-กาน ) เป็นสำนวน แปลว่า เข้าอยู่ในสายตากรรมการ หมายความว่า เก่ง สวย เป็นต้น จนถูกใจกรรมการ. เป็นสำนวนที่ได้จากการประกวดหรือการแข่งขัน เช่น การประกวดนางแบบ ประกวดนางงาม ประกวดร้องเพลง ประกวดลีลาศ. คนที่กรรมการเห็นว่า สวย หรือเก่ง ก็จะได้รับเลือกให้ครองตำแหน่งที่ตั้งไว้นั้น. ถ้าความงามหรือความสามารถเด่นพอ กรรมการก็จะเลือก เรียกว่า เข้าตากรรมการ. 

          ในการคัดเลือกตัวนักกีฬาก็เช่นเดียวกัน นักกีฬาที่เล่นได้เก่งก็เรียกว่า เข้าตากรรมการ. เมื่อมีการคัดเลือกนักกีฬา ผู้ที่เข้าตากรรมการจะได้รับการคัดเลือกไว้เพื่อเข้าแข่งขันต่อไป ถ้าไม่มีความสามารถพอก็เรียกว่า ไม่เข้าตากรรมการ .

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม