เขตพระราชฐานในพระบรมมหาราชวัง

เขตพระราชฐานในพระบรมมหาราชวัง

          ภายในพระบรมมหาราชวังปัจจุบัน แบ่งเขตพระราชฐานเป็น ๓ ชั้น คือ พระราชฐานชั้นนอก พระราชฐานชั้นกลาง และพระราชฐานชั้นใน. ระหว่างพระราชฐานแต่ละชั้นมีกำแพงหรืออาคารกั้น.

          พระราชฐานชั้นนอก  คือส่วนซึ่งเป็นที่ตั้งของหน่วยราชการต่าง ๆ และที่ทำการของทหารรักษาพระราชวัง เรียกว่า ฝ่ายหน้า .

          พระราชฐานชั้นกลาง  คือส่วนซึ่งเป็นพระมหาปราสาท และพระราชมนเทียรทั้งหมด เป็นที่ซึ่งเคยเป็นที่ประทับของพระเจ้าแผ่นดิน ปัจจุบันเป็นที่ประกอบพระราชพิธีต่าง ๆ.

          พระราชฐานชั้นใน  คือพระตำหนักและตำหนักต่าง ๆ ซึ่งเป็นที่ประทับของพระมเหสี พระราชธิดา และเป็นที่อยู่ของเจ้าจอมมารดา เจ้าจอมและข้าราชการหญิง ซึ่งเรียกว่า ฝ่ายใน .

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

ขอบใจ ขอบคุณ ขอบพระคุณ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ขอบใจ ขอบคุณ ขอบพระคุณ

         เมื่อใครคนหนึ่งให้สิ่งของแก่เรา หรือช่วยเหลือเรา เราจะแสดงความรู้สึกสำนึกในบุญคุณผู้นั้น ด้วยการกล่าวคำว่า ขอบใจ ขอบคุณ หรือ ขอบพระคุณ.

         ขอบใจ  ใช้พูดกับคนที่เด็กกว่า ฐานะต่ำกว่า หรือ ผู้ที่เสมอกัน. เราขอบใจในน้ำใจที่เขามีต่อเรา.

         ขอบคุณ  ใช้พูดกับคนที่เป็นผู้ใหญ่ หรือมีอาวุโสมากกว่าเรา ผู้ที่ควรให้ความเคารพนับถือ และใช้เป็นคำสุภาพทั่วไป.

         ถ้าเป็นผู้ใหญ่ที่ควรเคารพมาก ๆ หรือเป็นผู้ที่มีคุณวุฒิ วัยวุฒิ ชาติวุฒิ สูง ควรใช้คำว่า ขอบพระคุณ .

         เราไม่ใช้ขอบพระคุณกับคนที่เด็กกว่า และไม่ใช้ขอบใจกับคนที่เป็นผู้ใหญ่กว่าเรา. การใช้คำในภาษาไทย นอกจากจะให้ถูกต้องตามความหมายและหน้าที่ทางไวยากรณ์แล้ว ยังต้องใช้ให้ถูกต้องตามฐานะของบุคคลด้วย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

ค็อกเทล โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ค็อกเทล

          ค็อกเทล (ค็อก-เทล)  เป็นคำทับศัพท์ภาษาอังกฤษว่า cocktail ซึ่งเป็นคำเรียกวิธีการเลี้ยงอาหารแบบหนึ่งตามวัฒนธรรมของชาวตะวันตก. ของที่เลี้ยงมีค็อกเทลเป็นเครื่องดื่มหลัก.

          เครื่องดื่มที่มีชื่อว่า ค็อกเทล คือ เครื่องดื่มซึ่งเป็นน้ำผลไม้ผสมสุรา เช่น ยิน. มีเครื่องดื่มชนิดอื่นให้แขกเลือกได้ตามที่ชอบด้วย. แขกที่มาในงานจะดื่มเครื่องดื่มตามที่ตนชอบ มีของแกล้มซึ่งจัดไว้บนโต๊ะให้แขกหยิบกินเอง. จุดประสงค์ก็เพื่อให้แขกได้เดินไปมา ทำให้ทักทายกันได้สะดวก. ในการกินเลี้ยงแบบค็อกเทลจึงไม่ควรยืนอยู่ที่โต๊ะวางของแกล้มนาน ๆ เมื่อหยิบสิ่งที่ต้องการรับประทานได้แล้วควรถอยออกมาให้ผู้อื่นเข้าไปหยิบอาหารบ้าง.

          ปัจจุบันมักเรียกการเลี้ยงค็อกเทล ว่า การเลี้ยงรับรอง เช่น จัดการเลี้ยงรับรองเพื่อฉลองงานสมรส.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  ประเภทวรรณศิลป์  สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม

กลับใช้ใหม่ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กลับใช้ใหม่

          กลับใช้ใหม่ เป็นการนำสิ่งที่ใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่ โดยไม่ต้องผ่านกรรมวิธี หรือกระบวนการผลิตใด ๆ ในภาษาอังกฤษ เรียกว่า re-use. ภาษาไทยใช้ว่า กลับใช้ใหม่ เช่น ล้างขวดแยมที่หมดแล้วนำกลับใช้ใหม่มาใส่ของอื่น เอากระดาษหนังสือพิมพ์ที่อ่านแล้วกลับมาใช้ห่อของ รองข้าวของ หรือใช้เช็ดกระจก. 

          การกลับใช้ใหม่ รวมถึงการที่นำสิ่งที่ใช้ประโยชน์อย่างหนึ่งไม่ได้แล้วไปใช้อย่างอื่นด้วย เป็นการใช้สิ่งของอย่างคุ้มค่า. สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโปรดให้ภิกษุเอาจีวรเก่าขาดไปทำเป็นผ้าเช็ดกุฏิ เอาผ้าเช็ดกุฏิที่เปื่อยแล้วไปทำผ้าเช็ดเท้า เอาผ้าเช็ดเท้าที่ยุ่ยแล้วไปผสมดินฉาบผนังกุฏิ เหล่านี้ล้วนเป็นวิธีการกลับใช้ใหม่ ซึ่งมีมาแล้วตั้งแต่ครั้งพุทธกาล.

 

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน


การสำรวมกิริยา โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

การสำรวมกิริยา

          การสำรวมกิริยาในวัฒนธรรมไทย กิริยาที่ถือว่าเรียบร้อย คือ กิริยาสำรวม หมายถึง การควบคุมกายให้สงบในทุกอิริยาบถ. 

          ในการเดินไม่ส่ายตัว โยกตัว หรือแกว่งแขนไกลตัวเกินไป. 
          ในการยืน ไม่ยืนกางขา หรือแกว่งเท้าไปเตะนั่นเขี่ยนี่. 
          ในการนั่ง ต้องรวบขา รวบเท้า ไม่ยื่นเท้าไปทางที่มีผู้ใหญ่อยู่.           
          แม้ในการนอน คนไทยจะฝึกตัวให้นอนได้เรียบร้อย โดยเฉพาะผู้หญิงจะไม่นอนหงายกางแขนกางขา  เสื้อผ้าต้องคลุมลงมาใต้เข่า. 

          การสำรวมกิริยาต้องฝึกให้ติดเป็นนิสัย. คนที่สำรวมกิริยาได้ทุกกาลโอกาส แสดงว่าเป็นผู้ที่ได้รับการอบรมมาดี  จึงเป็นผู้ดี และเป็นคนที่งามอย่างแท้จริง.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน