กราบ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กราบ

         กราบ เป็นวิธีการแสดงความเคารพอย่างสูง. คนไทยกราบพระพุทธรูป กราบพระภิกษุ และกราบผู้ใหญ่.  การกราบมี ๒ แบบ คือ แบบแบมือ กับ แบบไม่แบมือ. 

          การกราบแบมือ ใช้สำหรับกราบพระพุทธรูป กราบพระสงฆ์ มักประกอบกับอาการสำรวมอย่างอื่นด้วย เช่น การกราบที่เรียกว่า กราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ คือ นั่งคุกเข่าให้เข่าทั้งสองจดพื้น พนมมือ แล้วโน้มตัวลงจนข้อศอกทั้งสองจดพื้นพร้อมกับแบมือทั้งสองคว่ำลงอยู่สองข้างของหน้าผากที่ก้มลงมานั้น. ทำอย่างนี้ ๓ ครั้ง. 

       การกราบแบบไม่แบมือ ใช้สำหรับกราบผู้ใหญ่ที่เคารพอย่างสูง ด้วยการนั่งพนมมือ แล้วน้อมศีรษะลงพร้อมกับมือที่พนมให้ถึงพื้น หรือถึงผู้รับการกราบ และกราบครั้งเดียวโดยไม่ต้องแบมือ. ถ้ากราบศพก็กราบครั้งเดียวและไม่ต้องแบมือเช่นเดียวกัน.

 

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน


กล้วย โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กล้วย 

          กล้วยเป็นพืชที่ขึ้นได้ดีในประเทศไทย กล้วยมีประมาณ ๑๐๐ ชนิด แต่ที่นิยมปลูกไว้รับประทานมี กล้วยน้ำว้า กล้วยหอม กล้วยไข่ กล้วยหักมุก กล้วยเล็บมือนาง. และที่ปลูกไว้ใช้ในพิธีกรรมต่าง ๆ คือ กล้วยน้ำไท. ส่วนกล้วยตานีปลูกไว้ใช้ใบตองห่อของ. กล้วยน้ำว้าเป็นกล้วยที่นิยมกินผลสุก และแปรรูปเป็นขนมต่าง ๆ เช่น ขนมกล้วย กล้วยแขก กล้วยเชื่อม กล้วยฉาบ กล้วยตาก. 

          คนไทยนิยมให้เด็กทารกอายุตั้งแต่ ๓ เดือนขึ้นไปกินกล้วยน้ำว้ามาแต่โบราณเพื่อให้ร่างกายแข็งแรง มีสุขภาพดี เติบโตสมวัย. ผู้สูงอายุถ้ากินกล้วยน้ำว้าทุกวันจะทำให้ระบบขับถ่ายทำงานได้ดี ทำให้แข็งแรงและไม่เจ็บป่วยง่าย. กล้วยน้ำว้าเป็นกล้วยที่มีคุณค่าทางอาหารมากและยังมีคุณค่าทางยาด้วย.

 

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน


การแต่งกายของหญิงไทย โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

การแต่งกายของหญิงไทย

          การแต่งกายเป็นวัฒนธรรมสำคัญอย่างหนึ่งของชาติ. ชนชาติที่เจริญแล้วจะมีระเบียบแบบแผนในการแต่งกายให้เหมาะแก่งานและโอกาสต่าง ๆ. 

          ในวัฒนธรรมไทย ผู้หญิงนิยมแต่งกายให้เรียบร้อย ไม่นิยมการเปิดเผยส่วนสัดของร่างกายมากเกินไป โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อไปยังสถานที่ที่ควรให้ความเคารพ เช่น ไปวัด ไปเฝ้าเจ้านาย ไปหาผู้ใหญ่ ไปสถานที่ราชการ. ผู้หญิงไทยไม่นิยมนุ่งกางเกง ยิ่งเป็นกางเกงขาสั้นก็ยิ่งถือว่าเป็นสิ่งที่ไม่สมควร. 

          เมื่อจะไปวัดหรือไปสถานที่ที่ควรให้ความเคารพ ควรแต่งกายให้เหมาะสม. คำว่า แต่งกายเหมาะ ในสังคมไทย จึงมีความหมายว่า แต่งตัวถูกต้องตามกาลเทศะและบริบท คือ เหมาะแก่เวลา สถานที่ บุคคลและสถานการณ์.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

กระแส โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กระแส

          กระแส  เป็นคำที่มาจากภาษาเขมรว่า แขฺส แปลว่า เชือก. ในภาษาไทยใช้เรียกน้ำที่ไหลเรื่อยไปไม่ขาดสายว่า กระแสน้ำ. เรียกลมที่พัดเป็นแนวเรื่อยไปว่า กระแสลม. นอกจากกระแสน้ำกระแสลมแล้ว ยังเปรียบเทียบสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายกันว่า กระแส เช่น กระแสไฟ กระแสจิต กระแสความคิด กระแสความนิยม. 

          ปัจจุบัน มีการใช้คำว่า กระแส หมายถึง ความนิยมที่กำลังรุนแรงของสังคม สิ่งซึ่งกำลังเป็นที่สนใจของสังคมมากที่สุด เช่น ตอนนี้กระแสเศรษฐกิจกำลังแรง คุณจะทำวิจัยทางด้านวัฒนธรรมก็ไม่มีใครสนใจหรอก. ทำไมนายกจึงออกคำสั่งสวนกระแสความต้องการของประชาชนนะ.

 

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน