อยู่ตัว โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

อยู่ตัว

          อยู่ตัว หมายความว่า ถึงระดับที่คงที่ ไม่เปลี่ยนแปลง มีนัยความหมายว่า ได้ผ่านการฝึกฝน การทดสอบ การทดลอง หรือการปรับตัวมาจนถึงระดับที่คงที่แล้ว เช่น เขาทำงานดึกมาจนอยู่ตัวแล้วถึงไม่มีงานทำก็ต้องอยู่ดึก.

          มีความหมายว่า มั่นคง คงที่ ก็ได้ เช่น เราล้มลุกคลุกคลานมาหลายปีตอนนี้กิจการค้าของเราอยู่ตัวแล้ว ถ้าเศรษฐกิจไม่ผันผวนมากนักเราก็อยู่ได้อย่างสบาย. แม่ครัวคนนี้ทำอาหารมาจนอยู่ตัวแล้วทำอาหารได้อร่อยทุกอย่างโดยแทบไม่ต้องชิมเลย.

          และมีความหมายว่า อยู่คงที่ เช่น ตาคนนี้แกเดินหง่อม ๆ อยู่อย่างนี้มาตั้งหลายปีแล้ว ไม่เห็นมีเจ็บไข้เป็นอะไรกับใคร แกคงแก่อยู่ตัวแล้ว.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

แสม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

แสม

           คำว่า แสม ออกเสียงว่า สะ -แหฺม จึงจะมีความหมายในภาษาไทย.

          แสม เป็นคำเรียกชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่ง มีทั้ง แสมดำ แสมขาว.  บริเวณที่มีต้นแสมขึ้นมาก ๆ เรียกว่า ป่าแสม. ไม้แสมนำมาตัดเป็นท่อน ๆ เรียกว่า ดุ้นแสม  มักใช้เป็นเชื้อเพลิง เรียกว่า ฟืนไม้แสม  เป็นฟืนที่มีเนื้อไม้แกร่ง. หากนำมาเผาให้เป็นถ่าน จะได้ถ่านที่ให้ความร้อนดีมาก. ถ่านไม้แสมจึงเป็นที่นิยมและมีราคาแพง. นอกจากนี้ สัตว์หลายชนิดที่มักอาศัยอยู่ในบริเวณที่มีต้นแสมขึ้นมาก ก็ได้ชื่อตามไม้แสมด้วย คือ ลิงแสม ปูแสม กุ้งแสม.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

โอกาส โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

โอกาส

          โอกาส เป็นคำภาษาบาลี แปลว่า เวลาที่เหมาะ จังหวะ ช่อง ทาง เช่น ในโอกาสวันขึ้นปีใหม่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานพรแก่พสกนิกรทางวิทยุโทรทัศน์.  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จประพาสไปทั่วทุกท้องถิ่นในประเทศ เพื่อทรงเยี่ยมราษฎร และทอดพระเนตรความก้าวหน้าของโครงการต่าง ๆ ที่ทรงพระราชดำริให้จัดทำขึ้นเพื่อประโยชน์สุขของอาณาประชาราษฎร์. ในโอกาสที่เสด็จพระราชดำเนินไปนั้น ก็มักจะโปรดฯ ให้หน่วยแพทย์อาสาฯ ตามเสด็จ และเปิดการรักษาโรคให้ราษฎรด้วย.

          เมื่อจะกล่าวถึงการเสด็จพระราชดำเนินนั้น ใช้คำว่า ในโอกาสที่เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเยี่ยมราษฎร  ไม่ใช้คำว่า พระราชวโรกาส (พฺระ-ราด-วะ-โร-กาด)  หรือ พระบรมราชวโรกาส (พฺระ-บอ-รม-มะ-ราด-วะ-โร-กาด).

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ให้-ให้กับ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ให้-ให้กับ

          คำว่า ให้ ใช้เป็นคำเชื่อมกริยา เช่น กินให้อิ่ม บอกให้ทราบ อธิบายให้เข้าใจ.  กริยาที่ตามหลังคำว่า ให้ เป็นผลของกริยาที่อยู่หน้าคำว่า ให้ เช่น กินอิ่ม หมายความว่า กิน เพื่อให้เกิดผล อิ่ม. อธิบายให้เข้าใจ หมายความว่าอธิบายเพื่อให้ผู้ฟังเข้าใจเรื่องที่อธิบาย. ขณะนี้มีการถ่ายทอดความรู้ เรื่องประชาธิปไตยให้ประชาชนทราบ. มีการอบรมให้บัณฑิตอาสาสมัครมีความรู้เรื่องประชาธิปไตย.

          คำว่า ให้ ที่ใช้เป็นคำเชื่อมอย่างนี้ ปัจจุบันมีคนใช้ว่า ให้กับ ซึ่งไม่ถูกต้อง. ข้อความว่า ถ่ายทอดให้กับประชาชนทราบ อบรมให้กับบัณฑิตอาสาสมัครมีความรู้ ไม่ถูกต้อง.

          คำที่ใช้เชื่อมกริยากับกริยาต้องใช้คำเชื่อม ให้   ไม่ใช่ ให้กับ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

สังฆาธิการ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

สังฆาธิการ

          คำว่า สังฆาธิการ เกิดจากคำว่า สงฺฆ กับ อธิการ. สงฺฆ หมายถึงพระสงฆ์. อธิการ หมายถึง ผู้เป็นใหญ่. พระสังฆาธิการ หมายถึง พระภิกษุผู้ดำรงตำแหน่งผู้ปกครองคณะสงฆ์ นับตั้งแต่ ผู้ช่วยเจ้าอาวาส รองเจ้าอาวาส เจ้าอาวาส เจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ เจ้าคณะจังหวัด จนถึงเจ้าคณะภาค รวมทั้งตำแหน่ง รองเจ้าคณะนั้น ๆ ด้วย. ผู้ช่วยเจ้าอาวาส รองเจ้าอาวาส และเจ้าอาวาส ทำหน้าที่ปกครองวัด ดูแลวัดและศาสนสมบัติของวัด รวมทั้งภิกษุและคฤหัสถ์ที่อาศัยอยู่ในเขตวัด ให้ประพฤติตามพระธรรมวินัย คำสั่ง ระเบียบ และกฎของมหาเถรสมาคม.

ผู้เขียน   ศ. ดร.กาญจนา   นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

อนุญาต-อนุมัติ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

อนุญาต-อนุมัติ

          คำว่า อนุญาต กับ อนุมัติ มีความหมายถึง การที่ผู้มีอำนาจเหนือกว่ายินยอมให้ผู้น้อยกระทำ การอย่างใดย่างหนึ่งตามที่ขอ. โดยรูปศัพท์ทั้งคำว่า อนุญาต และ อนุมัติ แปลว่า รู้ตามแล้ว เช่นเดียวกัน. ในภาษาไทยใช้หมายถึง ยินยอม ยอมให้  ยอมให้ทำตามที่ขอทั้งสองคำ.

          ข้อแตกต่าง ก็คือ อนุญาต มักใช้แก่เรื่องง่าย ๆ ที่ไม่ต้องมีขั้นตอน การพิจารณาเป็นลำดับขั้น. ส่วน อนุมัติ นั้น ใช้ในเรื่องที่เป็นทางการ ผู้ขอต้องเสนอผู้บังคับบัญชาตามลำดับขั้น ตามระเบียบที่ได้วางไว้. ถ้าผู้อนุมัติเห็นควรให้ดำเนินการก็จะอนุมัติ เช่น ที่ประชุมคณะรัฐมนตรีอนุมัติโครงการที่กระทรวงต่าง ๆ เสนอมา. ครูอนุญาตให้นักเรียนไปฝึกสมาธิ ได้แต่ถ้าจะค้างคืนต้องขออนุมัติผู้อำนวยการ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน