กระยาสารท โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กระยาสารท

          กระยาสารท (กฺระ-ยา-สาด)  เป็นชื่อขนมอย่างหนึ่งที่ทำด้วยข้าวเม่า ข้าวตอก ถั่ว งา กวนกับน้ำตาลปึกให้เหนียวเกาะกันเป็นปึก. เป็นขนมที่สามารถเก็บไว้กินได้หลายวัน และใช้ทำบุญเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ปู่ย่าตายายบรรพบุรุษที่ได้ล่วงลับไปแล้วในช่วงเวลาสารทไทย คือ ช่วงสิ้นเดือน ๑๐. กระยาสารทเป็นสิ่งที่ทำขึ้นจากพืชผลที่เก็บเกี่ยวได้เป็นชุดแรกของฤดู. 

          คำว่า กระยาสารท ประกอบด้วยคำว่า กระยา กับคำว่า สารท. กระยา เป็นคำจากราชาศัพท์ภาษาเขมร กฺรยา แปลว่า ข้าว. ส่วนคำว่า สารฺท เป็นคำภาษาสันสกฤต แปลว่า ฤดูใบไม้ผลิ. 

          ปัจจุบันมีการฉลองวันสารทหรือเทศกาลของชนชาติอื่นอยู่เสมอ ก็ขออย่าลืมร่วมกันทำบุญในวันสารทไทยให้บรรพบุรุษและญาติพี่น้องของเราด้วย.

 

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน


การทำความเคารพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

การทำความเคารพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

          เมื่อได้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไม่ว่าจะเข้าเฝ้าฯ ในพระราชฐาน หรือเข้าเฝ้าฯ ณ ที่ใด พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นประธานสูงสุดในที่นั้น. ผู้ที่เข้าเฝ้าฯ จะแสดงความเคารพด้วยการถวายบังคม ถวายคำนับ ถอนสายบัว หรือกราบถวายบังคมตามความเหมาะสมแห่งสถานที่และโอกาส. 

          ถ้าในที่นั้นมีผู้อื่นที่ผู้เข้าเฝ้าฯ รู้จัก มีผู้ที่ควรได้รับความเคารพอยู่ด้วย หรือมีผู้ตามเสด็จซึ่งผู้เข้าเฝ้าฯ รู้จัก ก็ไม่ต้องทำความเคารพคนอื่น ๆ ในที่นั้น ให้ถวายความเคารพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระองค์เดียวเท่านั้น.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

กระแบะ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

กระแบะ

          กระแบะ หมายความว่า ส่วน ชิ้น. ปัจจุบันมักใช้ประกอบคำว่า มือ เป็น กระแบะมือ หมายความว่า เล็กนิดเดียว ใช้เปรียบเทียบขนาดของที่ดิน เช่น ที่เท่ากระแบะมือก็จริง แต่ถ้าขายก็ได้เงินเป็นล้านทีเดียว.

         คำว่า กระแบะ นี้ โบราณใช้ กระแบ่ เช่น ในเรื่องมหาชาติคำหลวง มีคำบรรยายลักษณะของชูชกว่า มีขี้แมลงวันขึ้นทุกส่วนทั่วทั้งตัวว่า “ขี้แมลงวนนเหลือแหล่ ทุกกระแบ่เนื้อบเหนเปล่าเลอย” ปัจจุบันใช้ว่า กระแบะ. กระแบะมือ หมายความว่า เท่าฝ่ามือ หรือ เล็กเพียงแค่ฝ่ามือ.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน