เอางาน โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เอางาน

          เอางาน เป็นการแสดงความเคารพต่อพระราชวงศ์ในเวลาที่จะรับพระราชทานหรือรับประทาน สิ่งของจากพระหัตถ์. ก่อนรับของต้องเอางาน โดยการแบมือขวา ตั้งขึ้นให้สันมืออยู่ด้านล่าง ยื่นแขนออกไป ณ จุดที่จะรับของ กระดกปลายมือขึ้นเล็กน้อยแล้วจึงหงายมือรับของ. ถ้าเป็นสิ่งที่ต้องจับถือ เช่น ใบปริญญาบัตร กล่องเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เมื่อกระดกปลายมือขึ้นแล้วก็จับของที่รับพระราชทานนั้น.

          การเอางาน ต้องทำด้วยมือขวาและต้องไม่ใช้มือซ้ายช่วย ยกเว้นเป็นของที่ต้องใช้สองมือรับ. ถ้าเป็นของที่รับได้ด้วยมือเดียวห้ามใช้สองมือรับ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ส่อง โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ส่อง

          ส่อง เป็นคำกริยา หมายถึง อาการเพ่งมองผ่านลำกล้องเพื่อให้เห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น นักวิทยาศาสตร์ส่องกล้องจุลทรรศน์ตรวจหาเชื้อจุลินทรีย์. เขาส่องกล้องโทรทรรศน์ดูดวงดาวในท้องฟ้า. ทหารเรือใช้กล้องสองตาส่องดูสภาพของท้องทะเล.

          ถ้าใช้ ส่องกระจก จะหมายถึง มองผ่านกระจกเงาเพื่อดูภาพที่สะท้อนจากกระจกออกมา.

          อาการที่แสงฉายออกมา เรียกว่า ส่องแสง. เช่น ดวงอาทิตย์ส่องแสงสว่างให้โลก. ตอนเช้าแสงแดดส่องเข้ามาทางหน้าต่าง.

          เมื่อเป็นคำสแลง ส่อง หมายถึง ยิงด้วยอาวุธปืน เช่น โจรที่ปล้นร้านทองถูกตำรวจส่องดับไปทั้งสองคน. เขาอยู่ในที่เปลี่ยวจึงมีปืนไว้ป้องกันตัว ใครเข้ามาผิดท่า เขาก็พร้อมจะส่องโป้งไปทันที.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

อายุ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

อายุ

          อายุ หมายถึง ช่วงเวลาที่ดำรงชีวิตอยู่. ช่วงเวลานับตั้งแต่เกิดมาจนถึงเวลาที่พูดถึง เช่น เด็กคนนี้มีอายุ ๗ ปีแล้ว.

          ช่วงเวลาตั้งแต่เริ่มสร้างเริ่มมีบางสิ่ง เช่น มหาวิทยาลัยแห่งนี้มีอายุ ๘๔ ปีแล้ว.

          คำว่า อายุ อาจใช้กับช่วงเวลาการทำงาน เช่น อายุราชการ อายุการใช้งานของเครื่องจักร อายุราชการจะสิ้นสุดเมื่อข้าราชการผู้นั้นตาย ลาออก หรือมีอายุครบ ๖๐ ปี.

          ยาและอาหารบางชนิดมีช่วงเวลาที่ยังมีประสิทธิภาพ ซึ่งเมื่อเลยกำหนดนั้นแล้วจะใช้การไม่ได้ เช่น ยา นม อาหารกระป๋องที่หมดอายุแล้วจะใช้ไม่ได้.  ก่อนจะซื้อยาหรืออาหารกระป๋องควรดูว่าหมดอายุแล้วหรือยัง.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

หัวเห็ด โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

หัวเห็ด

          หัวเห็ด เป็นสำนวน เดิมมีความหมาย ว่า ดื้อ รั้น ไม่ยอมตามง่าย ๆ มีความคิดอย่างไรก็คงเป็นอย่างนั้น. กาญจนาคพันธุ์ อธิบายว่า หัวเห็ดเป็นคำเรียกตะปูชนิดหนึ่ง ซึ่งมีหัวใหญ่เหมือนดอกเห็ด เมื่อตอกอะไรก็จะตรึงแน่น ไม่หลุดออกง่าย. คนที่มีความคิดความเชื่ออย่างไรก็ติดแน่นอยู่อย่างนั้น จึงเปรียบว่า เหมือนตะปูหัวเห็ด หรือเรียกว่า หัวเห็ด เช่น ไม่ว่าใครจะนิยมปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตไปอย่างไร คุณย่าก็ไม่ยอมให้ใครมาเปลี่ยนอะไรในบ้านเลย ใคร ๆ ว่าท่านหัวเห็ดอย่างนี้มาตั้งแต่สาว ๆ แล้ว.

          ปัจจุบัน คำว่า หัวเห็ด กลายความหมายจากดื้อรั้น มาเป็น อดทน ทรหด ทำงานอย่างไม่ย่อท้อ เช่น นักข่าวหัวเห็ดเข้าไปทำข่าวในแดนที่มีการสู้รบกันได้อย่างกล้าหาญ. นักสืบหัวเห็ดพยายามสืบจนสามารถไขเรื่องลับให้กระจ่างได้.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน