สีของเครื่องแต่งกาย โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

สีของเครื่องแต่งกาย

          ในวัฒนธรรมไทยรูปแบบการแต่งกายให้ถูกต้องตามกาลเทศะเป็นสิ่งที่สำคัญ. นอกจากรูปแบบแล้ว สีของเสื้อผ้าก็เป็นสิ่งสำคัญ. คนไทยถือว่า สีดำเป็นสีสำหรับไว้ทุกข์ให้คนที่ตายไปแล้ว จึงแต่งสีดำเฉพาะเมื่อไปงานศพ หรือเมื่อไว้ทุกข์อยู่เท่านั้น. ถ้าไปงานมงคลจะไม่แต่งสีดำเลย.

          คนที่สวมเสื้อสีดำไปงานแต่งงานหรืองานมงคลอื่น นอกจากจะแสดงว่าเป็นคนไม่รู้จักกาลเทศะแล้ว ยังถือว่าให้ร้ายและไม่ให้เกียรติเจ้าของงานด้วย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

หมู่พระมหามนเทียร โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

หมู่พระมหามนเทียร

          หมู่พระมหามนเทียร เป็นคำเรียกรวมพระที่นั่งหลายองค์ ซึ่งเป็นที่บรรทมที่ประทับ ที่ออกขุนนาง ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว อยู่ในเขตพระราชฐานชั้นกลางในพระบรมมหาราชวัง เช่น พระที่นั่งบรมพิมาน พระที่นั่งไพศาลทักษิณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหสูรยพิมาน.

          คำว่า มนเทียร เป็นคำมาจากภาษาบาลี ว่า มนฺทิร แปลว่า เรือนหลวง. โบราณมักจะเขียนว่า มณเฑียร ใช้ ณ กับ ฑ แต่ปัจจุบันได้ปรับให้เขียน มนเทียร ใช้ น กับ ท เพื่อให้ตรงตามรูปศัพท์เดิมในภาษาบาลี.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

สวิง โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

สวิง

          คำที่เขียนว่า ส วิ ง ออกเสียงว่า สะ-หฺวิง  ก็ได้ สะ-วิง  ก็ได้. สวิง (สะ-หฺวิง)  เป็นเครื่องมือที่ใช้ช้อนปลาในแม่น้ำลำคลอง ถักเป็นร่างแหคล้ายถุง มีขอบทำด้วยไม้ไผ่ ขนาดใหญ่พอถือช้อนปลาไปตามแม่น้ำลำคลองได้ เช่น คนที่อยู่ตามริมคลองมักใช้สวิงช้อนกุ้งช้อนปลามาเป็นอาหาร.

          อีกความหมายหนึ่ง ออกเสียงว่า สะ-วิง เป็นคำที่รับมาจากภาษาอังกฤษ ว่า swing แปลว่า เหวี่ยง เช่น นักกอล์ฟฝึกสวิงไม้เพื่อตีลูกกอล์ฟให้ไปได้ไกลและตรงทาง. นักเทนนิสสวิงไม้แร็กเก็ตหวดลูกเต็มแรง. นอกจากนี้ คำว่า สวิง (สะ-วิง) ยังเป็นชื่อจังหวะเพลงสากลจังหวะหนึ่ง ที่นิยมใช้ในการเต้นรำด้วย.

          คำที่เขียนว่า ส วิ ง ออกเสียงได้ ๒ แบบ มีความหมายต่างกัน.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม

          คำกล่าวสำแดงความรู้สึกพอใจหรือรู้สึกถึงบุญคุณที่ผู้อื่นได้กระทำแก่เรา โดยทั่วไปใช้ว่า ขอบใจ เมื่อผู้พูดมีอาวุโสสูงกว่าผู้ฟัง. ใช้คำว่า ขอบคุณ แก่คนที่เสมอกันหรือกล่าวเป็นทางการแก่คนทั่วไป. ใช้คำว่า ขอบพระคุณ แก่ผู้ใหญ่ ผู้ที่มีอาวุโสสูงกว่าผู้พูด.

          แต่เมื่อจะกล่าวสำแดงความขอบพระคุณต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว หรือสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ต้องใช้คำราชาศัพท์ว่า รู้สึกสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม.

          ถ้าผู้ที่มีบุญคุณแก่เราเป็นสมเด็จเจ้าฟ้าหรือพระวรวงศ์เธอที่ทรงกรม ใช้ว่า รู้สึกเป็นพระกรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม  ตัดคำว่า มหา ออก.

          ถ้าเป็นพระราชวงศ์ทั่วไปใช้ว่า ขอบพระทัย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน