สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม

          คำกล่าวสำแดงความรู้สึกพอใจหรือรู้สึกถึงบุญคุณที่ผู้อื่นได้กระทำแก่เรา โดยทั่วไปใช้ว่า ขอบใจ เมื่อผู้พูดมีอาวุโสสูงกว่าผู้ฟัง. ใช้คำว่า ขอบคุณ แก่คนที่เสมอกันหรือกล่าวเป็นทางการแก่คนทั่วไป. ใช้คำว่า ขอบพระคุณ แก่ผู้ใหญ่ ผู้ที่มีอาวุโสสูงกว่าผู้พูด.

          แต่เมื่อจะกล่าวสำแดงความขอบพระคุณต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว หรือสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ต้องใช้คำราชาศัพท์ว่า รู้สึกสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม.

          ถ้าผู้ที่มีบุญคุณแก่เราเป็นสมเด็จเจ้าฟ้าหรือพระวรวงศ์เธอที่ทรงกรม ใช้ว่า รู้สึกเป็นพระกรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม  ตัดคำว่า มหา ออก.

          ถ้าเป็นพระราชวงศ์ทั่วไปใช้ว่า ขอบพระทัย.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

อุณหภูมิ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

อุณหภูมิ

          อุณหภูมิ (อุน-หะ-พูม)  มาจากคำภาษาบาลีว่า อุณฺห แปลว่า ความร้อน กับคำว่า ภูมิ แปลว่า พื้น แผ่นดิน. อุณหภูมิ ออกเสียงว่า อุน-หะ-พูม  หมายถึง ระดับความร้อน ของวัตถุ ของอากาศ และของสิ่งต่าง ๆ เช่น ร่างกายคนปรกติมีอุณหภูมิประมาณ ๓๗ องศาเซลเซียส. อุณหภูมิของอากาศในหน้าร้อนที่กรุงเทพฯ อาจขึ้นสูงถึง ๔๐ องศาเซลเซียส.

          ปัจจุบันนอกจากจะใช้คำว่า อุณหภูมิ กับระดับความร้อนของอากาศและวัตถุต่าง ๆ แล้ว ยังใช้คำว่าอุณหภูมิกับระดับความวุ่นวายหรือระดับของความร้อนหรือความรุนแรงของการเมืองอีกด้วย เช่น ขณะนี้อุณหภูมิการเมืองกำลังร้อนสุดขีด ขณะนี้อุณหภูมิการเมืองลดลงแล้ว.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

หน้ารับแขก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

หน้ารับแขก

          หน้ารับแขก เป็นสำนวน หมายความว่ามีใบหน้ายิ้มแย้ม แสดงอาการยินดีต้อนรับผู้มาเยือนอยู่เสมอ. คำว่า แขก ในภาษาไทย มีความหมายถึง ผู้ที่มาหา คนอื่นที่มาหามาพบ ไม่ใช่ญาติพี่น้อง เช่น จัดบ้านช่องให้สะอาดเรียบร้อยแขกไปใครมาจะได้ไม่ขายหน้าเขา. เราคนกันเองไม่ใช่แขกที่ไหนไม่ต้องต้อนรับขับสู้อะไรหรอก.  ตามธรรมเนียมของคนไทย เมื่อมีแขกมาหาจะต้อนรับอย่างดีเสมอ การต้อนรับนั้นแสดงออกได้อย่างดีประการหนึ่งด้วยใบหน้าที่ยิ้มแย้ม ไม่บูดบึ้งหรือเฉยเมย. คนที่มีใบหน้ายิ้มแย้ม หรือแสดงอาการยิ้มแย้มอยู่เสมอจึงเรียกว่า หน้ารับแขก เช่น เด็กคนนี้หน้ารับแขกดีจริง ใครมาเล่นด้วยก็ยิ้มแย้มเสมอ ไม่แปลกหน้าใครเลย.  ถ้ามีใบหน้าที่ไม่ยิ้มแย้ม จะเรียกว่า หน้าไม่รับแขก เช่น แม่ค้าคนนี้หน้าไม่รับแขกเลยจึงขายของไม่ดี ถ้าไม่จำเป็นจริงก็ไม่มีใครอยากซื้อของของแก.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เสื้อน็อต โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เสื้อน็อต

          ทหารเรือเรียกเสื้อคอกลมสีขาวแขนสั้น ที่สวมเป็นเสื้อชั้นในว่า เสื้อน็อต. เสื้อน็อตของพลทหารจะขลิบคอด้วยผ้าสีน้ำเงิน. ส่วนเสื้อน็อตของนายทหารจะเป็นสีขาวล้วนไม่มีผ้าขลิบคอสีน้ำเงิน.

          คำว่า น็อต นี้ คงจะมาจากคำภาษาอังกฤษ ว่า nautical แปลว่า ซึ่งเกี่ยวกับทหารเรือ ซึ่งเกี่ยวกับการเดินเรือ หรือเกี่ยวกับทะเล. คนไทยนิยมใช้คำสั้น ๆ จึงตัดคำเหลือเพียงพยางค์แรกซึ่งเป็นพยางค์ที่ลงน้ำหนักในภาษาอังกฤษ คือ naut โดยออกเสียงว่า น็อต.

          ราชนาวีไทยรับระเบียบการแต่งกายหลายอย่างมาจาก ราชนาวีอังกฤษ จึงใช้คำภาษาอังกฤษเรียกเสื้อดังกล่าว ว่า เสื้อน็อต.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน