หัวโจก โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

หัวโจก

          หัวโจก เป็นคำเรียกผู้ที่เป็นหัวหน้ากลุ่มเด็กที่ประพฤติเกกมะเหรกเกเร เช่น เด็ก ๆ ในซอยนี้มีอยู่กลุ่มหนึ่งเกเรกว่าเพื่อน มีเจ้าตั้วเป็นหัวโจก พากันไปขโมยมะม่วงของชาวบ้านเขาบ้าง แอบสูบบุหรี่บ้าง แกล้งแม่ค้าบ้าง.

          คำว่า หัว เมื่อใช้นำหน้ากริยาที่เป็นอาการของคน มักหมายถึงว่า มีความคิด มีลักษณะนิสัย หรือมีปรกติวิสัยทำเช่นนั้นเสมอ ๆ เช่น หัวขโมย หัวดื้อ หัวรั้น หัวแข็ง หัวอ่อน.

          คำว่า โจก เป็นคำโบราณ แปลว่า หัวหน้า หัวโจก จึงแปลว่า ผู้ที่มักเป็นหัวหน้า. เป็นคำที่มักใช้ในความที่ไม่ดี ปัจจุบันไม่มีที่ใช้โดยลำพัง.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

เล่นสี โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

เล่นสี

          เล่นสี หมายความว่า ใช้สีหลายสี สนุกหรือดำเนินการกับสีต่าง ๆ เช่น ภาพวาดนี้เป็นภาพจิตรกรรมร่วมสมัย เล่นสีสด ๆ ตัดกันสวยจริง ๆ. ผ้าผืนนี้เล่นสีเหลือบสวยแปลกตากว่าผ้าผืนอื่น. คนสมัยก่อนห่มผ้าสไบสีต่าง ๆ ตามวัน แต่ผ้าโจงกระเบนนั้นจะเล่นสีตัดกับสไบบ้างกลมกลืนกันบ้าง สวยมากทีเดียว.

          คำว่า เล่น มีความหมายว่า สนุก ดำเนินการ. เล่นสี หมายถึงใช้สีหลายสีอย่างสนุกในงานชิ้นหนึ่ง ๆ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วิสัยทัศน์ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วิสัยทัศน์

          วิสัยทัศน์ (วิ-สัย-ทัด)  เป็นคำที่เกิดจากคำว่า วิสัย  แปลว่า ขอบเขต กับคำว่า ทัศน์  แปลว่า การมอง การเห็น. วิสัยทัศน์ จึงแปลว่า การเห็นสิ่งที่อยู่ในขอบเขต ใช้หมายถึง ความสามารถในการมองหรือคิดไปได้ไกลมากน้อยเพียงใด.

          คนที่มีประสบการณ์ มีความรู้ ความสามารถ มักมีสายตายาวสามารถมองการณ์ไกล คิดหรือคาดถึงสิ่งที่จะเกิดในอนาคตได้ใกล้เคียงกับความเป็นจริง. ความสามารถนี้ในปัจจุบันใช้เป็นศัพท์ว่า วิสัยทัศน์. ความหมายใกล้เคียงกับคำว่า vision ในภาษาอังกฤษ เช่น ผู้ที่จะสามารถบริหารงานในองค์กรใหญ่เช่นนี้ ต้องเป็นผู้ที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกล. การศึกษาในระบบใหม่สร้างคนให้มีวิสัยทัศน์กว้างไกล.

         บางครั้ง ใช้เพียงคำว่า มีวิสัยทัศน์ ไม่ต้องมีคำขยาย ก็หมายถึง มีวิสัยทัศน์กว้างและไกลด้วย.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

ลงตัว โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

ลงตัว

          ลงตัว หมายความว่า พอดี ไม่มีเศษเหลือ มาจากการหารเลข ถ้าตัวหารหารจำนวนตั้งได้พอดีไม่มีเศษ ก็เรียกว่า หารลงตัว. ถ้ามีเศษ ก็เรียกว่า หารไม่ลงตัว. 

          คำว่า ลงตัว จึงนำมาใช้ขยายกริยาอื่น ๆ อีก มีความหมายว่า พอดิบพอดี ได้ทุกอย่างตามที่ต้องการพอดิบพอดี เช่น เขาจัดตารางเวลาทำงานและทำกิจกรรมได้ลงตัวไม่ซ้อนกัน เราต้องบริหารเงินที่จะใช้จ่ายในแต่ละเดือนให้ลงตัวไม่ให้เป็นหนี้ใคร ทั้งเขาและภรรยาต้องไปประชุมที่ต่างจังหวัด เขากำลังคิดว่าจะฝากลูกไว้กับใคร ก็พอดีทางโรงเรียนขออนุญาตให้ลูกไปเข้าค่าย ทุกอย่างจึงลงตัว ทำให้เขาไปประชุมด้วยความสบายใจ.

ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

วันศิลปินแห่งชาติ โดย ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล

วันศิลปินแห่งชาติ

          ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ผู้ทรงเป็นศิลปินเอกของชาติไทยและของโลก คณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติได้เสนอให้รัฐบาลกำหนดวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของพระองค์ ให้เป็นวันศิลปินแห่งชาติ  ตั้งแต่พุทธศักราช ๒๕๒๘. พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้ทรงพระปรีชาสามารถยอดเยี่ยมในงานศิลปะหลายแขนง เช่น การประพันธ์ การละคร การดนตรี และงานช่างแกะสลัก. งานที่ได้ทรงสร้างไว้ล้วนได้รับการยกย่องว่า งดงามเป็นยอดของงานศิลป์.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน