ครอก

          คำว่า ครอก มีความหมายหนึ่งว่า ลูกสัตว์หลายตัวที่เกิดพร้อมกันคราวเดียว และมักใช้เป็นลักษณนามเรียกการตกลูกของสัตว์คราวหนึ่ง ๆ หลายตัว เช่น ปีนี้แมวออกลูก ๒ ครอก ลูกหมา ๒ ตัวนี้เกิดมาครอกเดียวกัน แต่ตัวหนึ่งโตกว่าอีกตัวหนึ่งมาก

          ในสมัยก่อนคำว่า ครอก ใช้กับคนก็ได้ เช่น ศิลาจารึกวัดบางสนุกซึ่งสร้างขึ้นประมาณพุทธศักราช ๑๘๘๒ กล่าวถึงเจ้าเมืองชักชวนผู้คนให้สร้างพระพุทธรูปด้วยดีบุกบ้างด้วยดินบ้าง และมีข้อความตอนหนึ่งว่า “แลจึงแต่งหากระยาทาน… คนครอกหนึ่งให้ดูพระ” นั่นคือให้คนสกุลหนึ่งดูแลพระพุทธรูปที่สร้างขึ้น

          คำว่า ครอก อาจประสมกับคำว่า ลูก เป็น ลูกครอก ใช้เรียกลูกอ่อนปลาช่อนที่ตัวยังมีสีแดง ว่ายอยู่เป็นกลุ่ม เช่น บึงน้ำหน้าบ้านเรามีลูกครอกปลาช่อนอยู่ครอกหนึ่ง. และใช้เรียกลูกของทาสที่เกิดในเรือนเบี้ยว่า ลูกครอก ด้วย. นอกจากนี้ ถ้าใช้ว่า ขี้ครอก จะหมายถึงลูกของข้าทาส หรือ หมายถึงทาส
โดยกำเนิด ซึ่งมีความหมายแฝงในเชิงดูถูก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.