คัน

          คำว่า คัน ที่เป็นคำกริยา มีความหมายว่า มีความรู้สึกยุบยิบที่ผิวหนังบางส่วนทำให้อยากเกา และเมื่อเกาหรือลูบบริเวณที่คันแรง ๆ ก็จะบรรเทาหรือหายคัน. อาการคันจะเกิดขึ้น เมื่อถูกยุงหรือแมลงตัวเล็ก ๆ กัด มีผิวแห้งมาก ผิวที่เป็นแผลและแผลจวนหาย หรือผิวถูกสารพิษจากต้นไม้หรือสัตว์บางชนิดอย่าง บอน ตำแย เถาคัน บุ้ง เป็นต้น. คำว่า คัน นำมาใช้เปรียบกับความรู้สึกอยากทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น คันอยากไปเที่ยว คันอยากไปซื้อของเล่น. คัน เป็นความอยากทำสิ่งที่ไม่สามารถทำได้ เช่น อยากพูดสิ่งที่ไม่อาจพูดได้ ใช้ว่า คันปาก อยากทำสิ่งที่ไม่สามารถทำได้ เรียกว่า คันมือ เช่น เห็นเด็กที่ทำกริยาไม่ดีต่อผู้ใหญ่แล้วคันมืออยากจะตีให้สักฉาด ๒ ฉาด. เห็นผ้าสวย ๆ แล้วคันมืออยากเอามาตัดเสื้อใส่. คันปากอยากจะบอกเพื่อนว่าสามีเขาไปมีผู้หญิงใหม่. ถ้าใช้ว่า คันหัวใจ จะมีความหมายว่า รู้สึกเดือดร้อน รำคาญใจที่ไม่สามารถทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ตามใจ เช่น เห็นคนที่หมายปองไปคลอเคลียกับคนอื่นแล้วรู้สึกคันหัวใจจริง ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.