คัน

          คำว่า คัน มีหลายคำ.  คำที่ ๑ เป็นคำกริยาหมายถึง รู้สึกระคาย อยากเกาเป็นต้น  เช่น คันหัว  คันหลัง.  เมื่อใช้ประสมกับคำอื่น หมายถึงอยู่ไม่สุข เช่น คันมือ หมายถึงมืออยู่นิ่งไม่ได้ เพราะอยากตีอยากหยิบ อยากจับ หรืออยากทำ.  คันปาก หมายถึงอยากพูด  หรืออยากบอกความลับ.  คัน คำที่ ๒ หมายถึงแนวดินหรือแนวทรายที่พูนสูงขึ้นเป็นแนวยาว เช่น คันนา.  ส่วนใหญ่ คัน หมายถึงแนวดินที่ทำขึ้นเพื่อกั้นน้ำ  บางทีเรียกว่า คันกั้นน้ำ เช่น น้ำท่วมทะลักเข้าหมู่บ้านเพราะคันพัง.   ชาวบ้านช่วยกันรื้อคันกั้นน้ำเพื่อให้น้ำที่ขังอยู่ในหมู่บ้านไหลออกได้. คัน คำที่ ๓  หมายถึงสิ่งที่มีลักษณะยาว ทำด้วยไม้หรือวัสดุอื่น เป็นส่วนประกอบของเครื่องมือหรืออาวุธ เช่น คันเบ็ด คันไถ คันธนู คันเร่ง.   คัน ในความหมายสิ่งที่ยาวนี้เอง ปรากฏในสำนวน  กลางคัน หมายถึง ตรงกลางของเหตุการณ์  เช่น โครงการวิจัยต้องล้มเลิกกลางคันเพราะผู้ร่วมวิจัยลาออกหมด.  คัน คำที่ ๔  เป็นลักษณนามที่ใช้กับพาหนะและสิ่งของที่มีแกนยาว เช่น รถยนต์ ๒ คัน   จักรยาน ๓ คัน  ร่ม ๓ คัน  ช้อน ๔ คัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.