จรวด

          จรวด (อ่านว่า จะ -หฺรวด) มาจากคำเขมร กำชฺรวจ (อ่านว่า กำ-จฺร๊วจ) ซึ่งแปลว่า กระบอกฉีด และดอกไม้ไฟชนิดพุ่งขึ้นสูงมีหาง

          ไทยใช้คำว่า จรวด เป็นคำเรียกดอกไม้ไฟชนิดที่พุ่งขึ้นสู่ท้องฟ้ามีหางยาว ดอกไม้ไฟชนิดนี้ทำด้วยกระบอกบรรจุดินเชื้อเพลิงและมีไม้ไผ่ยาวติดเป็นหาง ภาษาอีสานเรียกว่า บั้งไฟ. คำว่า จรวด เรียกเพี้ยนไปเป็น กรวด (อ่านว่า กฺรวด)  หรือ ตรวด (อ่านว่า ตฺรวด) ก็มี เช่น ในบุณโณวาทคำฉันท์ (อ่านว่า บุน-โน-วาด-คำ-ฉัน) ซึ่งพระมหานาควัดท่าทรายแต่งในรัชกาลพระเจ้าบรมโกศ สมัยกรุงศรีอยุธยา มีบทพรรณนาถึงดอกไม้ไฟชนิดต่าง ๆ ที่จุดสมโภชพระพุทธบาท ดอกไม้ไฟชนิดหนึ่งที่จุดคือ ตรวด ดังนี้

                    ตรวดตรวยพวยพุ่งคัคณานต์          นกบินบินบาน   
          สกุณร่อนรักรัง

          ปัจจุบันคำว่า จรวด ใช้เรียกอาวุธที่พุ่งออกไปทำลายข้าศึก และใช้เรียกส่วนขับเคลื่อนยานอวกาศที่เคลื่อนด้วยความเร็วสูงมาก โดยใช้เชื้อเพลิงเผาไหม้เป็นแก๊สพุ่งออกมาจากส่วนท้าย มีทั้งชนิดที่ใช้เชื้อเพลิงแข็งและชนิดที่ใช้เชื้อเพลิงเหลว จรวดความหมายนี้ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า rocket

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.