ฉันท์

          คำว่า ฉันท์ มี ๒ ความหมาย  ความหมายแรก ฉันท์ เป็นชื่อคำประพันธ์ประเภทหนึ่งที่กำหนดจำนวนคำและตำแหน่งของ ครุ (คือคำหรือพยางค์ที่มีเสียงหนัก) ลหุ (คือคำหรือพยางค์ที่มีเสียงเบา) เป็นแบบต่าง ๆ. ฉันท์แต่ละแบบจะบอกจำนวนคำไว้ท้ายชื่อ เช่น มาณวกฉันท์ ๘ (อ่านว่า มา-นะ-วะ-กะ-ฉัน) กำหนดให้บาทหนึ่งมี ๘ คำ  อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ (อ่านว่า อิน-ทฺระ-วิ-เชียน-ฉัน) กำหนดให้บาทหนึ่งมี ๑๑ คำ  วสันตดิลกฉันท์ ๑๔ (อ่านว่า วะ-สัน-ตะ-ดิ-หลก-ฉัน) กำหนดให้บาทหนึ่งมี ๑๔ คำ  มาลินีฉันท์ ๑๕ (อ่านว่า มา-ลิ-นี-ฉัน) กำหนดให้บทหนึ่งมี ๑๕ คำ เป็นต้น

          ความหมายที่ ๒ ฉันท์ แปลว่า ความพอใจ ความยินดี ความรักใคร่ มักใช้ประกอบกับคำอื่น เช่น เอกฉันท์ เดียดฉันท์ สมานฉันท์. เอกฉันท์ หมายถึงมีความเห็นเป็นอย่างเดียวกัน เช่น คณะกรรมการลงมติเป็นเอกฉันท์ให้จัดงานวันขึ้นปีใหม่ในวันที่ ๑ มกราคม. เดียดฉันท์ แปลว่า ไม่พอใจ ลำเอียง มักใช้คู่กับคำว่า รังเกียจ เช่น แม่เลี้ยงในนวนิยายแสดงความรังเกียจเดียดฉันท์ลูกเลี้ยงจนออกนอกหน้า. สมานฉันท์ หมายถึง ความพอใจร่วมกัน ความเห็นอย่างเดียวกัน เช่น ประชาชนต้องมีความสมานฉันท์ร่วมมือกันพัฒนาประเทศให้เจริญรุ่งเรือง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.