ชาดก

         ชาดก มาจากคำภาษาบาลีว่า ชาตก  (อ่านว่า ชา-ตะ-กะ) แปลว่า ผู้เกิดแล้ว ใช้เป็นคำเรียกเรื่องราวของพระพุทธเจ้าที่มีมาในอดีตชาติ ซึ่งเสวยพระชาติในสภาพต่าง ๆ ทั้งที่เป็นมนุษย์และสัตว์  นอกจากนี้ ชาดก ยังเป็นชื่อคัมภีร์ในพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าแบบหนึ่งใน ๙ แบบที่เรียกว่า นวังคสัตถุศาสน์ (อ่านว่า นะ-วัง-คะ-สัด-ถุ-สาด)

         ชาดกโดยทั่วไปแบ่งเป็น ๒ ประเภท ได้แก่ นิบาตชาดก (อ่านว่า นิ-บาด-ชา-ดก) และพาหิรกชาดก (อ่านว่า พา-หิ-ระ-กะ-ชา-ดก)  นิบาตชาดก มีอยู่ในขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก มีชาดกจำนวน ๕๔๗ เรื่อง  เช่น  เวสสันดรชาดก  สุวรรณสามชาดก  มหาชนกชาดก  ส่วน พาหิรกชาดกหรือชาดกนอกนิบาต อย่าง ปัญญาสชาดก (อ่านว่า ปัน-ยาด-สะ-ชา-ดก) ซึ่งพระภิกษุชาวเชียงใหม่เป็นผู้แต่งขึ้น เป็นเรื่องที่ไม่ปรากฏในพระไตรปิฎก เช่น  สมุทโฆสชาดก (อ่านว่า สะ-หฺมุด-ทะ-โคด-สะ-ชาดก)  สิริวิบุลกิตติชาดก  (อ่านว่า สิ-หฺริ-วิ-บุน-กิด-ติ-ชา-ดก) สุบินชาดก (อ่านว่า สุ-บิน-นะ-ชาดก)  สุธนชาดก (อ่านว่า สุ-ทน-นะ-ชา-ดก)  สรรพสิทธิชาดก (อ่านว่า สับ-พะ-สิด-ทิ-ชา-ดก)

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.