ด่าง

          คำที่ออกเสียงว่า ด่าง มี ๒ คำ  ด่าง คำที่หนึ่งหมายถึงเป็นดวงหรือเป็นจุดขาว ๆ บนสีพื้น เช่น  ผ้าด่างเพราะสีตก หน้าด่าง เพราะแพ้เครื่องสำอาง

          ด่าง คำที่สองตรงกับคำว่า alkali (อ่านว่า อัล-คา-ไล) ในภาษาอังกฤษ ซึ่งมาจากภาษาอาหรับ หมายถึง ขี้เถ้าที่ได้จากการเผาวัตถุบางชนิดด้วยความร้อนสูง.  พจนานุกรมราชบัณฑิตยสถาน อธิบาย ด่าง ว่าหมายถึง น้ำขี้เถ้าที่เกรอะหรือแช่ไว้ มีรสกร่อย ๆ สำหรับทำยาและกัดสิ่งของ  และหมายถึงสารประกอบจำพวกไฮดรอกไซด์ของโลหะอัลคาไล ซึ่งละลายน้ำได้ดี มีรสฝาด ถูกมือลื่นคล้ายสบู่ 

          ด่างมีฤทธิ์ในทางกัดกร่อน แต่อ่อนกว่ากรด  ด่างมีคุณสมบัติทางเคมีตรงข้ามกับกรด  วัตถุที่มีความเป็นด่าง ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี คือ สบู่ ขี้เถ้า ปูนขาว.  เราใช้สบู่กัดสิ่งสกปรกออกจากร่างกายหรือสิ่งของ  ใช้ขี้เถ้าขัดภาชนะโลหะให้สะอาด หรือใส่ดินทำให้ต้นไม้งาม  ส่วนปูนขาวใช้ประโยชน์ได้หลายประการทั้งทางเกษตรและอุตสาหกรรม เช่น ปรับดินให้เป็นกรดน้อยลง  ผลิตกระดาษ โซดาไฟ  สารฟอกขาว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.