ทิศทั้ง ๘

          พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ นิยาม ทิศ ทิศา  ว่า เป็นคำนามแปลว่า ด้าน ข้าง ทาง เบื้อง (หมายเอา เหนือ ใต้ ตะวันออก ตะวันตก เป็นต้น) ในคำกลอนใช้ ทิศาดร  ก็แปลว่า ทิศ

          อธิบายความทิศทั้ง ๘ ตามพจนานุกรมฯ ดังนี้ อุดร [–ดอน] ทิศเหนือ ใช้ว่า ทิศอุดร; ข้างซ้าย. (บาลี สันสกฤตว่า อุตฺตร) อีสาน มาจากภาษาสันสกฤตว่า อีศาน แปลว่า ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ อีกความหมายแปลว่า พระศิวะหรือพระรุทระ บูรพา [–ระพา] มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า ตะวันออก; เบื้องหน้า อาคเนย์ [–คะเน] แปลว่า ทิศตะวันออกเฉียงใต้ (สันสกฤตว่า อาคฺเนย แปลว่า ทิศที่พระอัคนีรักษา)

          ทักษิณ ทิศใต้ ใช้ว่า ทิศทักษิณ; ใต้; ข้างขวา. (บาลี สันสกฤตว่า ทกฺขิณ) ทักษิณนิกาย คือ ลัทธิที่ถือตามคติซึ่งพระเถระพุทธสาวกได้ทําสังคายนาไว้ เถรวาท หรือ หินยาน ก็ว่า หรดี [หอระดี] แปลว่า ทิศตะวันตกเฉียงใต้ (บาลี สันสกฤตว่า ไนรฺฤติ) ประจิม แปลว่า ทิศตะวันตก พายัพ แปลว่า ตะวันตกเฉียงเหนือ.

          ทิศทั้ง ๘ นี้ ในทางโหราศาสตร์ มีดาวพระเคราะห์เฉพาะ ๘ ดวงประจำอยู่ โดยมีตัวเลขแทน เรียกว่า ทักษา ดังนี้ อาทิตย์ ประจําทิศอีสาน ใช้เลข ๑ แทน จันทร์ ประจําทิศบูรพา ใช้เลข ๒ แทน อังคาร ประจําทิศอาคเนย์ ใช้เลข ๓ พุธ ประจําทิศทักษิณ ใช้เลข ๔ เสาร์ ประจําทิศหรดี ใช้เลข ๗ พฤหัสบดี ประจําทิศประจิม ใช้เลข ๕ ราหู ประจําทิศพายัพ ใช้เลข ๘ และศุกร์ ประจําทิศอุดร ใช้เลข ๖ แทน สามารถเขียนเป็นแผนภูมิทักษา และเป็นศาสตร์การตั้งชื่อตามหลักทักษา เช่นว่า อักษรใดเป็นเดชเป็นศรี ควรนำมานำหน้าชื่อ ส่วนอักษรใดเป็นกาลกิณี ก็ห้ามนำมาตั้งชื่อ ดั่งนี้เป็นต้นค่ะ.

รัตติกาล  ศรีอำไพ